Op stap met de Afrikaandertapes Nederland Rotterdam

De Rotterdamse Afrikaanderwijk is niet bepaald een toeristische attractie. John Wanders laat zich er rondleiden – aan de hand van een gps-apparaat....

‘Hier staan we dan, in mijn wereld, de Afrikaanderwijk. Jij en ik. Er zijn mensen die deze wijk niet eens in durven. Te crimineel, zeggen ze. Dat is gezeik. Zie je dat uithangbord? Babylon Market, naast de Somalische moskee? Ze hebben het lekkerste brood, waar de hele winkel naar ruikt. En het is de enige plek in Rotterdam waar je echt goedkoop Egyptische waterpijpen kunt kopen.’

De uitbater van Babylon Market, een Irakees, moet lachen als hij hoort welke rol is weggelegd voor zijn kleine supermarkt in de deze maand uitgebrachte ‘Afrikaander Tapes’. Nee, hij wist niet van het bestaan van die tapes. En ja, hij verkoopt waterpijpen uit Egypte. ‘Maar vooral uit China’, zegt hij met een grijns.

Afrikaander Tapes is de merknaam van een gps-gestuurde sociaal-culturele wandeling door de Rotterdamse Afrikaanderwijk, begin jaren zeventig het toneel van de eerste rassenrellen in Nederland. Tevens pikt de satelliet een stukje mee van de Bloemhof, ook een van de ‘krachtwijken’ van PvdA-minister Ella Vogelaar.

Wie net als Vogelaar wil ruiken aan het leven in een grootstedelijke achterstandsbuurt, kan bij de wijkbibliotheek voor 5 euro een handcomputer met satellietontvangst in bruikleen meekrijgen en vervolgens naar hartelust door de straten dolen van Afrikaanderwijk en Bloemhof. Wie te ver afdwaalt, krijgt vanzelf de opd

racht terug te keren.

‘Item 43: de poort hier naar de Odastraat is de ideale spot voor drugsdealers. Maar ook de streetgangs hangen hier graag rond. Er is een keiharde competitie tussen de gangs. Je hebt de Afri’s, Turken en de jongens uit de Bloemhof. De Afri’s claimen de heftigste gang uit Rotterdam te zijn.’

Het personage Farid – de stem van de Amsterdamse (!) Shouf shouf habibi-acteur Mimoun Ouled Radi – schetst in de anderhalf uur durende audiotour het leven ‘achter de voordeur’ van multi-etnisch Rotterdam-Zuid. Zijn verslag klinkt als een gesproken versie van Allochtonia for Dummies.

Dwars door Farids geromantiseerde buurtverhalen heen – die zijn gebaseerd op talrijke interviews met wijkbewoners – heeft de Marokkaans-Nederlandse schrijver Hans Sahar een persoonlijke verhaallijn gevlochten. Diens fictieve vertelling gaat vooral over Farids belangstelling voor ‘mooie tieten’ en het Hollandse meisje Erica. Daar moet je even doorheen, wil je de rest van de audiotour kunnen volgen.

‘Zie je die palmbomen daar in de verte? Ja, dat is de oase van de liefde, daar gaan we heen. Erica kijkt me aan. Haar ogen glinsteren. Maar haar gezicht wordt dan weer ernstiger. Ze zegt: Farid, luister, ik kan niet zomaar in een nieuwe relatie duiken.’

Zo’n 150 verschillende geluidsfragmenten zijn gekoppeld aan specifieke coördinaten van de meegekregen handcomputer met gps-verbinding. Telkens als je door de coördinaten loopt, krijgt je een ander geluidsfragment te horen, dat van toepassing is op een object in je onmiddellijke omgeving.

‘Wil je de afstand tussen culturen overbruggen, dan moet je snappen wat er in zo’n wijk gebeurt’, zegt Dick de Ruijter, godsdienst- en cultuurpsycholoog en bedenker van het project. ‘Er wordt veel geld gestoken in deze wijken, maar met bouwen alleen red je het niet.’

‘Item 216: Als je hier de Marentakstraat uit zou lopen, kom je langs de witte tuindorphuisjes van de Kosselbuurt. Dat is nou echt zo’n buurtje waar ogenschijnlijk nog Nederlanders wonen. Ze worden voor de grap de niet-allochtonen genoemd. Zelf noemen die Hollanders zich de Laatsten der Mohikanen, om de moed erin te houden.’

De Ruijters doelgroep bestaat uit witte professionals en de groep van hoger opgeleide, geïnteresseerde autochtone burgers. Hij is ervan overtuigd dat het leeuwendeel van hen nooit in achterstandswijken komt, hoogstens uit hoofde van hun functie. En dat ze er dus wel met elektronische hulpmiddelen naartoe gelokt moeten worden, willen ze een doorkijkje krijgen in de cultuur van allochtoon Nederland.

Maar ook allochtone wijkbewoners zelf kunnen nog wat opsteken van de audiotour, vermoedt hij. ‘Zij staan veelal met de ruggen naar elkaar toe.’ Hij realiseert zich dat die laatste categorie de lastigst bereikbare doelgroep is.

In zijn bijdrage aan het uit 2006 daterende boek Culturele Contrasten van Gabriël van den Brink, over het leven van migranten in Rotterdam, constateerde De Ruijter al dat de kloof tussen allochtonen onderling eerder toe- dan afneemt. Hij ziet die trend opnieuw bevestigd in de Afrikaander Tapes. ‘De segregatie is doorgevoerd tot op buurthuisniveau. Je hebt Hindoestaanse dansavonden, Turkse avonden en ga zo maar door.’

‘Item 72: In dit hoekje van de wijk is alles Turks: de bakker, het cafetaria, de juwelier, de meubelzaken, de cafés en restaurants: you name it. Het lijkt alsof Turken alleen maar met elkaar omgaan. Ook in hun vrije tijd. Ik vraag me af of ze daarbuiten nog wel vrienden hebben. ’

De Afrikaanderwijk is geen walhalla voor architectuurliefhebbers. Je moet er willen zijn voor de mensen. En dat maakt een bezoek op een woensdag of zaterdag het meest interessant, want dan transformeert het wat mistroostige Afrikaanderplein in een levendige markt met misschien wel de mooiste visstraat van Nederland.

Afrikaander Tapes is een aanbevelenswaardige audiotour, die als tussengerecht bij de vrijwel dagelijks opgediende portie kommer en kwel over probleemwijken meer inzicht kan bieden in de leefwereld van migranten. Haal af en toe wel de koptelefoon van de oren, is ons advies, en knoop een gesprek aan met een buurtbewoner. Ook dat kan verrassend instructief blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden