Interview

Op Srebrenica-onderonsje was één overlevende

Karremans was er, en oud-premier Kok. Achter gesloten deuren spraken hoofdrolspelers met elkaar over Srebrenica.

2014: een overlevende huilt in Potocari Memorial Center, waar destijds 175 geïdentificeerde lichamen naartoe zijn gebracht.Beeld epa

Als 20-jarige nam Muhamed Durakovic afscheid van zijn moeder, in de verwachting haar nooit meer te zien. Hij ontvluchtte Srebrenica tijdens het offensief dat de Bosnisch-Servische generaal Mladic ontketende, begin juli 1995. Muhamed overleefde de moordpartij op circa 8.000 Moslimmannen-en jongens, die volgde op de val van de door Nederlandse blauwhelmen beschermde enclave. Ook zijn moeder ontkwam aan de dood.

'De internationale gemeenschap heeft Bosnië verraden. De bevolking wacht nog altijd op excuses, op erkenning van het leed', zegt Durakovic. Hij was afgelopen week in Den Haag voor een conferentie waarop circa dertig hoofdrolspelers van destijds bijeenkwamen. VN-functionarissen, militairen -onder wie Dutchbatcommandant Thom Karremans - en politici als premier Wim Kok (1994-2002), die zijn kabinet liet vallen nadat het NIOD-rapport over het drama Srebrenica was gepubliceerd. Niet eerder kwamen zoveel betrokkenen bijeen sinds de tragedie.

Voor Durakovic was de besloten bijeenkomst een emotionele ervaring. Hij ontmoette er mensen die hij destijds vervloekte. Namen wil hij niet noemen. Volgens aanwezigen maakte hij van zijn hart geen moordkuil.

Wat was zijn boodschap? 'Gewone Bosnische burgers lijden nog altijd onder de genocide. Ze missen hun vaders en broers. Westerse beleidsmakers zeggen dat ze niet konden geloven dat Srebrenica zou worden aangevallen. Wij wisten het wel. En ook dat iedereen vermoord zou worden. Het was de gruwelijke eindfase van een langdurige etnische zuivering in slow motion.'

Waarheidsvinding

Durakovic prijst het gezamenlijke initiatief van het The Hague Institute for Global Justice en het Holocaust Memorial Museum in de VS om terug te kijken op het grootste bloedbad in Europa sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hij spreekt zelf over een historische bijeenkomst. Temeer daar dit najaar de bijdragen van alle deelnemers openbaar worden gemaakt.

'Dat is van belang omdat de waarheidsvinding moet doorgaan. Steeds weer duiken documenten op waaruit blijkt hoe bijvoorbeeld de VN de waarheid geweld aandeden. Als de Bosnische Serviërs op een dag 800 granaten afvuurden, en de moslims 80, meldde het VN-hoofdkwartier in Zagreb: we hebben bijna 900 granaten geteld. De VN noemden zich neutraal. Maar er was een asymmetrische oorlog gaande. Europa wilde geen wapenembargo instellen, waardoor Mladic een leger had dat over ons heen liep.'

'De zogeheten beschaafde wereld liet ons in de steek. Destijds dacht ik aan een samenzwering van islamofoben.' Zijn wrok gold met name Dutchbat, nog voor de val van de enclave. 'Nederlandse militairen kalkten racistische graffiti op muren. Inmiddels is mijn frustratie jegens Nederland minder geworden. Ik heb begrepen dat het om excessen ging, begaan door militairen die slecht voorbereid op pad waren gestuurd. Ik vind wel dat Nederland nog altijd een defensieve houding heeft. Ondanks zelfkritiek ontkent Nederland tot op zekere hoogte de fouten die het maakte.'

Eigen verhaal

Durakovic was de enige overlevende op de conferentie, tussen een keur aan hoogwaardigheidsbekleders. Hasan Nuhanovic, de tolk van Dutchbat die via de rechter de Nederlandse regering dwong tot een schadevergoeding voor drie nabestaanden, was aanvankelijk welkom. Uiteindelijk viel de keuze op Durakovic. Hij zegt dat zijn verzoek om excuses 'door de verantwoordelijken' niet gepaard gaat met financiële eisen.

Nog altijd houdt hij zich dagelijks bezig met de tragedie van toen: hij is werkzaam bij de Internationale Commissie voor Vermiste Personen, een in Bosnië gevestigde organisatie. Van enkele honderden vluchtelingen uit Srebrenica ontbreekt nog elk spoor.

Durakovic tilt niet zo zwaar aan de door sommigen bekritiseerde afwezigheid van Nuhanovic. 'Wij zijn vrienden, we hebben vrijwel dagelijks contact. We kennen elkaars verhaal. Iedere overlevende heeft zijn eigen verhaal. Voor mij was het belangrijk hier te zijn, want ik wil de demonen uit mijn leven verdrijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden