Background

Op wie moeten we letten in de nieuwe Eerste Kamer?

Vandaag wordt de nieuwe Eerste Kamer geïnstalleerd. Voorheen een bedeesde Senaat waar wijze oude heren en dames de wetten nog eens op bedachtzame wijze tegen het licht hielden, de komende jaren een politiek slagveld. Na de vorige maand gehouden verkiezingen keren 36 senatoren terug, 39 personen worden als nieuw Eerste Kamerlid geïnstalleerd. Op welke senatoren moeten we gaan letten de komende jaren?

SGP-voorzitter Marten van Leeuwen, Peter van Schalk, kandidaat nr.2 voor de SGP bij de Eerste Kamerverkiezingen, SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf en SGP-senator Gerrit Holdijk volgen de uitslagen van de Eerste Kamerverkiezingen op televisie in de Eerste Kamer in Den HaagBeeld anp

Gerrit Holdijk (SGP)
Hij werd al de nieuwe machtigste man van Nederland genoemd. Gerrit Holdijk (66), de enig overgebleven SGP-senator. Maar met die ene zetel kan hij wel het kabinet-Rutte maken of breken. VVD, CDA en PVV komen gezamenlijk op 37 van de 75 zetels, en hebben de stem van Holdijk dus nodig voor een meerderheid.

Rare dingen worden van Holdijk niet verwacht, dat past niet bij zijn statuur en zijn partij. Maar interessant is wel hoe hij omgaat met zaken waar hij en het kabinet van mening over verschillen. De onderwijsplannen bijvoorbeeld, of de bezuinigingen op Defensie.

Daarover laat hij zich nog niet in de kaarten kijken. En machtig voelt hij zich ook nog niet. 'Zo heb ik dat nog niet ervaren. Er rust een extreme verantwoordelijkheid op onze schouders. Daarom moeten we stevig met onze schoenen op de grond blijven staan. Ik zal, zoals ik al jaren doe, wetgeving op de merites beoordelen', zei hij de dag na de verkiezingen tegen de Volkskrant.

Machiel de Graaf (PVV)
Machiel de Graaf (41) gaat in de Eerste Kamer leiding geven aan de debuterende PVV-fractie. Spannend wordt het om te zien hoe de PVV zich gaat manifesteren in de Senaat. Zal de partij er net zo spijkerhard ingaan als in de Tweede Kamer? En zal de partij daarmee de traditie van bedachtzaamheid en eloquentie die heerst op de groene bankjes omver schoppen?

Het lijkt er wel op. Net als Wilders strooit De Graaf naar hartenlust met hyperbolen, volgens hem een onmisbaar taalinstrument om in de lawaaiige politieke arena gehoord te worden. Buiten de vergaderzaal is hij amicaal, daarbinnen keihard.

En Geert Wilders zegt: 'Het unieke PVV-geluid is in de Senaat onder zijn leiding gewaarborgd.'

Maar De Graaf zal wellicht ook moeten polderen, op zoek moeten gaan naar meerderheden. Dan helpt een gematigdere toon. Maar zelf bezweert hij dat hij zich niet zal laten 'inkapselen' door het establishment.

Janny Vlietstra (PvdA)
Door middel van een heuse coup is Janny Vlietstra (63) in de Senaat terechtgekomen. Ze stond op plek 15 op de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer van de PvdA - een onverkiesbare plaats - maar bemachtigde dankzij voorkeursstemmen van alle 11 Friese en 14 Drentse Statenleden alsnog een zetel. Het 'rode noorden' wilde graag een vertegenwoordiger in de Eerste Kamer. Dat ligt gevoelig in de partij, omdat de partijleiding 'voorkeursacties' ten strengste afkeurt.

Adri Duivensteijn was het slachtoffer van deze actie en deed vandaag in de Volkskrant zijn beklag. Daarbij schuwde hij harde woorden jegens Vlietstra niet. Duivesteijn vindt dat er moet worden onderzocht 'waarom kandidaat Eerste Kamerleden hun bereidverklaring - ogenschijnlijk moeiteloos - terzijde schuiven. Is het geloofwaardig dat zij die de 'deugdelijkheid van de wet' moeten gaan controleren zelf contractbreuk plegen?'

De ogen zijn nu op Vlietstra gericht. Gaat zij de belangen van het noorden extra behartigen? Of schikt ze zich straks wel naar de wensen van haar partij?

Jan Nagel (50Plus)
Misschien wel de senator met het scherpste politieke instinct is Jan Nagel (71). Al een eeuwigheid gaat hij mee, op zijn 37ste bezette hij al een zetel in de Eerste Kamer, toen voor de PvdA. En sindsdien kwam hij telkens weer met een nieuw idee, een nieuwe partij desnoods, op de proppen.

Waar Jan Nagel is, is reuring en ruzie, dat is een constante. Wat de een beschouwt als opportunisme, ziet de ander als een neus voor de tijdgeest. Eind jaren zestig moest alles heel links zijn en dus speelde Nagel luidruchtig zijn rol in de PvdA-vernieuwingsbeweging Nieuw Links. Ruim twee decennia later moest er beter worden geluisterd naar de vox populi, dus richtte Nagel de eerste Leefbaar-partij op.

Wéér ietsje later drong het besef door dat politiek steeds meer om de poppetjes ging draaien, dus omarmde Nagel onmiddellijk de plots met politieke aspiraties behepte Peter R. de Vries. Nadien, zelf pensioengerechtigd, drong niet alleen bij Nagel maar bij eenieder het besef door dat we allemaal almaar ouder worden. Toen ouderen daar ook nog eens de schuld van kregen, richtte Nagel 50Plus op.

En nu heeft Nagel alweer gewonnen. Door een slimme zet bezet hij in feite zelfs twee zetels in de Eerste Kamer. Ook de nummer twee van 50Plus, Kees de Lange, wordt senator. Hij gaat de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) representeren. Dit was de wisseltruc: om te bereiken dat de OSF de zetel behield in de Eerste Kamer, stemde enkele 50Plus-statenleden op de OSF en als dank daarvoor mag De Lange de zetel bezetten.

Zo blijkt maar weer: met Jan Nagel moet je altijd rekening houden.

Heleen Dupuis (VVD)
Er moet een nieuwe voorzitter worden gekozen voor de Eerste Kamer, en Heleen Dupuis (66) is daarvoor de belangrijkste kandidaat. De huidige vice-voorzitter claimde op BNR Nieuwsradio alvast dat een VVD'er de CDA'er René van der Linden moet gaan vervangen.

'Dat betekent nog niet dat we weten wie het wordt. We zullen in ieder geval proberen het voorzitterschap in de wacht te slepen', zei Dupuis. Vandaag wordt nog niet bekend wie de nieuwe voorzitter wordt, er moet eerst een profiel worden opgesteld.

Naast Dupuis maakt ook haar partijgenoot Fred de Graaf, de huidig burgemeester van Apeldoorn, kans op de functie.

Dupuis is een groot voorstander van de Senaat, van geluiden om de Eerste Kamer op te heffen wil ze niets horen. 'Wij zijn de goedkoopste senaat ter wereld. Wij leveren goede adviezen voor 10 miljoen euro. Er is geen senaat ter wereld die zo weinig kost. Dus waar hebben we het over?', zei ze tegen de Volkskrant.

Gerrit Holdijk
Machiel de Graaf bij zijn presentatie als PVV-lijsttrekker voor de Eerste Kamerverkiezingen. © Martijn Beekman / de Volkskrant
Janny Vlietstra
Jan Nagel © anp
Heleen Dupuis © anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden