Reportage China als wijnland

Op termijn wordt China zelf een wijnland, volgens Hongkongse wijnboer Peter Kwok

Een groeiende groep welvarende Chinezen raakt in de ban van de wijn. Inmiddels zijn 140 chateaus bij Bordeaux in Chinese handen en ook op de lokale sommeliersopleiding komen de meeste studenten uit China. 

Tijdens de week van de wijn in Bordeaux vliegen sommeliers speciaal over vanuit China om gasten te ontvangen in de hernieuwde chateaus. Een afgestudeerde sommelier proeft de verschillende wijnen, terwijl de investeerders in de achtergrond verveeld op hun mobiel kijken. Beeld Rebecca Fertinel

Met zijn wandelstok tikt Peter Kwok tegen een van de tientallen metershoge roestvrijstalen vaten in de kelder van Château Tour Saint Christophe. Het ruikt er naar hout, een geur die wordt verspreid door de eiken vaten in de aanpalende ruimte. ‘We laten ook wijn rijpen op beton’, zegt Kwok, een kwieke zeventiger met pretoogjes, een rond designbrilletje en hemdsmouwen waarop zijn initialen staan geborduurd. ‘En sinds kort experimenteren we met amforen van aardewerk. Dat is erg in de mode.’

Toen de Hongkongse miljardair Peter Kwok in 2012 Château Tour Saint Christophe kocht, vlak bij het bekende Franse wijndorp Saint-Émilion, lag het er vervallen bij. De wijngaarden waren aan het eind van hun latijn. ‘We hebben alle planten eruit gehaald en de bodem eerst drie jaar laten rusten’, vertelt Kwok terwijl hij een van de bladeren aan een kronkelende wijnrank inspecteert.

Waarom hij zijn oog op een verpieterd stuk grond had laten vallen? Kwok wijst naar de glooiende wijngaarden aan de overkant van de vallei. ‘De buren. Als de omliggende chateaus goede wijn maken, kan dat hier ook. Altijd naar de buren kijken.’

Kwok kan het weten. In 1997 werd hij als eerste Chinees eigenaar van een Frans wijnchateau. Dat kasteel, Haut-Brisson, kocht hij als zomerverblijf. Zijn dochter studeerde in New York en had Frans als tweede taal gekozen. Frankrijk is zes uur vliegen vanuit Hongkong en zes uur vanuit New York, redeneerde Kwok, die tot zijn pensionering begin dit jaar directeur energie was bij Citic, een van de grootste investeringsmaatschappijen van China. Het chateau was een ideale tussenstop. De bijbehorende wijngaarden op het erf waren een leuke bijkomstigheid.

Inmiddels bezit Peter Kwok zeven chateaus, allemaal in de buurt van Saint-Émilion. De laatste aanwinst van de zelfverklaarde francofiel, die opgroeide in Saigon toen Vietnam nog een Franse kolonie was, is het gerenommeerde domein Bellefont-Belcier. Een grand cru classé, een zeer hoge kwalificatie voor een wijn uit Saint-Émilion.

Kwok geldt als pionier, wiens voorbeeld door steeds meer gefortuneerde Chinezen wordt gevolgd. 140 chateaus in de bordeauxstreek zijn inmiddels in Chinese handen. De verwachting is dat er de komende jaren nog honderden zullen volgen. Voor wie het kan betalen, is er keuze te over: in de regio staan meer dan zesduizend chateaus.

Peter Kwok (midden) en zijn zoon in Bordeaux. Beeld Rebecca Fertinel

Imagokwestie 

Een groeiende groep welvarende Chinese stedelingen raakt in de ban van de wijn. Die toenemende interesse is ten dele een imagokwestie. ‘Als je in China wilt uitstralen dat je een verfijnde smaak hebt, of dat je in het buitenland hebt gestudeerd, moet je een fles wijn op tafel zetten’, vertelt Kwok, terwijl hij vanaf de aangebouwde veranda van het kasteel over zijn glooiende domein uitkijkt. ‘Heb je een date met een meisje, dan neem je een fles bordeaux mee.’

De wijngaarden van Tour Saint Christophe zijn tegen een steile helling aangelegd. Tussen de verschillende terrassen zitten meters hoogteverschil. De akkers steunen op natuurstenen muurtjes. Kwok liet ze bouwen zonder cement, ‘zoals de Romeinen het deden’. In Frankrijk kon hij geen ambachtslieden vinden die met die archaïsche bouwmethode uit de voeten konden; uiteindelijk vond hij de gespecialiseerde bouwvakkers in Spanje.

Op een open plek tussen de wijngaarden staan twee eeuwenoude olijfbomen. Een geschenk, vertelt Kwok, dat hij na de renovatie van het chateau kreeg als dank voor de ingehuurde Spaanse arbeid. Voor de bomen ligt een marmeren plaquette met inscriptie. ‘Voor mijn dierbare vriend Peter Kwok’, staat in er gouden letters. Was getekend: ‘Zijne Koninklijke Hoogheid Juan Carlos van Spanje’.

Voor nieuwe rijken die villa’s laten bouwen in Beijing, Shanghai of Hongkong is een wijnkelder een must. Maar wie een wijnkelder heeft, is nog niet automatisch een wijnkenner. Het clichébeeld van Chinese wijnverzamelaars is dat ze eigenlijk geen flauw benul hebben wat ze drinken. Iedere wijnhandelaar die zakendoet in China, kent de verhalen over prestigieuze wijnen die gemengd worden met cola of Sprite. Of over wijnhandelaren die niet weten hoe je een fles ontkurkt. En koopt een Chinees een partij wijn uit een bepaald jaar, dan is de kans groot dat zijn vrouw of kind in dat jaar is geboren.

Rond Bordeaux worden steeds vaker kleine wijndomeinen opgekocht door rijke Aziaten. Beeld Rebecca Fertinel

‘Veel Chinezen willen vooral laten zíén wat voor wijn ze in huis hebben’, vertelt Kwoks zoon Howard, die samen met directeur Jean-Christophe Meyrou verantwoordelijk is voor het reilen en zeilen bij Vignobles K, het wijnbedrijf van Peter Kwok. ‘Wat op het etiket staat, is belangrijker dan wat er in de fles zit.’ Tot afgrijzen van de Franse wijnwereld lieten Chinese eigenaren plaatjes van de Eiffeltoren op etiketten zetten, of veranderden ze de naam van hun chateau van Larteau in Lapin Impériale – ‘keizerlijk konijn’.

Lange adem

Nadat hij zijn eerste chateau had gekocht, rommelde Kwok naar eigen zeggen tien jaar lang maar wat aan. Met vallen en opstaan leerde hij dat het maken van wijn een proces van de lange adem is. ‘Veel Chinese eigenaren denken: ik koop een chateau, ik investeer en hup, dan ga ik vanzelf goede wijn produceren. Maar zo werkt het niet.’ De wijnbouw is een gecompliceerde business, waarin de factor geluk een grote rol speelt – een klein beetje nachtvorst in het voorjaar en de complete oogst kan mislukt zijn.

Vooral de locatie is van essentieel belang. Op sommige plekken kun je volgens Kwok nog zo veel investeren, op een bepaald moment krijg je de kwaliteit simpelweg niet verder omhoog. Dat moet je dan accepteren. Of, als je zo vermogend bent als Kwok: je koopt nog een chateau, dat beter gelegen is. Voor wie overweegt in zijn voetsporen te treden, heeft hij nog een tip: neem lokaal personeel aan. ‘Je kunt natuurlijk je vrienden uit China meenemen, maar daar ga je geen betere wijn mee maken.’

Howard Kwok loopt de wijngaard in en hurkt neer bij een van de wijnstokken. Met zijn rechterhand woelt hij in de grond en laat een hoopje gruisachtige aarde zien. ‘Dit bepaalt voor een groot deel hoe de wijn smaakt’, zegt hij met de aarde in zijn handpalm. ‘Er zit kalksteen in de bodem, en rode en blauwe klei.’ Die grondsoorten zijn van invloed op het terroir, een lastig vertaalbaar begrip dat draait om het verband tussen de omgeving waarin de druiven zijn geteeld en de smaak en structuur van de wijn.

Wijn is in China vooral nog een chic cadeau; voor businesslunches, huwelijken en andere feesten en partijen. Tot een paar decennia geleden was dat in Amerika en Noord-Europa goedbeschouwd net zo; nu is wijn daar volledig ingeburgerd. Zo zal het uiteindelijk ook in China gaan, denkt Kwok. De eerste tekenen zijn al zichtbaar. In de grote steden in China schieten de wijnbars als paddenstoelen uit de grond.

Over een paar jaar gaan de Chinezen ongetwijfeld ook andere wijnen drinken dan alleen bordeaux. Nu is dat nog niet zo; in pak ’m beet côtes du Rhône of chianti zijn ze nog nauwelijks geïnteresseerd. Voor Chinezen geldt: wijn = Frankrijk = bordeaux. Witte wijnen doen het sowieso niet zo goed in China, waar wit de kleur is van de dood, terwijl rood met geluk en macht wordt geassocieerd.

Op termijn wordt China zelf een wijnland, daar is Peter Kwok heilig van overtuigd. Net zoals Australië en Zuid-Afrika wijnlanden zijn geworden. Niet alleen de consumptie, maar ook de productie van wijn neemt in China in rap tempo toe. In het noorden van het land kunnen aspirant-wijnboeren tegen een schappelijke prijs een stuk grond pachten van de Chinese staat, die daarmee onder meer de consumptie van rijstdranken met zeer hoge alcoholpercentages hoopt te terug te dringen.

Sommellerie en wijnhandel

In een klaslokaal in een 18e-eeuws voormalig pakhuis in Bordeaux brengt de 33-jarige Wei Zhao een wijnglas naar zijn gezicht. Hij doet zijn ogen dicht en laat zijn neus diep in het glas verdwijnen. ‘De eerste geur is vanille’, zegt hij na een seconde of vijftien. ‘En hij heeft ook iets van eucalyptus of menthol.’ De leraar knikt en kijkt de leerlingen een voor een aan. ‘Iemand anders?’, vraagt hij. ‘Tropisch fruit?’ zegt een Taiwanees meisje weifelend. ‘Ik dacht eerder aan perzik’, zegt Wei Zhao. ‘Gele perzik, die tegen het overrijpe aanzit.’ De docent ruikt ook bloemen. ‘Bloemen die al behoorlijk lang in de vaas staan.’

Veel Aziatische studenten komen voor enkele maanden studeren aan de Cafa Wine School, een prominente wijnopleiding, om daarna als sommelier te gaan werken in hun thuisland. Beeld Rebecca Fertinel

De Cafa Wine School is een private horecaopleiding aan de kade van de Garonne. Waar vroeger wijnvaten lagen opgeslagen, wachtend op transport per boot, worden nu studenten in schooluniform een jaar lang wegwijs gemaakt in de finesses van de sommellerie en de wijnhandel. De school biedt de opleiding Vins et spiritueux, die studenten klaarstoomt tot wijnhandelaar en sommelier, zowel in het Frans als in het Engels aan – à 6.875 euro. In beide klassen komt een groot deel van de studenten uit het buitenland, en van de buitenlandse studenten komen de meesten uit China.

Tot drie jaar geleden had Wei Zhao nog nooit wijn gedronken. Toen hij zijn eerste slok nam, met een groepje Franse studiegenoten, vond hij het ‘ongelofelijk smerig’. ‘Wie drinkt dit in godsnaam?’, dacht hij. Maar Zhao was al snel om en hij brak zelfs zijn economiestudie in Parijs af om in Bordeaux de fijne kneepjes van de sommellerie te leren.

De meeste buitenlandse studenten komen uit China. Beeld Rebecca Fertinel

Aan ambitie geen gebrek: Zhao wil de beste sommelier van China worden. Dus discussieert hij met zijn medestudenten tot in de kleinste details – en in rap en vloeiend Frans – over afdronk, aciditeit en wijn-spijscombinaties. Voor een sommelier telt ieder woord. Dus vraagt Zhao na afloop van de les aan de docent hoe je een wijn omschrijft die, nou ja, eigenlijk behoorlijk bitter is. ‘Een prettig bittertje op het einde? Of: een fijne, lichte toets bitterheid?’

Vandaag gaat de les over wijnen uit Zuidoost-Europa. En over graaf Dracula. Want, zo vertelt de docent van dienst, voor een goede sommelier of wijnhandelaar is algemene kennis minstens zo belangrijk als kennis over wijn. Wie wijn wil verkopen, moet een angle d’attaque hebben, een aanvalsplan. En dat gaat als het even kan niet alleen over wijn – gestrooi met al te veel specialistische kennis kan de klant afschrikken.

Beter is het om te refereren aan iets wat de klant waarschijnlijk kent. Graaf Dracula bijvoorbeeld, als het om een Roemeense wijn gaat. Maar dan moet je wel weten waar Roemenië ligt, en wie of wat Dracula is. En dat is voor Chinese, Koreaanse en Taiwanese studenten niet vanzelfsprekend. Dus noteren ze braaf dat graaf Dracula eigenlijk Vlad Tepes heette, en dat de Moldoveanu het hoogste punt van Roemenië is.

Na de pauze komen de wijnglazen op tafel. Een lange Chinese jongen gaat staan, ontkurkt de eerste fles – een witte saperavi uit Georgië – en schenkt een bodempje in de glazen van zijn medestudenten, nadat die in opperste concentratie hebben gecontroleerd of hun glas goed is afgewassen. In totale stilte kijken ze minutenlang naar het laagje wijn voor hun neus. De glazen worden gekanteld, gedraaid en minutieus bestudeerd. Iedere observatie wordt genoteerd. Hoe transparant is de wijn? En hoe snel stromen de ‘tranen’, de druppels aan de binnenkant van het glas? Simultaan walsen de studenten de wijn.

Dan wordt er geproefd. Zestien studenten slurpen synchroon en maken driftig aantekeningen. Sommigen laten de wijn bijna een halve minuut lang in hun mond rondgaan. Uiteindelijk spuugt iedereen het restant in de wasbakjes die in de schoolbanken zijn ingebouwd.

Uiteindelijk spuugt iedereen het restant in de wasbakjes die in de schoolbanken zijn ingebouwd. Beeld Rebecca Fertinel

In de ban van wijn

Net als Zhao kwamen de meeste Aziatische studenten van Cafa naar Frankrijk voor een andere studie. Het merendeel had vóór hun komst nog nooit een fles wijn gezien. Pas in Frankrijk raakten ze in de ban van de drank. De studenten werden vooral gegrepen door datgene waar wijn in hun ogen voor staat: ambachtelijkheid, kwaliteit, het goede leven en daar de tijd voor nemen. ‘Wij hebben voor de wijn gekozen, maar het had ook parfum of muziek kunnen zijn’, zegt Zhao. ‘Wij willen niet dat ons hele leven in het teken staat van geld verdienen’.

Die carrièrekeuze wordt lang niet door alle ouders begrepen. ‘Mijn ouders schaamden zich’, vertelt de 28-jarige Shu Zhang, die uit een traditioneel gezin in Mongolië komt. ‘Een vrouw die zich bezighoudt met alcohol, dat vinden ze eigenlijk niet kunnen.’ Inmiddels hebben Shu’s ouders zich bij haar keuze neergelegd. Als ze in Mongolië is, neemt ze altijd wat flessen voor ze mee. ‘Vooral makkelijk drinkbare, ronde wijnen. Complexere wijnen kunnen ze niet waarderen. Maar dat komt nog wel.’

Shu moet er niet aan denken om in Mongolië of China in de wijnhandel te werken. ‘Er zijn daar te veel mensen die niets van wijn weten maar wel per se dure wijn willen kopen. Puur snobisme.’ Ze trekt er een vies gezicht bij. ‘Ik denk niet dat ik met dat soort klanten zou kunnen omgaan.’

Iedere observatie wordt genoteerd. Beeld Rebecca Fertinel

In de onorthodoxe manier waarop sommige Chinezen hun wijn drinken, zien de meeste studenten daarentegen weinig kwaads. ‘Dat doe ik zelf ook weleens, hoor!’, roept Shu. ‘Rode wijn met cola en ijsblokjes. Daar is toch niets mis mee, tijdens het uitgaan?’

‘Dat doen we bij ons thuis in het Baskenland ook’, zegt de enige Franse studente. ’Dat is daar heel normaal.’

‘Weet je hoe Engelsen hun thee drinken?’, vraagt Shu retorisch. ‘Met suiker en melk! Dát is pas raar.’

De Chinese markt wordt vanzelf volwassen, zegt Peter Kwok vastberaden. Voorlopig mag wijn voor Chinezen dan een luxeproduct zijn dat niet voor de massa is weggelegd, als een heel kleine minderheid wijnliefhebber wordt, zeg 1 procent, hebben we het nog altijd over heel veel mensen.

En natuurlijk, het gaat de meeste Chinezen nu nog om de status, om het pronken met een dure wijncollectie. ‘Maar als je eenmaal een wijnkelder hebt, en allemaal mooie flessen hebt staan, komt er vanzelf een moment dat je die flessen ook eens open gaat maken’ – als je tenminste weet hoe dat moet – ‘en gaat proeven. Als je echt goede wijn hebt staan, word je automatisch een liefhebber.’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden