Reportage Verengelsing universiteiten

Op University of Twente klinkt het Nederlands alleen nog bij de koffieautomaat

De een windt zich op over de teloorgang van het Nederlands, een ander vindt een internationale taal juist wel handig, en wie er moeite mee heeft mijdt de universiteit en kiest voor een Nederlandstalige hbo-studie. Op de University of Twente en de Eindhoven University is de voertaal voortaan Engels. Dat daarover nog discussie bestaat verbaast de universiteiten.

Op Twente University in Enschede is de voertaal voortaan Engels. Beeld Raymond Rutting

Ach, die hele taaldiscussie. Niels Rotmensen leunt achterover in zijn stoel. De 19-jarige in knalrood vest heeft wel gezien dat het erover ging op het onlinediscussieplatform van zijn studie. ‘Maar dat heb ik allemaal niet gelezen hoor. Daar heb ik helemaal geen zin in.’

De eerstejaarsstudent technical computer science heeft zich met een groepje studiegenoten genesteld in een hoek met kunstzinnig ogende stoelen in een van de vele gebouwen die de University of Twente rijk is. Aangespoord door het lachsalvo van zijn vrienden doet hij er een schepje bovenop. ‘Het is net de Zwarte Pietdiscussie. Iedereen loopt tegen elkaar te schreeuwen.’

Of er veel geschreeuwd wordt valt te betwijfelen, maar fel is de discussie over de voertaal op universiteiten in elk geval. Nu zowel de Twente als de Eindhoven University of Technology per 1 januari is overgestapt op Engels als officiële voertaal is het debat opnieuw opgelaaid. De twee universiteiten zijn de eerste in Nederland. Het betekent een nieuwe stap in de verengelsing van het Nederlandse hoger onderwijs, nadat de afgelopen jaren al veel afzonderlijke studies waren overgeschakeld op het Engels.

Of, zoals Annette de Groot het deze week in een opiniestuk in Trouw  verwoordde: ‘een nieuw dieptepunt in de gestage afbraak van het Nederlands’. Volgens de emeritus hoogleraar taalpsychologie aan de Universiteit van Amsterdam, al jaren fel tegenstander van verengelsing van universiteiten, worden Nederlanders op de Twentse campus ‘deels monddood gemaakt’.

In december werden Kamervragen gesteld over de overstap. ‘Deelt u de mening dat dit een drempel kan opwerpen voor Nederlandstalige studenten?’, wilde SP-Kamerlid Frank Futselaar onder meer van de minister weten.

Studieverenigingen

Wie in Twente over de uitgestrekte universiteitscampus loopt, merkt weinig van de ophef. Studenten hebben het er onderling niet over. Vreemd is dat niet, voor hen verandert er weinig. Ze studeren al veelal in het Engels. Omdat 40 procent van de studenten aan de universiteit internationaal is, wordt ook buiten de collegezalen al veel Engels gesproken.

De verandering van voertaal is behalve een symbolische stap vooral van belang op bestuursniveau. Alle vergaderingen en bijbehorende stukken zijn vanaf nu in het Engels. Nederlands wordt wel nog geschikt geacht voor gesprekken bij de koffieautomaat, al geldt daar volgens de officiële instructie dat ‘de taal die we spreken’ wordt ‘aangepast aan de aanwezigen’.

De instelling noemt het verder ‘zeer wenselijk’ dat ook studieverenigingen, de studentenhuisarts en de supermarkt op de campus Engels als voertaal invoeren. ‘Dit kunnen we stimuleren en faciliteren’, valt te lezen in de ‘gedragscode voertalen’ van de universiteit, ‘maar niet forceren’.

Internationale setting

Gevraagd naar hun mening zijn de meeste studenten genuanceerd positief. Een groepje Italiaanse promovendi vergelijkt de situatie met universiteiten in hun thuisland. ‘Daar gaat alles nog in het Italiaans, maar dan kom je nergens. Je trek geen internationaal talent.’ Bij een universiteit die zich wil meten met topuniversiteiten wereldwijd, hoort nu eenmaal Engels, benadrukken ook veel Nederlandse studenten.

‘De meesten van ons komen uiteindelijk in een internationale setting te werken’, zegt Famke van den Boom. ‘Dus dan is het goed als Engels nu de voertaal is.’ De blonde student tuurt peinzend naar de organische blenders die ze voor haar studie creative design probeert te schetsen. ‘Maar ik vind ook dat er genoeg studies in het Nederlands moeten zijn voor Nederlandse studenten die onzeker zijn over hun Engels.’

Dat laatste is in Twente inmiddels lastig. Op een handvol opleidingen na zijn alle studies in het Engels. Volgens universitair docent Dick Meijer zijn er nu al studenten uit de regio die afzien van een studie aan de universiteit vanwege de taaldrempel. ‘Zij kiezen voor een hbo-opleiding omdat ze opzien tegen het Engels.’

Jip-en-janneke-Engels

Meijer is universitair docent wiskunde en als lid van de universiteitsraad uitgesproken tegenstander van het taalbeleid van zijn universiteit. Volgens de docent moet hij zich in zijn colleges van ‘jip-en-janneke-Engels’ bedienen om te zorgen dat al zijn studenten hem begrijpen. ‘Het niveau verschilt enorm. Er is een flinke groep studenten, zowel Nederlands als internationaal, die het Engels niet goed beheerst. Als ik een wiskundevraagstuk geef op een tentamen, dan komen veel studenten er vanwege de vraagstelling al niet uit.’

Het niveau van zijn colleges gaat daardoor omlaag, zegt de docent. Iets vergelijkbaars geldt volgens hem voor de vergaderingen op bestuursniveau. ‘Sommige mensen voelen zich geremder om zich uit te spreken in het Engels. Het niveau van de discussie wordt lager en er ontstaan sneller misverstanden.’

‘Ik zou zeggen: speak for yourself’, zegt Victor van der Chijs, collegevoorzitter van de University of Twente een tikje geïrriteerd als hij geconfronteerd wordt met die kritiek. ‘Dat er in het Engels af en toe nuances kwijtraken herken ik wel, maar dan slip je er toch gewoon een woord Nederlands tussendoor? Waarom zou het allemaal in hoog Engels moeten gebeuren?’

Signalen dat studenten vanwege het Engels voor een hbo-studie zouden kiezen zijn hem ‘niet bekend’. ‘Integendeel. Wij zien dat het aantal Nederlandse studenten groeit.’

Commotie

De commotie rondom de voertaal op zijn universiteit is Van der Chijs rauw op zijn dak gevallen. ‘Het verbaast me behoorlijk. Dit besluit is vijf jaar geleden al genomen. Het enige dat er verandert, is dat Engels nu ook formeel de voertaal is. Volgens mij hadden we die discussie over taal al achter de rug.’

Dat laatste lijkt vooralsnog meer wens dan werkelijkheid. Het debat woedt voort, al gebeurt dat voor een belangrijk deel buiten de universiteit. Zo kan het dat op de campus in Twente ook studenten rondlopen aan wie het hele debat over de voertaal van hun universiteit volledig voorbijgaat.

‘Huh?', zegt een student creative design, gevraagd naar zijn mening over de kwestie. Hij kijkt slaperig om zich heen. ‘De kerstvakantie is net voorbij. Is er iets veranderd?’ 

‘Universiteit Twente, pardon Twente University, sluit Nederlands resoluut buiten’, schrijft Lotte Jensen in haar column in de Volkskrant. 

Mogen universiteiten in het Engels lesgeven? De Universiteit Twente en de Universiteit Maastricht zich moesten zich eerder al in de rechtbank verantwoorden voor hun colleges in het Engels. 

Hoe slecht is het Engels eigenlijk van docenten op de universiteit? De Volkskrant studeerde een dagje mee, en liet zich vergezellen door een deskundige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden