Op Winding!

Een van de filmsensaties van het jaar: het buitengewoon spannende gefilmde autoachtervolgingsspektakel Drive, van Deen Nicolas Winding Refn, die er een regie-Palm mee won. We spraken hem.

De Deense filmmaker Nicolas Winding Refn vertrok naar Los Angeles om filmmythes door te prikken, dus het mag geen wonder heten dat de ontstaansgeschiedenis van Drive begint met een ongewone anekdote.


In de eerste Hollywoodfilm waaraan Refn werkte moest het personage van Harrison Ford het loodje leggen. 'Ik dacht: ik doe iets goeds voor de samenleving als ik een film maak waarin Harrison Ford doodgaat', memoreert de filmmaker per telefoon vanuit Bangkok, waar hij momenteel zijn nieuwe film voorbereidt. Gelach aan de andere kant van de lijn. Probleem: Harrison Ford wilde helemaal niet dood. Refns eerste Hollywoodfilm was dood en begraven voor hij er überhaupt aan kon beginnen.


Refn (41) verwierf in Denemarken gestaag cultstatus met zijn Pusher-trilogie, spijkerharde misdaadfilms waarvan het eerste deel tevens de ster lanceerde van acteur Mads Mikkelsen, de acteur die in de twee meest recente Bond-films gestalte geeft aan de vileine slechterik Le Chiffre. Ook in zijn Britse werk, de even rauwe en soms over-the-top gewelddadige films Bronson en Valhalla Rising, hield hij de artistieke touwtjes stevig in eigen hand. Áls Refn naar de Verenigde Staten zou vertrekken, moest het precies gaan zoals hij het wilde.Niet lang na Fords afwijzing belde Ryan Gosling. Precies op tijd.


Hollywoods nieuwe wonderkind, maakte in korte tijd naam met een reeks eigenzinnige rollen (zie kader). Gosling zat midden in de voorbereiding van Drive, de verfilming van James Sallis gelijknamige roman uit 2005 over een Hollywoodstuntman, en bleek de eigenzinnige Deense cineast tot een van zijn favorieten te rekenen. Misschien dat ze samen iets konden maken? Refn dacht: 'Eens kijken of Ryan wél dood wil.'


De beloftevolle afspraak ontaarde in eerste instantie in 'zo'n typisch Hollywoodgesprekje', zegt Refn. 'Ik vind jou geweldig - jij vindt mij te gek. Maar verder gebeurde er niets.' Tot Gosling hem terugreed naar het hotel (de regisseur heeft geen rijbewijs). De autoradio stond keihard. Refn zong hardop mee. Gosling staarde bijna bewegingloos voor zich uit. Daar, op een anonieme snelweg in nachtelijk Los Angeles, kreeg hij zijn ingeving. Deze Gosling was de stuntman, onafscheidelijk van zijn Ford Mustang en bijklussend in het criminele circuit, die hij moest hebben.


Jarenlang verkeerde Drive in de beruchte development hell. Voor Gosling bij de film betrokken raakte, was de film in handen van Universal en probeerden talloze filmers het ogenschijnlijk onbehandelbare boek van de grond te krijgen. Actiefilmer Neil Marshall zou regisseren, Hugh Jackman speelde de rol van autocoureur. Het budget bedroeg ongeveer 60 miljoen dollar, maar de film kwam niet van de grond. Geen enkele grote filmstudio waagde zich uiteindelijk aan de productie van de film.


Ondanks alles stapte Refn in het project. 'Ik heb mij nooit bezig gehouden met hoe de film er volgens anderen uit moest zien', zegt hij. 'Toen ik de film besloot te maken, veranderde ik het script tot een verhaal waarmee ik uit de voeten kon.' Drive werd minder actiefilm en meer portret van een stuntman die zijn leven leven langzaam ziet ontsporen. 'Maar toen ik het script veranderde, was het Universal die zich terugtrok.'


Ironisch genoeg kon Refn daardoor op dezelfde manier blijven werken als hij in Europa gewend was. 'Ik moest het budget op een andere manier rond krijgen - dat is precies de wereld waar ik vandaan kwam. Het enige verschil was de locatie. Ik maakte de film verder zoals ik gewend was - met een beperkt budget, ongeveer 13 miljoen dollar, moest ik alles binnen zeven weken opnemen. Ik monteerde de film in het huis in Los Angeles waar ik tijdelijk woonde.'


In de Amerikaanse pers werd Drive vergeleken met achtervolgingsfilms als Bullitt (1968) en The French Connection (1971), ook al was het nooit Refns bedoeling een hommage te maken. 'Juist in de beste autofilms gaat het niet om uiterlijk vertoon. De auto's zorgen er niet voor dat je emotioneel betrokken raakt. De reden waarom iedereen zich de geweldige autoachtervolging in The French Connection herinnert, is omdat de personages je bij de actie betrekken.'


Cruciaal is wat dat betreft de bijna volledig elektronische soundtrack. De instrumentale, sensuele slowmotiondisco van de Amerikaanse synthpopgroep Chromatics en het prachtige popliedje A Real Hero van College - een tot voor kort obscuur muziekproject vol melancholische jarentachtigsynthesizers en gefilterde, galmende zang van de Franse artiest David Grellier- bepalen de toon van de film. Muziek in de trant van het Duitse Kraftwerk. 'Het was de muziek waar ik naar luisterde wanneer ik mijzelf voor de opnamen op scherp zette. Die muziek riep de beelden op. De bestuurder als een soort machine in de auto, een onderdeel van het geheel - dat idee.'


Het boek van Sallis gaat daarnaast niet over auto's, zegt hij, maar over Hollywood en filmmythologie. 'Ik wilde vooral een variant maken op de sprookjes van de gebroeders Grimm. De afgelopen jaren las ik veel van die verhalen voor aan mijn dochter. Ik raakte bezeten door het idee om een film in de vorm van zo'n donker sprookje te maken.' Het moest een verhaal worden met sterk uitvergrote personages. De stuntman als ridder die eenzaam dwaalt door een gevaarlijk bos, redder van de prinses en op zoek naar de boze koning. Met een liefdesverhaal dat bijna kinderlijk aandoet en onverbloemd, puur emotioneel geweld.' Daarmee speelt hij ook een spel met de verwachtingen van de kijker. De overtreffende trap van dat spel is het berichtje over een vrouw die de filmmaker aanklaagde omdat Drive, vergeleken met de trailer, te weinig achtervolgingsscènes zou bevatten. Lachend: 'Amerika wordt bewoond door de vreemdste mensen. Maar als je er in slaagt om blijkbaar zo diep onder de huid van je publiek te kruipen, doe je iets goed.'


Het bijna groteske geweld, waarvoor Refn onder meer bij Paul Verhoevens Robocop (1987) inspiratie haalde, draagt daar ongetwijfeld ook aan bij, ook al wil de filmmaker niets weten van een onderliggende geweldsboodschap. Met nadruk: 'Ik maak geen politieke films. Ik creëer scènes die mij opwinden. In dat opzicht ben ik een fetisjfilmmaker; ik laat mij tijdens het maken van films leiden door datgene wat ik graag in een film wil zien.' Juist dat ietwat naïeve filmidealisme maakte zijn eerste dagen in Hollywood spannend, zegt Refn.


Het was de Chileense filmmaker en striptekenaar Alejandro Jodorowsky, de surrealist aan wie hij de film opdroeg, die hem de belangrijkste overlevingsstrategie meegaf. 'Lach altijd wanneer ze je iets vragen, zei hij vorig jaar tegen mij. Gewoon vriendelijk lachen en met je hoofd knikken. Dat werd mijn manier om met Hollywood te communiceren.'


Dat was hem tien jaar geleden in Denemarken nooit gelukt, geeft hij toe. 'Ik was veel te onvolwassen. Ook nu had ik Ryan Gosling soms nodig. Hij bleef achter mij staan en zorgde ervoor dat ik de film kon maken die ik wilde maken, omdat dat ook de film was die hij wilde maken. Onze onderlinge verstandhouding werd bijzonder sterk.'


Sterker nog: al na één film ontpopt de jonge Canadese acteur zich tot zijn muze. Na Kerstmis begint Refn met Gosling in Bangkok aan de opnamen van de misdaadfilm Only God Forgives. Vervolgens slaan ze opnieuw de handen ineen voor een remake van de sciencefiction-cultklassieker Logan's Run (1976). 'Het is bijna iets telekinetisch', zegt Refn. 'Ik probeer het niet te begrijpen, dan bestaat het gevaar dat ik mij te bewust word van onze manier van samenwerken. Soms moet je dingen gewoon doen, zonder precies te weten waarom.'


Iedere regisseur heeft een alter ego nodig, denkt hij. 'Voor Drive maakte ik vier films met Mads Mikkelsen (Pusher, Bleeder, Pusher II en Valhalla Rising, red.). Ik ben ervan overtuigd dat je een samenwerking moet voortzetten wanneer deze werkt. Bij alle grote films in de geschiedenis lag de reden van succes uiteindelijk bij de juiste combinatie van de acteur en de regisseur. Als filmmaker sta je voor zó veel keuzes. Het is een geschenk wanneer de hoofdrolspeler vastligt. Hij is de ster. Het belangrijkste onderdeel van je film.'


1996 Pusher, 1999 Bleeder, 2003 Fear, 2004 Pusher II, 2005 Pusher, 2008 Bronson, 2009 Valhalla Rising, 2011 Drive, 2012 Only God Forgives


Hollywoods wonderkind

Wordt hij de nieuwe George Clooney? Of de nieuwe Tom Cruise? In Hollywood, waar de filmindustrie in een zelfverklaarde 'sterrencrisis' verkeert, zijn ze er nog niet helemaal uit. Graag zou men in Ryan Gosling een publiekslieveling van het kaliber Clooney of Johnny Depp zien, maar de Canadese acteur laat zich niet zo makkelijk in een hokje plaatsen.


Eén ding is wel zeker: Ryan Gosling (1980) is de man van het moment. Met hoofdrollen in drie geslaagde nieuwe films binnen enkele maanden - Crazy Stupid Love, The Ides of March en Drive - kan de opmars van Gosling niemand zijn ontgaan. Plotseling is hij overal: op tijdschriftcovers, in talkshows, en natuurlijk hoog op de lijstjes met 'felbegeerde vrijgezellen' en 'meest gevraagde acteurs in Hollywood'.


Dat hij goed kan acteren, was al langer bekend. Vanaf zijn 12de staat Gosling voor de camera's: hij debuteert in 1993 in de televisieserie The Mickey Mouse Club, waar in dezelfde periode artiesten als Justin Timberlake en Christina Aguilera hun carrière beginnen. Zijn grote doorbraak als filmacteur komt in 2004 met het romantische drama The Notebook, waarin hij samen met Rachel McAdams een koppel vormt. De sentimentele film ('klef' volgens de Volkskrant) doet het vooral goed bij zwijmelende meisjes.


Na The Notebook heeft Gosling de romantische hoofdrollen voor het uitkiezen, maar hij volgt een ander, verrassender carrièrepad. Alsof hij zijn romantische imago per se van zich af wil schudden, speelt hij vooral karakters aan wie een steekje los zit. Een te ambitieuze openbaar aanklager in Fracture, een aan crack verslaafde geschiedenisleraar in Half Nelson, een mentaal verwarde jongen die verliefd wordt op een opblaaspop in Lars and the Real Girl. En, vorig jaar nog, een jonge maar uitgebluste vader wiens huwelijk volledig uit de bocht vliegt, in het indringende Blue Valentine.


Het zijn treurige, tobberige mannen die Gosling speelt, met weinig illusies over zichzelf of de liefde. En toch kleeft er ook altijd iets romantisch aan. Gosling speelt opvallend vaak gevoelige binnenvetters, een beetje macho, maar ook kwetsbaar, met een ouderwetse houding tegenover vrouwen. Galant en beschermend is hij, zelfs wanneer hij daarnaast een keiharde moordenaar blijkt te zijn, of een bittere workaholic.


Daarmee lijkt Gosling zijn niche te hebben gevonden. Hij is allang geen tieneridool meer, maar een trendgevoelige, hedendaagse held, met een overschot aan acteertalent en een voorkeur voor eigenzinnige regisseurs. Een ster die zichzelf blijft - Hollywood zal er maar aan moeten wennen.


**** geeft recensent Bor Beekman voor Drive.

'De eerste tien minuten van Drive mogen tot de beste van het genre worden gerekend. We volgen het naamloze hoofdpersonage (Ryan Gosling), gestoken in zilveren jas met schorpioenopdruk, kauwend op een tandenstoker.'


Lees de recensie op pagina 12

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden