Op veen meer geld dan op zand

waarom heeft de ene gemeente veel meer geld te besteden per inwoner dan de andere?

De gemeenten halen nog geen 10 procent van hun inkomsten binnen met hun lokale belastingen. Het grootste gedeelte van hun budget krijgen ze van het Rijk. Dat geeft de vier grote steden en de Waddengemeenten veel meer geld per inwoner dan bijvoorbeeld gemeenten als Uitgeest en Castricum.


Op basis van meer dan zestig factoren verdeelt het Rijk het geld uit het gemeentefonds (18 miljard euro) en nog allerlei uitkeringen (8,6 miljard euro) over de 403 gemeenten. Niet alleen het aantal inwoners en de oppervlakte tellen mee. Amsterdam vervult een centrumfunctie met bijvoorbeeld het Stedelijk Museum, en krijgt daarvoor extra geld. Andere gemeenten voeren extra taken uit voor meerdere gemeenten in hun regio, bijvoorbeeld in de opvang van daklozen.


Gemeenten op veengrond, waarop wegen en rioleringen verzakken, krijgen meer geld dan die op zand. Waddeneilanden moeten veel voorzieningen overeind houden voor weinig mensen; dat is relatief duur. Voor veel hulpbehoevenden, jongeren, ouderen, drugsverslaafden en tal van andere categorieën krijgen gemeenten meer geld. En dan zijn er nog specifieke rijksuitkeringen voor bijvoorbeeld de uitkeringen aan werklozen.


Volgend jaar komt het Rijk met een nieuwe verdeelsleutel. 'Maar niemand weet nog wat dat gaat betekenen voor de gemeenten', zegt Maarten Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden van de Rijksuniversiteit Groningen.


waarom moet de ene gemeente veel meer bezuinigen dan de andere?

Veel gemeenten, in onder meer Limburg en Groningen, kampen met krimp. Kansrijke bewoners vertrekken, relatief veel hulpbehoevenden en ouderen blijven. Krimp kost gemeenten geld, ook omdat er bijvoorbeeld huizen gesloopt zullen moeten worden, zegt Allers. Gemeenten met veel rijke inwoners als bijvoorbeeld Wassenaar, krijgen minder geld van de rijksoverheid maar maken ook veel minder kosten. Deze gemeenten halen bovendien meer gemeentebelastingen binnen, zoals de onroerendzaakbelasting (OZB).


Andere gemeenten hebben op voorhand al miljoenentekorten op hun begroting, bijvoorbeeld omdat ze met veel dure grond zitten waarop niemand wil bouwen tijdens de crisis. Hierdoor moeten ze meer bezuinigen.


Volgens Allers moet het 'echte bezuinigen' nog beginnen. 'Dit is nog maar het begin.' Door de grote decentralisaties krijgen de gemeenten per 2015 miljarden euro's minder voor taken op het gebied van zorg, jeugdzorg en werk en inkomen.


Allers: 'De komende bezuinigingen zullen dus veel pijnlijker zijn. Gemeenten moeten tegen ouderen en andere hulpbehoevenden zeggen: zoek zelf maar hulp. De vraag is of dat gaat lukken. Het Rijk heeft de gemeenten bovendien nog steeds niet verteld welke budgetten ze hiervoor krijgen. Maar van uitstel wil het kabinet niets weten, de bezuinigingen zijn al ingeboekt in de rijksbegroting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden