Op wie gaan onze zwevende kiezers stemmen?

De Volkskrant volgt al enkele maanden 14 zwevende kiezers. Op welke partij gaan zij vandaag stemmen?

Noura el Ayachi. Beeld Jiri Buller

'Rutte vond ik goed in de rel met Turkije'

Noura el Ayachi (38), Schoonhoven

Zweefde toen: tussen D66 en VVD

Zweeft nu: nog steeds

Kiest vandaag: beslist in het stemhokje

'Ik weet nog steeds niet wat ik ga stemmen. Aan de ene kant vind ik onderwijs erg belangrijk. Het mag niet zo zijn dat jongeren voor hun opleiding afhankelijk zijn van het inkomen van hun ouders. Hierdoor neig ik naar D66. Anderzijds denk ik dat economische groei van groot belang is en dat is een van de speerpunten van de VVD. Rutte vond ik ook goed in de rel met Turkije. Hij heeft zich sterk gemaakt voor de ordehandhaving in Nederland. Wat ik me wel afvraag, is hoe het zit met bezoeken van eerdere buitenlandse ministers die hier wilden komen praten. Mocht dat toen ook niet? Ik heb er toch een dubbel gevoel over. Heeft Rutte dit gebruikt voor zijn campagne?'

Update 18:15 uur - Rutte

Zwevende kiezer Noura el Ayachi zat in de auto voor het stemlokaal en wist nog steeds niet wat ze moest kiezen. 'Gisteravond had ik nog een keer het hele partijprogramma van zowel D66 als de VVD doorgenomen, omdat ik niet teveel wilde afgaan op alle debatten die ik de afgelopen tijd had gezien. Voor ik naar bed ging dacht ik: oké, het wordt D66, vanwege hun aandacht voor onderwijs. Maar vandaag in de auto op weg naar het stemlokaal begon ik toch weer te twijfelen. Ik vind Rutte namelijk gewoon echt een hele goede leider door al zijn ervaring. Hij is charismatisch, realistisch en het VVD partijprogramma past op de meeste punten goed bij me. Ik realiseerde me: misschien ben ik gewoon een van die linkse mensen die ook van de VVD houdt. Ik heb dus op het allerlaatste moment voor Rutte gekozen.'

'Ik ga toch liever voor de PvdA dan de SP'

Eliza Zmijewska (61) Amsterdam

Zweefde toen: tussen D66, PvdA, SP en Partij voor de Dieren

Zweeft nu: nog steeds

Kiest vandaag: PvdA

'Opeens dacht ik van het weekend: ik kies voor de SP. Dan stem ik tenminste vanuit mijn hart. Maar aan de andere kant: de SP gaat sowieso niet regeren met de VVD. Ik ga daarom toch liever voor de PvdA. Op die partij heb ik jarenlang gestemd en ik vind het jammer dat ze er nu zo slecht voor staan. Ik ben geen fan van Asscher, maar ik wil toch de sociaaldemocraten steunen. De politiek is wel veel ingewikkelder geworden. Toen ik net in Nederland was, stemde je gewoon CDA, VVD of PvdA. Ik volg de Poolse politiek trouwens nog steeds, want ik heb daar ook nog stemrecht. Daar heb je niet zoveel zwevende kiezers. En zelf ben ik er ook altijd veel sneller uit wat ik ga stemmen dan hier.'

Beeld Jiri Buller

'Ik ga toch deels strategisch stemmen'

Klaas Luchtmeijer (60), Amsterdam

Zweefde eerst: tussen Partij voor de Dieren, GroenLinks & PvdA

Zweefde later: tussen GroenLinks en PvdA

Kiest vandaag: GroenLinks

'Ik heb besloten om deels toch strategisch te stemmen. Afgaande op de meest recente peilingen zie ik een coalitie van VVD, CDA en D66. Dat zijn niet voldoende zetels voor een Kamermeerderheid. Ik zou zeggen: aanvullen met GroenLinks of de PvdA. Maar ik denk dat het in de PvdA erg onrustig zal zijn omdat ze toch behoorlijk wat zetels hebben verloren. Ze zullen hun wonden moeten likken. GroenLinks lijkt mij daarom de beste keuze, hoe jammer ik het ook vind voor Asscher en de PvdA. Ik hoop dat GroenLinks, samen met D66, sterk genoeg zal zijn om de VVD en het CDA 'partij' te bieden. '

Klaas Luchtmeijer. Beeld Jiri Buller

'Rust, want VVD is nu zo goed als grootste'

Govert de Koning (72), Apeldoorn

Zweefde eerst: tussen D66, PvdA & VVD

Zweefde later: tussen PvdA en VVD

Kiest vandaag: PvdA

'Wat mij betreft had Rutte niet zo hard hoeven optreden afgelopen weekend. Als zo'n Turkse minister hier een paar uurtjes wil praten, moet dat kunnen. Had het gewoon toegestaan en er was niks aan de hand geweest. Al dat wapengekletter vond ik niet prettig. Toch vind ik Rutte een goede leider, Hij heeft samen met de PvdA prima geregeerd. Vandaag stem ik op Asscher, omdat ik de PvdA nog net iets sympathieker vind dan de VVD. En gelet op de peilingen is de VVD nu zo goed als de grootste. Die rust is er. Wilders is iets naar de achtergrond verdwenen. Daarom geef ik de PvdA een steuntje in de rug. Het is een partij die altijd veel voor Nederland heeft betekend.'

Govert de Koning Beeld Jiri Buller

'Ik ga toch met mijn hart stemmen'

Saskia van der Jagt (56), Utrecht

Zweefde eerst: tussen alle partijen aan de linkerkant

Zweefde later: tussen VVD en Partij voor de Dieren

Kiest vandaag: Partij voor de Dieren

'Dat ik op een linkse partij zou stemmen, had ik wel verwacht. Maar een paar weken dacht ik toch dat het de VVD zou worden. Uit strategische overwegingen. Ik wilde gewoon absoluut niet dat de PVV als grootste uit de bus zou komen. Bepaalde punten van de VVD vond ik op zich ook goed, zoals dat het eigen risico niet kan worden afgeschaft en dat de pensioenleeftijd niet omlaag kan. Dat realistische van de VVD sprak me aan. Maar ondertussen is het gewoon mijn partij helemaal niet. Dat zag ik dit weekend ook toen Rutte zo heftig reageerde op de komst van een Turkse minister. Ik ga daarom toch met mijn hart stemmen, op de Partij voor de Dieren.'

Update: 10:59 - Niet Thieme maar Ploumen

Zwevende kiezer Saskia van der Jagt, die zeker dacht te weten dat ze vandaag op de Partij voor de Dieren ging stemmen, koos in het stemhokje toch iets anders. Van der Jagt: 'Op weg naar het stemlokaal begon ik vreemd genoeg weer te twijfelen. Nee, zei ik tegen mezelf, je stemt gewoon Partij voor de Dieren. Ik herhaalde het voor mezelf een paar keer. PvDD, PvDD, PvDD. Maar daaraan merkte ik al dat het niet goed zat. Gisteravond had ik met een vriendin zitten eten en zei had tegen me gezegd: 'De PvdA heeft altijd zulke goede bestuurders gehad'. Daar spraken we een tijdje over en ik vond eigenlijk dat ze ontzettend gelijk had. Zeker ook toen ik dacht aan het optreden van Aboutaleb afgelopen weekend in Rotterdam met de rellen. Die man is gewoon een hele solide, goede bestuurder! Met lichte heimwee verlangde ik opeens terug naar de oude PvdA - en naar hoe groot die was - en even hoopte ik dat alles weer zoals vroeger zou worden. Gisteravond had ik helemaal niet in de gaten dat dit gesprek met m'n vriendin mijn stemkeuze zo had beïnvloed, maar ik merkte het dus op weg was naar het stemhokje. Achter het gordijn koos ik voor Lilianne Ploumen van de PvdA.'

Saskia van der Jagt. Beeld Jiri Buller

'Het rechtse blok wordt veel te sterk'

Miodrag Bata Milojevic (52), Rotterdam

Zweefde toen: tussen D66, Forum voor Democratie, VNL en Verenigd Democratisch Alternatief

Zweefde later: tussen Forum voor Democratie en GeenPeil

Kiest vandaag: Vrijzinnige Partij

'In het begin vond ik zowel het Forum voor Democratie als VNL echt een verademing. Eindelijk partijen die de politiek dichter bij de burger zouden gaan brengen. Ik ben groot voorstander van referenda, daarom stemde ik vroeger D66. De stemkastjes van GeenPeil leken me ook interessant. Maar wat ik erg jammer vind, is dat al deze nieuwe partijen zich heel erg in de rechtse hoek hebben gepositioneerd. Het rechtse blok wordt nu veel te sterk. Links mag best wat opbloeien. Ik stem op de Vrijzinnige Partij. Zij zijn voor referenda en een basisinkomen voor alle Nederlanders.'

Miodrag Bata Milojevic Beeld Jiri Buller

'ChristenUnie straalt wat meer rust uit'

Hadassa de Velde Harsenhorst (26), Utrecht

Zweefde toen: tussen GroenLinks en CDA

Zweefde later: tussen GroenLinks en ChristenUnie

Kiest vandaag:ChristenUnie

'Tot het laatste moment heb ik getwijfeld. Wat ik jammer vind aan GroenLinks is dat ze zo makkelijk doen over stervenshulp bij voltooid leven. Dat vinden ze gewoon 'een goed idee'. Nou, dat vind ik niet. Wat ik weer niet begrijp van de ChristenUnie is dat ze niet openstaan voor homo's in hun eigen partij. Segers zegt dat hij dat in principe wel doet, maar als homo's trouwen, is het alweer een ander verhaal. Dat vind ik tegenstrijdig. Als je wilt opkomen voor minderheden, begin daar dan mee in je eigen partij. Toch stem ik vandaag CU. Zij willen net als GroenLinks een groenere economie, maar zijn wat minder radicaal. Ze stralen meer rust uit.'

Hadassa de Velde Harsenhorst Beeld Jiri Buller

'Ik zie in Kuzu echt een leider'

Ceyda Dilek (18), Amsterdam

Zweefde eerst: tussen Denk en PvdA

Zweefde later: tussen Denk en GroenLinks

Kiest nu: Denk

'Na de rellen van afgelopen weekeinde keek ik naar een filmpje van Kuzu. Hij was niet boos. Hij riep de Turks-Nederlandse gemeenschap op rustig te blijven en samen met de Nederlanders na te denken over een oplossing. Ik zag in hem echt een leider, iemand die verschillende groepen in onze samenleving bij elkaar kan brengen. Volgens mij is dat het belangrijkste nu, want eerlijk gezegd ben ik erg geschrokken van de heftigheid van alle reacties. Zowel van Nederlandse als van Turkse kant. Denk zou een brug kunnen zijn. Het is sowieso een heel sociale partij, net zoals GroenLinks eigenlijk. Maar Kuzu spreekt me als persoon meer aan dan Klaver.'

Ceyda Dilek Beeld Jiri Buller

'Mijn stem is een landbouwstem'

Marlies Olde Monnikhof (47), Gendringen

Zweefde eerst: tussen VVD en CDA

Zweefde later: nog steeds

Kiest nu: CDA

'Vandaag stem ik op het CDA en dat is een landbouw-stem. Ik heb lang getwijfeld over de VVD, maar die partij heeft toch minder met de boerenbelangen. Het gekke is dat ik eigenlijk een hekel heb aan Buma en ik hoop vurig dat hij geen premier wordt. Het is iets in zijn houding en zijn lijzige manier van praten. Ook in de debatten vond ik hem onprettig. Ik ga op de nummer tien van het CDA stemmen, op Jaco Geurts, die varkenshouder is geweest. Zelf ben ik varkensdierenarts, dus ik ken die wereld en ik vind landbouw erg belangrijk. Nog steeds valt landbouw onder Economische Zaken en dat is kwalijk. We moeten toe naar een ministerie van Landbouw en misschien kan het CDA zich hier hard voor gaan maken.'

Marlies Olde Monnikhof Beeld Jiri Buller

'Het moet gewoon stoppen'

Ine Kreuk (65), Rotterdam

Zweefde eerst: tussen PVV, VVD en 50Plus

Zweefde later: PVV of VVD

Kiest nu: PVV

'Een vriend zei: je gaat toch niet echt PVV stemmen, hè? Nou: wel dus. Het is typisch zo'n opmerking van iemand die zelf niet tussen de Turken en Marokkanen woont. Ik heb de afgelopen jaren gezien hoe Crooswijk is veranderd. Neem mijn eigen visboer, die opeens een Marokkaanse visboer is geworden en waar ik ze niet meer kan verstaan. Overal worden maar moskeeën uit de grond gestampt en de Marokkanen bij mij in het gebouw gooien hun afval gewoon op de galerij. Dat doet pijn. En wie weet: straks loop ik ook nog met een doek op m'n kop. Het moet gewoon stoppen. Wilders begrijpt dit en wil deze verloedering aanpakken. En echt, die man is geen racist, hij heeft zelfs een buitenlandse vrouw.'

Ine Kreuk Beeld Jiri Buller

'Hopelijk komt er ooit een nieuwe Wilders'

Marco Scheeringa (46), Wolvega

Zweefde eerst: PVV of VVD

Zweefde later: tussen PVV, VVD en CDA

Kiest nu: CDA

'Steeds als ik Buma hoorde praten, dacht ik: daar ben ik het mee eens. Het CDA heeft zich ontpopt als een partij die met de tijd is meegegaan. Ze begrijpt wat er speelt. Daarnaast is ze ook goed voor mensen zoals ik die in de ziektewet zitten. Als voormalige PVV-stemmer vind ik dat Wilders het echt heeft laten liggen, de laatste weken. Hij deed niet mee aan debatten en heeft nauwelijks een serieus interview gegeven. Niet dat ik het met alle punten van het CDA eens ben, maar Buma is wel een leider en dat kun je van Wilders niet zeggen. Hopelijk komt er in de toekomst een nieuwe Wilders, met dezelfde ideeën, maar die beter in staat is er echt voor te gaan staan.'

Update 17:20 - Toch PVV
Zwevende kiezer Marco Scheeringa, voormalig PVV'er, wist zeker dat hij CDA zou stemmen. Maar in het stemhokje gebeurde er iets anders. 'Ik was honderd procent overtuigd van Buma, tot ik vanmorgen opeens hoorde wat Erdogan nu weer over Nederland had gezegd. Zijn opmerkingen over ons land als nazi-overblijfsel en bananenrepubliek zaten me al dwars, maar wat hij uitkraamde over Srebrenica sloeg alles.

'Zelf ben ik beroepsmilitair geweest dus misschien kwam het daarom zo hard aan. Die jongens die daar destijds zaten hebben hun best gedaan en nooit gewild wat daar is gebeurd. En dan begint Erdogan ineens over zoiets gevoeligs? Die man weet niet waar hij het over heeft! Ik was zo kwaad. Ergens kan ik begrijpen dat Erdogan boos is over het weigeren van de Turkse minister, maar dit ging echt te ver.

'Dat wij in Nederland Turkse mensen hebben die zich zo met Erdogan verbonden voelen vind ik eng. Daarom besloot ik in het stemhokje toch de PVV te steunen.'

Marco Scheeringa Beeld Jiri Buller

'De PvdA heeft er een potje van gemaakt'

Enrico Tempert (37), Nijverdal

Zweefde eerst:tussen PVV, SP en D66

Zweefde later: tussen D66 en PvdA

Kiest nu: D66

'Voor mij voelt het vandaag alsof ik de SP en de PVV protestpartijen waarop ik jarenlang gestemd heb voorgoed achter me heb gelaten. Het breekpunt is het Oekraine-referendum geweest. Ik kon niet begrijpen dat SP en PVV tegen het associatieverdrag met Oekraïne waren. Daar kwam nog hun slappe houding tegenover agressor Rusland bij. Ik zweefde naar D66.

'Even dacht ik nog aan de PvdA, op het moment dat Jacques Monasch eruit stapte. Hij was ook tegen het associatieverdrag. Maar toch vind ik dat de PvdA er de laatste vier jaar een potje van heeft gemaakt.'

Enrico Tempert Beeld Jiri Buller

'CDA is evenwichtig en heeft slagkracht'

Jephthah Leito (21), Amstelveen

Zweefde eerst: tussen SGP, PVV en CDA

Zweefde later: tussen PVV, CDA en CU

Kiest nu: CDA

'Mijn gevoel zegt dat het CDA de juiste partij is om problemen evenwichtig aan te pakken. Het CDA zegt: we hebben de morele plicht om mensen te helpen, maar we moeten ook realistisch zijn. Het maakt het niet mooier of erger dan het is. De SGP en de CU heb ik ook nog overwogen, maar ik denk dat het CDA meer slagkracht heeft omdat het ook niet-gelovigen aan zich weet te binden.

'In Wilders ben ik teleurgesteld. Ik had verwacht dat het steeds duidelijker zou worden waar hij met Nederland heen zou willen. Maar dat werd het niet.'

Jephthah Leito Beeld Jiri Buller

'Geheel onverwacht ga ik voor GroenLinks'

Robbert Arentz (32), Ulft

Zweefde eerst: tussen alle partijen aan de linkerkant

Zweefde later: tussen Partij voor de Dieren en SP

Kiest vandaag: GroenLinks

'Een hele tijd twijfelde ik tussen de SP en de PvdD. Vorige week dacht ik: het wordt de SP, want zij komen beter uit de verf en zijn veelzijdiger dan de PvdD. Maar geheel onverwacht ga ik nu voor GroenLinks. Uit alle debatten en interviews bleek dat hun principes toch het beste bij mij passen. Plus: hun langetermijndenken geeft me meer vertrouwen dan dat van de SP. Het enige waar ik nu nog over twijfel, is of ik Jesse Klaver ga stemmen of Tom van der Lee, de nummer drie, die uit mijn geboortedorp komt. Zijn slogan is 'knokken voor wat kwetsbaar is' en dat vat heel goed samen wat in mijn ogen het voornaamste doel van politiek zou moeten zijn.'

Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Alles over de verkiezingen

Lees het laatste nieuws over de verkiezingen in ons liveblog

De partij­programma's langs de lat

Wij lazen voor u de partij-programma's en toetste de politieke ideeën op verbeeldingskracht, originaliteit, haalbaarheid en klimaateffect.

Zweeft u nog? Laat u overtuigen door de lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen sprak de Volkskrant met lijsttrekkers van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd. Lees hier alle interviews terug.

Wat klopte er van wat politici beweerden bij het slotdebat?

Dinsdagavond probeerden de lijsttrekkers elkaar voor het laatst af te troeven tijdens het slotdebat bij de NOS. De Volkskrant deed hard z'n best om al die beweringen live te controleren en te voorzien van duiding. Lees de resultaten van de factcheckers hier terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden