Op visite bij Poetin: eerste test nieuwe koning

Een kort en kleurloos bezoek, dat is het compromis waarmee premier Rutte zorgde dat het koninklijk paar toch naar Rusland kon reizen.

MOSKOU - Wat de feestelijke afsluiter moest zijn van een vriendschapsjaar, wordt niet veel meer dan een protocollair bezoek. Vanochtend ontvangen koning Willem-Alexander en koningin Máxima nog het Belgische koningspaar, aan het begin van de avond staan beiden op de landingsbaan in Moskou. Een uur later begint de officiële ontvangst van het paar in het Kremlin.


En er is haast geboden. In de avond volgt een diner, de volgende middag is uitgetrokken voor een ontmoeting met kopstukken uit het bedrijfsleven, een bezoek aan een tentoonstelling en het optreden van het Koninklijk Concertgebouworkest. Chef-dirigent Mariss Jansons zal de complimenten van het paar in ontvangst nemen en dan is het bezoek binnen een dag alweer afgerond.


Ergens is er iets verkeerd gelopen.


Toen de Russische president Vladimir Poetin in april dit jaar Nederland bezocht om het vriendschapsjaar te openen was er kritiek, heel veel kritiek. Nog nooit is de Russische leider in het buitenland met zo veel protest ontvangen. Overal in Amsterdam en zelfs al op Schiphol hingen regenboogvlaggen, het symbool tegen de recentelijk aangenomen anti-homowetgeving in Rusland.


Burgemeester Eberhard van der Laan stak zijn afschuw voor de Russische leider niet onder stoelen of banken. Hij zegde te elfder ure af en stuurde de openlijk lesbische locoburgemeester Carolien Gehrels. Naar verluidt was het protest bij het Scheepvaartmuseum zo luidruchtig dat premier Mark Rutte en Poetin, borden, bestek en servetten in de hand, in een andere zaal het diner hebben voortgezet.


Er stond een langer en uitgebreider tegenbezoek in de planning, maar na een reeks incidenten is het programma aangepast. Het Nederlandse Greenpeace-schip Arctic Sunrise werd door de Russische autoriteiten geënterd. Een Russische diplomaat werd in Den Haag hardhandig door de politie opgepakt. Niet veel later kreeg de Nederlandse diplomaat Onno Elderenbosch in zijn eigen appartement in Moskou een pak slaag.


Pas na een telefonische interventie van Rutte is er een compromis uitgekomen: een kort, kleurloos bezoek. Last-minutewerk, de Rijksvoorlichtingsdienst had het programma amper twee dagen te voren klaar. Ook pijnlijk: vorig jaar zegde toenmalig prinses Máxima een bezoek in het kader van microfinanciering aan Moskou af nadat er geen hooggeplaatste Russische bestuurder bereid werd gevonden de prinses te ontvangen.


Een schril contrast met 2001, toen koningin Beatrix en toenmalig kroonprins Willem-Alexander een vierdaags staatsbezoek in Rusland aflegden. De jonge, onervaren Vladimir Poetin was verguld met de komst van de vorstin, met wie hij, fluistert men, nog altijd een warme band heeft. Andere tijden. Rusland voerde een bloedige oorlog in Tsjetsjenië, maar werd nog gezien als een jonge democratie. Beatrix plaatste tijdens het diner een paar kritische kanttekeningen.


De kroonprins bezocht het Sacharov-centrum, de pleisterplaats voor dissidenten uit de Sovjettijd. Toenmalig directeur Joeri Samodoerov herinnert zich: 'Om eerlijk te zijn, het was een heel formeel en zelfs bureaucratisch bezoek. Ik kan me Willem-Alexander herinneren als een jonge, sympathieke man, maar het was erg protocollair allemaal. We kregen niet vaak zulk hoog bezoek, maar ik vond het eigenlijk allemaal maar niets. Hij zal het vergeten zijn, en wij om eerlijk te zijn ook.'


Koning is geen pion

Kan de koning de ernstig verslechterde relatie tussen de twee landen rechttrekken? Dat is zeer de vraag. De koning mag volgens Rutte niet als pion worden gebruikt. Het is ongepast als de koning zelf over mensenrechten begint, tenzij de meereizende minister Frans Timmermans daar nadrukkelijk om vraagt. Wat er binnenskamers wordt besproken, blijft geheim.


Het zal een belangrijke test worden voor Willem-Alexander in zijn nieuwe rol als staatshoofd. Hij ontmoette bevriende koningshuizen en regeringsleiders, maar niet eerder een controversieel staatshoofd als Vladimir Poetin. Aan de ene kant liggen er veel problemen op tafel, aan de andere kant moet de Koning de band tussen beide landen bevestigen, verdiepen en juist niet verder belasten.


De oud-directeur van het Sacharov-centrum heeft geen uitnodiging gekregen om de jonge prins van toen opnieuw de hand te drukken. 'Hij heeft de plicht de Greenpeace-zaak aan te kaarten bij Poetin', zegt Samodoerov. 'Twee van zijn onderdanen zitten in de gevangenis, ze zijn praktisch gegijzeld. Bij Poetin maakt alleen een koning nog indruk. Als de politieke situatie onbesproken blijft, zou dat een grove schande zijn.'


Willem-Alexander en Máxima in Moskou

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden