Opinie

'Op Taksimplein zal een giga-moskee verrijzen'

Het Taksimplein in Istanbul is het centrum van seculier Turkije. Daartegen trekt Erdogan ten strijde, stelt Rik Smits.

Beeld epa

Rellen, traangas, plastic kogels in Taksim en daartussen staat Bram Vermeulen, correspondent van de NOS, om het allemaal uit te leggen. Dat doet hij alweer vele dagen: er is een park, een van de laatste in Istanbul, de grootste stad in het land van Erdogan. Als dat moet wijken voor wat winkels, komt daar dit gelazer van.

Het lijkt plausibel, maar hoezo maken Turken zich zo druk over wat winkels of wat bomen meer of minder? Zeker in die buurt, in die metropool, zo'n beetje om de hoek van de Istiklal boulevard: winkels, daar barst het daar toch al van. Hebben Istanbulezen niks te doen, zijn ze rijker, verwender of milieubewuster dan de Amsterdammers? Hoe kan het trouwens dat de premier zich met zo'n lokale aangelegenheid kan bemoeien? Draait het in werkelijkheid misschien om een volkomen ander plan? Een plan dat de Turkse pers, verre van vrij, nu eenmaal niet kan vertellen?

Midden jaren negentig was Erdogan burgemeester van Istanbul. Toen had hij al een vastomlijnd plan: Taksim Gezi Parki, die tuin van rust en thee die nu de focus is van het protest, moest wijken voor een knaap van een moskee, om de kracht van de islam te demonstreren. Daaraan is niets veranderd. Die winkels waarover Bram Vermeulen steeds rept, zijn maar een schaamlap voor het werkelijke plan: de bouw van dat gigantisch gebedshuis, dat er ten tijde van het burgemeesterschap van Erdogan goddank niet kwam.

Tjokvolle binnenstad
Wie de laatste eeuwen ooit naar Istanbul reisde, kon één ding vaststellen: giga-moskeeën stonden er allang. De Hagia Sofia, ooit christelijk, maar na de val van Constantinopel verbouwd en voorzien van minaretten, mag er wezen. En dan torent de reus van Ortaköy ook nog aan de ene kant van Taksim boven het gewoel der stedelingen uit, en aan de andere zijde de joekels Sultan Ahmet, Yeni Cami, Fatih Cami en Eyüp-Sultan. Waarom is daar midden in die tjokvolle binnenstad nóg zo'n geweldig godshuis van zulk eminent belang?

Wel, dat zit zo: het Taksimplein is een symbolisch oord. Erop staat Istiklal Aniti, het uit 1928 daterende onafhankelijkheidsmonument, gedenkteken bij uitstek voor Mustafa Kemal Atatürk, de vader van het seculiere Turkije, erfopvolger van het Osmaanse Rijk, Europa's zieke man. Ernaast staat het AKM, het Atatürk Cultureel Centrum, dat meer dan wat ook de seculiere erfenis bewaakt en uitstraalt waartegen Erdogan altijd stelling heeft genomen. En op een steenworp afstand ligt de Aya Triada, Istanbuls grootste Grieks-orthodoxe kerk - in de ogen van de premier de erfvijand van de islam.

Ware aard
Persoonlijk heeft Erdogan met Taksim ook een band, al geeft hij zich daar mogelijk niet eens rekenschap van. Als burgemeester legde hij ooit in de stad een nieuwe waterleiding aan - en deed voor gemeentediensten het glaasje raki in de ban. 'Taksim' is Turks voor knooppunt, u raadt nu wel waarvan: jawel hoor, aquaducten uit de tijd van de sultan.

Gekker nog, maar dit wordt heel mystiek, de naam Erdogan betekent zo veel als 'zoon van een echte man'. Maar kom, blijf nuchter en gun de mystiek aan Erdogan. Die verried zijn ware aard, toen hij vijftien jaar geleden in een rede dit verzenpaar opnam: 'Minaretten zijn onze bajonetten, koepels onze helmen, moskeeën onze kazernes en gelovigen onze soldaten.' Daar schrokken de toenmalige militaire machthebbers danig van, en Erdogan verdween een half jaar in 't gevang.

Dat is de achtergrond van deze missionaris van de islam: bekeerdrift, geloofsknevelarij en je wreken waar dat kan. Die winkels laat hij vallen, maar let op: die moskee komt er echt, als het aan Erdogan ligt.

Rik Smits is taalkundige en publicist.

 
Die winkels waarover Bram Vermeulen steeds rept, zijn maar een schaamlap voor het werkelijke plan: de bouw van dat gigantisch gebedshuis, dat er ten tijde van het burgemeesterschap van Erdogan goddank niet kwam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden