Column

Op zich is die hele Maagdenhuisbezetting al een wonder

Maagdenhuisbezetting: achterhoedegevecht of avant-garde? 

Universitair oproer is vaak de voorbode van politiek-maatschappelijk oproer. Als dat waar is, dan zou de Maagdenhuisbezetting een belangrijk keerpunt kunnen zijn. De doorbreking van langdurige politieke apathie en democratische vermoeidheid. En van onze collaboratie met het neoliberalisme - de transformatie van de maatschappij in een doorgeslagen efficiency- en marktsamenleving.

Precies zoals David Graeber, een van de oprichters van de Occupy-beweging en inspirator van de Maagdenhuisbezetting, het een tijdje geleden in De Groene zei: 'Revolutionaire momenten veranderen onze politieke common sense. Ze markeren een breuk in wat mensen denken dat politiek wel en niet mogelijk is. Zodra mensen zich niet langer iets aantrekken van wat voor politiek realistisch doorgaat, opent zich een nieuwe wereld vol creatieve mogelijkheden.'

Op zich is die hele Maagdenhuisbezetting al een wonder. Ik heb lang gedacht dat deze studentengeneratie niet meer tot collectieve actie, tot politiek, in staat zou zijn. Niet omdat studenten zelf zo veel anders zijn dan vroeger, maar omdat de omstandigheden zoveel anders zijn. Vroeger had je het maar gewoon te doen met je universiteit en je docenten. En dus was een conflict snel geboren.

Tegenwoordig maken universitaire internationalisering, bachelor-masterstructuur en Erasmusbeurzen het heel gemakkelijk om weg te zappen als je ergens weerstand ondervindt. Een saaie opleiding of docent? Dan ga je je master toch ergens anders doen? In Berlijn of Barcelona. Deze wereld van 1.001 flexibele mogelijkheden is ook een wereld van permanente conflictvermijding.

Nu is er dan toch universitair rumoer uitgebroken. Ik was vorige week zelf nog in het Maagdenhuis. Daar heerst een mooie open sfeer. Als een soort permanent studium generale. Het universitair bestuurscentrum is niet bezet, maar afgenomen van regenten en boekhouders en teruggegeven aan de academische gemeenschap van docenten en studenten.

Het is allemaal niet heilig wat daar gebeurt. Zo hangen er mij iets te veel anarcho-revolutionaire spandoeken van de Internationale Socialisten en mis ik gedegen achtergrondinformatie over de grieven en eisen. Je mag van een academische gemeenschap iets meer analyse verwachten van wat men onder 'rendementsdenken' verstaat. Waar komt dat vandaan? En hoe valt dat te matigen of te vervangen? Wat dat betreft kan die bezetting nog lang niet opgeheven worden. Het huiswerk is nog niet af.

Ik vrees dat men met de kreet 'rendementsdenken' - zonder dat men dat echt lijkt te beseffen - heel diepe, bijna ondoordringbare lagen van de hedendaagse samenleving heeft geraakt. Rendementsdenken: dat is, wat ik maar noem, het McKinsey Management Consultancy Complex. Adviseurs en consultants lichten permanent al onze organisaties door volgens maatstaven van efficiency en doelmatigheid. Ongeacht of het nu om de private of publieke sector gaat, bedrijfsleven of overheid. Van China tot Antarctica worden output- en prestatie-indicatoren ingevoerd en is sprake van een steeds verdergaande economisering en financialisering van menselijke activiteit.

De bron van het alomtegenwoordige rendementsdenken zou wel eens het curriculum van de o zo prestigieuze mba-opleidingen kunnen zijn. Daar worden de heilige standaarden en routines van Business Administration ontwikkeld en door topmanagers geïnternaliseerd. Op basis van die standaarden en routines wordt de samenleving aangestuurd. Zo is de hele wereld object van 'business administration' geworden. Dat is een bijna buitenpolitiek fenomeen.

De slogan rendementsdenken voert ons zelfs terug naar Max Weber, de grote socioloog van het moderniseringsproces en de 'onttovering van de wereld'. Weber heeft het dna van de moderne westerse cultuur blootgelegd. Het gaat hier om een uiterst succesvol bureaucratisch-kapitalistisch complex, dat gebaseerd is op functionele doel-middelenrationaliteit, maar dat een blinde vlek heeft voor waarden, kwaliteit en moraal. Berekening en beheersing: daarop steunt de westerse moderniteit.

Het probleem is dat in onze huidige wereld van globalisering, ict-technologie, mba's en big data een bijna perfecte rationele beheersing mogelijk is geworden. Mensen en organisaties worden per spreadsheet en powerpoint geregeerd, wat een fatale kortsluiting tussen 'systeemwereld' en 'leefwereld' oplevert. Tegen die aantasting van menselijke vrijheid ontstaat terecht verzet.

Het is nog te vroeg om te zeggen of de Maagdenhuisbezetting een heroïsch achterhoedegevecht is of een avant-garde tegen de dolgedraaide neoliberale efficiency-samenleving. Laten we er het beste van hopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.