Op zijn Europees

Rustig tempo, mooi landschap, stemmingsvolle muziek, en een moord. De KRO heeft een traditie opgebouwd met Britse en Scandinavische detectiveseries. De komende maand zijn er 37 te zien.

PAUL ONKENHOUT

Inmiddels is hij gepensioneerd en dat is hem van harte gegund, na geconfronteerd te zijn met 222 moorden, 111 ongelukken met dodelijke afloop en 11 zelfmoorden. DCI Tom Barnaby, een rol van John Nettles, had het er druk mee in Midsomer Murders. Nog steeds is het de populairste detective die door de KRO wordt uitgezonden. In de kijkcijfer top-20 die KRO Magazine samenstelde, staan Lewis,Silent Witness, Sherlock en The Inspector Lynley Mysteries op de plaatsen twee tot en met vijf.

Mignon Huisman stond als inkoper bij de KRO aan het begin van haar loopbaan toen ze in Engeland een aflevering zag van een in Nederland onbekende Engelse detective, Inspector Morse. 'De collega's in de zaal vonden het smal en elitair. Maar ik dacht: dit moeten de mensen snel zien.'

Ruim twintig jaar later vallen op de Nederlandse televisie dagelijks doden. In de meeste gevallen worden de daders gegrepen, door Engelse, Schotse en - trend - Scandinavische politiemannen. Het aanbod is overweldigend. In de Detectivemaand 2011, van 22 juni tot en met 23 juli, zendt de KRO 37 detectives uit, op tv (23) en op internet (14).

Amerikaanse series zijn vooral het domein van de commerciële zenders. De KRO heeft zich de Europese variant van de moord & doodslag toegeeigend. Het is een welbewuste strategie. 'De typische KRO Detectives hebben alles te maken met de dilemma's van het dagelijks leven, zijn onderhoudend met een zekere diepgang', aldus de omroep.

'Dus niet geweld om geweld, snelle achtervolgingen, veel bloed, etc. Het zijn stuk voor stuk verhalen over wat mensen bezielt; haat, liefde, machtswellust, frustratie en dat alles geplaatst in een perspectief van goed en kwaad.' Vooral dat laatste aspect, goed versus kwaad, is cruciaal. Dat in de meeste gevallen goed wint van kwaad, is natuurlijk geruststellend voor de kijkers.

De aankoop van Inspector Morse geldt als het beginpunt van de hausse aan thrillers en politieseries. Bijna dertig jaar eerder had de KRO ook het initiatief al genomen, met de aankoop van een serie die was gebaseerd op boeken van Edgar Wallace, The Four Just Men. Vier rechtvaardige mannen gingen begin jaren zestig in 26 afleveringen het kwaad de lijf. Misdaad had de toekomst, concludeert Bert van der Veer in zijn boek 60 jaar televisie in Nederland - een juiste vaststelling.

Inspector Morse was in 1989 de eerste aankoop van Mignon Huisman. 'Ik was nog een jonge, groene inkoper.' Ze kreeg steun van de toenmalige KRO-directeur Gerard Hulshof. 'Hij was het met me eens. Morse werd een fenomeen, hoewel er maar drie afleveringen per jaar werden gemaakt, en in totaal maar 32 of 33. Het publiek omarmde het genre en er ontstond een hele arena van detectives. Met kwaliteitsseries bleek je een groot publiek te kunnen bereiken.'

Nog steeds is Huisman inkoper, nu voor de publieke omroep. Van nabij maakte ze de ontwikkeling van het genre mee, inclusief de opkomst van de Scandinavische series, met de Wallander-reeks als aanjager. De vraag naar haar persoonlijke voorkeuren vindt ze ingewikkeld. 'Van de klassiekers kies ik voor A Touch of Frost, Inspector Morse en Inspector Lynley Mysteries en van de huidige series voor Sherlock en Aurelio Zen. Ach, er is zoveel moois. En elke serie heeft zijn eigen kwaliteit.'

Tientallen detectives kocht ze aan, in eerste instantie Britse, later ook series uit andere landen. 'De Scandinavische lente is gaande. Er komt uit die hoek fantastisch veel los, gebaseerd op de literaire traditie.' De Millennium Trilogie (Stieg Larsson), Wallander (Henning Mankell) en Beck (Maj Sjöwall and Per Wahlöö) zijn van Zweedse origine, evenals Sebastian Bergman. Het veelgeroemde The Killing, een Deense productie, zal om omroeppolitieke redenen pas volgend jaar op de Nederlandse televisie te zien zijn.

De kwaliteit van de serie is volgens Huisman altijd de norm. Daarnaast moet de plot goed zijn, bevat een detective verrassende wendingen, zijn er diverse lagen te ontdekken en blijft het geweld binnen de perken. 'Soms valt er niet aan te ontsnappen, maar het gaat nooit om het geweld. De menselijk interactie staat centraal. De detective heeft het hart altijd op de goede plaats, maar om hem heen lopen goed en kwaad door elkaar. Bij de kijker ontstaat het idee dat de detective echt is. Je gaat van hem houden, ook al is hij vaak een sombere, knorrige figuur.'

Het tempo is rustig, het landschap vaak prachtig, de muziek stemmingsvol. Milde, bijna verscholen humor kenmerkt daarnaast de meeste Britse series. 'Die tongue in cheek hebben de Scandinaviërs dan weer niet. Die series drijven meer op de psychische spanning en het goede en het kwade. Maar voor alle series geldt dat de puzzel het belangrijkst is. En links en rechts van die schaal zit van alles.'

Het genre past volgens haar goed bij de publieke omroep. 'De commerciële zenders zenden heel veel Amerikaanse series uit. Wij brengen een alternatief. We vinden dat dat bij onze publieke taak hoort.'

Huisman trekt het vakmanschap van de Amerikanen niet in twijfel. Ze is net teruggekeerd van een tv-beurs in Los Angeles. 'Ik kijk elke keer mijn ogen uit. Wat ze daar investeren en maken, is ongelofelijk. Op series worden schrijverscollectieven gezet en ze maken heel veel meters.' Europese series worden steeds vaker opnieuw gemaakt. 'Ze hikken aan tegen de taal en het landschap. Dus maken ze hun eigen variant.'

In weinig landen worden zo veel Britse detectiveseries uitgezonden als in Nederland. 'In andere taalgebieden zijn ze minder populair. Duitsland bijvoorbeeld maakt zijn eigen krimi's, met enorme budgetten. En in Spanje en Frankrijk worden vaak co-producties gemaakt. Dat stuk van de markt is voor Britse detectives minder interessant.'

De vrouw achter het overweldigende aanbod moord & doodslag kijkt met voldoening terug op haar aankopen. 'De KRO heeft een traditie gecreëerd. De detectives hebben een mooie mix opgeleverd van een dramaserie, de gelaagdheid van het menselijk gedrag en maatschappelijke thema's. De variëteit is ook goed. Sommige detectives passen op Nederland 1, andere op Nederland 2. Detectives zijn onder beide publieksgroepen populair.'

Makkelijk was het niet altijd. 'Een inkoper uit Nederland heeft nu eenmaal geen onbeperkt budget. Het is sprokkelen, maar als het lukt heb je een mooi alternatief voor alle series die de Amerikanen oplepelen.'

KRO Detectivemaand 2011, 22 juni tot en met 23 juli. Dagelijks een detective op Nederland 1 en 2 en op internet: kro.nl/detectives

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden