NieuwsDe Tibetaanse taal

Op ‘tweetalige’ scholen in Tibet wordt Tibetaans steeds meer een bijvak

De Tibetaanse jeugd raakt haar eigen taal kwijt. Dat concludeert de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch in een rapport over tweetalig onderwijs. Dat de Chinese taal het Tibetaans als voertaal op scholen in Tibet verdringt, past in een ingrijpende koerswijziging van het Chinese minderhedenbeleid. 

Kinderen op een basisschool in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa. De eigen taal wordt er steeds meer verdrongen door het Chinees.Beeld Getty Images

De vorming van een Chinese modelburger kan niet vroeg genoeg beginnen. Vandaar dat Tibetaanse kleuters vanaf hun derde levensjaar op tweetalige kleuterscholen de ‘Vier Identificaties’ voor de kiezen krijgen. Vereenzelvig jezelf met de Chinese natie, cultuur, socialisme en natuurlijk de Communistische Partij: deze opdracht wordt vertaald in slogans op de schoolpoort. ‘Ik ben een Chinees kindje, ik spreek standaard Chinees.’

Op zogenaamde tweetalige kleuterscholen in Tibet is het onderwijs vrijwel geheel in het Chinees. Tibetaans is gereduceerd tot bijvak. Zo wennen kinderen aan de Chinese mal die hun identiteit de rest van hun leven zal vormgeven.

Naast Han-Chinezen, met 91 procent van de bevolking de dominante etnische groep, heeft China 55 minderheden. Die hebben speciale rechten, zoals onderwijs in eigen taal. In de jaren tachtig ontwikkelden Tibetaanse onderwijsautoriteiten voor zo veel mogelijk schoolvakken lesmethodes in het Tibetaans. In 1996 werden op 98 procent van de lagere scholen in Tibet de meeste vakken daadwerkelijk in het Tibetaans onderwezen.

Deze inspanningen zijn tenietgedaan volgens een recent rapport van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch over het effect van tweetalig onderwijs op scholen in de Tibetaanse Autonome Regio en omliggende provincies met Tibetaanse inwoners. Tweetalig onderwijs werd in 2010 tot officieel staatsbeleid verheven. Toen was het al in grote delen van Tibet gemeengoed, van kleuterschool tot eindexamen.

Sinificatie

Na de praktijk volgen regels en wetten vanzelf en zo verzet China de bakens van het minderhedenbeleid. Ging het traditionele minderhedenbeleid vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw uit van behoud van eigen cultuur in een multinationale staat, onder de Chinese president Xi Jinping staat het belang van nationale eenheid en staatsveiligheid voorop. Van Xi moeten minderheden zich voor alles als Chinees identificeren. Dit beleid heet sinificatie en Xi heeft in 2018 het onderwijs ‘vanaf de kleuterschool’ een belangrijke rol toebedeeld.

Tweetalige scholen hebben prachtige moderne gebouwen en goed opgeleide leerkrachten die bij tienduizenden uit het Chinese binnenland zijn overgeplaatst naar minderhedenprovincies. Die onderwijzers spreken echter nauwelijks Tibetaans, terwijl bijvoorbeeld kleuterklassen voor ruim 90 procent uit Tibetaanse kinderen bestaan. Wie niet snel Chinees leert, loopt een leerachterstand op. 

Tegen het ‘voorrecht’ van tweetalig onderwijs en andere vormen van positieve discriminatie groeit onder Han-Chinezen weerstand.  Die vinden het oneerlijk dat minderheden zoveel kinderen mogen als ze willen terwijl voor Han een – inmiddels afgeschaft –eenkindbeleid geldt. Minderheden krijgen extra studiepunten om de kans op toelating tot een universiteit te vergroten, minderheden krijgen lichtere straffen voor vergrijpen zoals drugscriminaliteit en minderhedengebieden hoeven minder belasting af te dragen. Dit alles dient hun positie in een door Han-Chinezen gedomineerde maatschappij te verbeteren. Een beetje verwennerij voorkomt opstanden onder Tibetanen, islamitische Oeigoeren en andere volken, was de gedachte.

Ondankbaar

Daarom vinden Han-Chinezen minderheden ondankbaar als ze toch gefrustreerd raken over hun positie en de erosie van hun eigen cultuur – wat in theorie was beloofd, laat in de praktijk namelijk veel te wensen over. Die onvrede leidde in 2008 tot een Tibetaanse opstand, gevolgd door dodelijke rellen tussen Oeigoeren en Han-Chinezen in Xinjiang in 2009. Chinese wetenschappers concludeerden dat het minderhedenbeleid blijkbaar separatisme aanwakkerde. Het accent verschoof snel van verscheidenheid naar nationale veiligheid.

Sommige provincies zijn volgens de Hongkongse krant South China Morning Post sinds vorig jaar begonnen de speciale rechten voor minderheden terug te draaien. Met goedkeuring van Xi, die stelt dat ‘burgers van alle etnische groepen gelijk zijn voor de wet’. Daarmee lijkt formele afschaffing van positieve discriminatie voor honderd miljoen mensen slechts een kwestie van tijd. In plaats daarvan propageert Xi een nationale Chinese identiteit, met alle volkeren als ‘zaadjes van een granaatappel’ dicht op elkaar in dezelfde rode vrucht – de ‘China-cultuur’ .

Samensmelting

Het middel daartoe is ‘etnische vermenging’ en zelfs ‘samensmelting’. Zo worden niet alleen Han-Chinese leerkrachten naar Tibet overgeplaatst, arbeidsmigranten worden ook aangemoedigd zich in Tibet te vestigen. Met het hele gezin, waardoor steeds meer Han-Chinese kinderen in Tibet naar school gaan. Dan is het een gemakkelijke en politiek correcte keuze om Tibetaans te reduceren tot bijvak en alle andere vakken in het Chinees te geven.

In 2016 berichtte partijkrant Global Times dat Tibetaanse kinderen na hun schooldag in het Chinees geen fut hebben om thuis Tibetaans te praten. Nu vinden de meeste Tibetanen het prima dat hun kind Chinees leert – anders heeft het geen kans op de arbeidsmarkt – maar dat hun kroost de overige familieleden niet verstaat, is moeilijker te accepteren. Alternatieven zijn er echter niet en wie geen kleuterschool doet, mag niet naar de lagere school.

Verzet hiertegen komt sporadisch voor, maar wordt als separatisme opgevat en met celstraf afgestraft. Onderwijs in de Chinese taal op Tibetaanse tweetalige kleuterscholen is nu een van de manieren ‘om elementen van instabiliteit te elimineren’ – lees politieke onrust te onderdrukken. Sophie Richardson van Human Rights Watch zegt: ‘Het is verontrustend dat Han-Chinezen geloven dat onderwijs in eigen taal aan een 3-jarige kleuter een bedreiging voor de nationale veiligheid vormt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden