'Op sommige gebieden mág je niet bezuinigen'

Bij zijn afscheid fulmineerde de deken fel tegen de regeringsplannen. Maar hij zal vooral worden herinnerd als de man die Moszkowicz ten val bracht. Door

'Napoleon had de schurft aan advocaten. In een brief aan de toenmalige kanselier schrijft hij: 'Ik zou ze met mijn degen de tong willen afsnijden als ze leugens, lasterpraat en oproer verspreiden.'


Germ Kemper (65), scheidend deken van de grootste Orde van Advocaten, begint heftig te gebaren als de toezichtsplannen van staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie ter sprake komen. In zijn afscheidsrede vergeleek hij Teeven daarom met Napoleon. Teeven wil een commissie instellen die dekens, de toezichthouders van de advocatuur, gaat controleren. Die commissie mag dekens instructies geven, krijgt tijdens haar controlewerk inzage in cliëntendossiers en mag dekens voordragen voor ontslag.


'In de Advocatenwet van 1812 nam Napoleon de advocateneed op, waarin trouw aan de koning en de grondwet wordt beloofd. Dat is een regelrechte poging om dat oproerige volkje onder de duim te krijgen. Dat probeert Teeven nu ook met zijn plannen om advocaten onder een vorm van staatstoezicht te krijgen.


'Geen mens met gezond verstand zal onder die condities nog deken willen worden. Je bent je onafhankelijke positie kwijt. Ik kan me niet voorstellen dat een Orde van Advocaten het pikt als de minister haar deken ontslaat. Als je je zelfgekozen functionaris kwijtraakt, ga je toch niet met z'n allen vrolijk een ander zitten benoemen die de wetgever wél behaagt?'


U zei ook: die vergelijking gaat niet helemaal op.

'Nee. Napoleon heeft de doodstraf afgeschaft en mooie wetboeken geïntroduceerd, waaronder de Code civil. Van Teeven hoeven we soortgelijke initiatieven voor ondersteuning van de rechtsstaat niet te verwachten.'


Het beeld rijst op dat jullie geen controle willen - advocaten kiezen hun eigen toezicht.

'Het is een principekwestie. De Verenigde Naties hebben in 1990 vastgesteld dat het voor de rechtsstaat essentieel is dat de advocatuur z'n eigen regels bepaalt en handhaaft. Ze moeten onafhankelijk zijn van alles en iedereen. Vooral van de overheid, omdat die in veel zaken belanghebbende is. Bovendien: waarom zou je er een toezichtslaag bij krijgen, die bergen geld kost, terwijl op geen enkele manier is aangetoond dat we falen?'


Is er wellicht een lastige deken die het ministerie liever kwijt dan rijk is?

Na een stilte: 'Dat is denkbaar. Sterker: ik heb via zijlijnen gehoord dat ik dat weleens zou kunnen zijn. Zes jaar geleden had ik een forse aanvaring met toenmalig minister Hirsch Ballin over een rel rond Kamerlid Ayaan Hirsi Ali. Haar advocaat, Britta Böhler, had een brief naar de minister gestuurd met een afschrift naar alle Kamerleden over wat er allemaal niet deugde aan Hirsi Ali's beveiliging. De minister was woedend omdat daarmee staatsgeheimen over het beveiligingsprogramma op straat lagen. Ik kreeg als toezichthouder dat dossier op mijn bord, ging in gesprek met Britta Böhler en schreef de minister dat ik vond dat ze vlekkeloos had gehandeld.


'Hirsch Ballin schreef verontwaardigd terug dat een advocaat het algemeen belang moet dienen, want dat stond in een wetsvoorstel. Ik was het daar hartgrondig mee oneens. Je bent er voor je cliënt. Tegen dat wetsvoorstel heb ik fel gestreden en dat is daarna gesneuveld. Na mijn schriftelijke reactie werd ik gebeld met de mededeling dat de directeur-generaal mijn brief niet aan de minister durfde te laten zien.' (Grinnikt): 'Fantastisch hè? Ik heb geantwoord: Dat is niet mijn probleem, maar zeg gerust dat die Germ Kemper gewoon een rare lokale deken is.'


En Teeven wil zo'n rare lokale deken kunnen ontslaan.

'Daar lijkt het op.'


Jullie zijn geen vrienden, zo te horen.

'Ik vind het krankjorum wat het ministerie van Veiligheid allemaal over ons heen laat komen. Niet alleen het toezicht, er wordt ook gesproken over minimumstraffen, afschaffing van geheimhouding voor artsen als het gaat om mensen die voor tbs in aanmerking komen, griffierechten bij tuchtzaken waarbij een klager zich rechtstreeks tot de tuchtrechter kan wenden. Ook zou het ministerie graag boetes opleggen aan advocaten die in zijn ogen onzinnige beroepen aanspannen.


'Ronduit rampzalig is dat Teeven aan de rechtshulp knaagt. Het budget moet met 85 miljoen omlaag. Dat wordt gedaan door te zeggen: Echtscheidingen? Mensen zonder kinderen ontnemen we de rechtsbijstand. Consumentenrecht? Kom op, daar kun je je voor verzekeren - terwijl dat drie jaar geleden uitvoerig is onderzocht en Kamerbreed is verworpen. Huurrecht? Daar heb je geschillencommissies voor. In vreemdelingenzaken is al een besluit doorgevoerd waardoor een advocaat niet meer volledig wordt gehonoreerd als een beroep ongegrond wordt verklaard. Dat moet hij dus op eigen kosten doen, dus begint-ie er niet aan. Teeven draait de rechtsbijstand de nek om.'


Hij wil ook de tarieven van advocaten verlagen.

'Zo'n tariefsverlaging is heel ingrijpend. Dat mag je niet doen zonder een serieus onderzoek naar de vraag wat dat de facto betekent voor advocaten. Zo'n onderzoek is er volstrekt niet geweest. Als je bedenkt dat in veel advocatenkantoren zo'n 70, 80 procent van de praktijk gefinancierde rechtshulp is, en een gemiddelde advocatenpraktijk een kostenpercentage heeft van 60, 70 procent, dan is glashelder dat er dus geen inkomen meer voor de advocaat overblijft. Dan gaat het snijden van 30 procent ten koste van de kwaliteit. Of advocaten kiezen ervoor om alleen nog draagkrachtige cliënten bij te staan. Dat schept rechtsongelijkheid.'


Hoe moet Teeven zijn begroting dan rondkrijgen?

'Onze rechtspraak behoort onaantastbaar te zijn. Op sommige gebieden mág je gewoon niet bezuinigen. De toegang tot de rechter met behulp van onafhankelijke, deskundige advocaten is een essentieel, als grondrecht aangemerkt stukje van de democratische samenleving. Daar moet je van afblijven. Maar ik heb een prachtige bezuinigingsmaatregel voor onze staatssecretaris bedacht: het Openbaar Ministerie mag niet meer in hoger beroep gaan als de verdachte tot een lagere straf wordt veroordeeld dan de officier heeft geëist. Elk beroep kost aan rechters en advocaten al gauw tienduizenden euro's, dus dat levert een forse besparing op.'


U zei bij uw afscheid dat het tijd is voor actie.

'Wij zijn doorgaans aardige, sympathieke gesprekspartners van het ministerie van Veiligheid. We geven veel wetgevingsadviezen. Teeven schrijft vaak aan de Kamer: er is overleg geweest met de Nederlandse Orde van Advocaten, terwijl de Orde het er vaak totaal mee oneens is. Ik heb de Orde geadviseerd om voorlopig niet meer met de minister in gesprek te gaan.'


Hoe is daarop gereageerd?

'Aarzelend. Je hebt altijd de afweging: doe je niet mee, dan krijg je iets gedicteerd. Maar als je bij deze staatssecretaris wél meedoet, krijg je het ook gedicteerd. En wordt het zo gebracht dat er met je is overlegd. Het is nu echt hoog tijd voor grote gebaren.'


Germ Kemper heeft met zes jaar zijn dekanaat uitzonderlijk lang bekleed. Zijn grote verdienste is het slechten van regionale verschillen in het toezicht op de advocatuur. Hij bemiddelde in talloze conflicten, voerde systematische controle van de financiële positie van advocatenkantoren in en lag net zolang dwars totdat het Openbaar Ministerie het 'volstrekt onaanvaardbare' convenant verbeterde waarin is vastgelegd hoe het afluisteren van advocaten moet worden voorkomen. Toch zal Kemper de geschiedenis ingaan als de man die 's lands bekendste strafpleiter, Bram Moszkowicz, ten val bracht.


Moszkowicz verweet u destijds publiekelijk dat u een hetze tegen hem voerde om aan te tonen dat het toezicht was verscherpt.

'Tegen zo'n gedachte kun je je niet verweren. Er is geen feitelijke basis voor. Het enige wat ik daar tegenover kan stellen is: had ik de klachten tegen hem dan maar moeten laten lopen om dit verwijt te ontgaan?'


U was 'de trainer van FC Knudde die zegt dat Messi niet kan voetballen'. Raakte zijn kritiek u?

'Nee. Ik pakte hem aan als functionaris. Alles wat over mij persoonlijk gaat, laat ik van me afglijden. Ik kreeg veel rare en boze mailtjes van mensen die het voor hem opnamen, maar ook dat deed me oprecht niks.'


Lachend: 'Maar je gaat toch anders naar Barcelona kan kijken.'


U eiste een half jaar schorsing van Moszkowicz, maar hij werd definitief uit het ambt gezet. Wat vond u daarvan?

'Het klinkt gekunsteld, maar het verschil is niet zo groot. Schorsing betekent domweg een grote publieke klap, een afbraak van de continuïteit van je praktijk.'


U strijdt voor de publicatie van een zwarte lijst met advocaten die tuchtrechtelijk op de vingers zijn getikt.

'We hebben de aanbeveling gedaan om schrappingen en schorsingen openbaar te maken en dat staat nu in een wetsvoorstel. Tot mijn spijt is het me niet gelukt om dat veel breder te laten zijn. Wat mij betreft mag alles openbaar worden wat het cliëntenbelang betreft. Dat dit niet gebeurt, heeft te maken met internet: elke tik op de vingers blijft je leven lang zichtbaar. Maar dan moet je je maar gedragen, zeg ik dan.'


U zou zelf ook op die zwarte lijst staan.

'Voor die consequentie kan ik niet wegduiken.'


Wat ging er mis bij de gegrond verklaarde klacht over u van Edwin De Roy van Zuydewijn?

'Ik heb het onderschat. Ik praatte met een bekende, die ineens zei: ik stuur je de tekst wel even toe. Ik wist niet dat het een interview was.'


Een bekende journalist.

'Nee. Mijn beroepsgeheim - sprak hij vroom - verbiedt mij om te zeggen hoe onze relatie precies in elkaar zit. Achteraf wist ik wel dat hij voor Story schreef. Ik kreeg de tekst en heb die op sommige punten gecorrigeerd, maar de eindversie heb ik niet gezien. Er stond in ieder geval een verkeerde kop boven: Deken zegt dit en dat, en dat klopte niet. Ik had daarover meteen wat meer herrie richting Story moeten maken, in die zin ben ik onzorgvuldig geweest. Ik moet wat minder makkelijk kleppen weet ik nu, dus ik zit me hier met jou nu geweldig in acht te nemen.'


Hoe voelt dat, een tik op de vingers van het Hof van Discipline?

'Ik zal heel eerlijk zijn: dat doet pijn. Ik vind dat echt.... (stilte): Gatverdarrie.'


Gaat u nu weer als advocaat aan de slag?

'Nee, mijn mentaliteit als deken is veranderd. Ik heb meer afstand en ben verlekkerd geraakt in het doorhakken van knopen voor advocaten. Een advocaat hakt zelf nooit knopen door - dat doen rechters. Ik ben iets te eigenwijs geworden, vrees ik. Ik doe even twee maanden helemaal niks, uit de ijdele gedachte: dan bellen allerlei mensen me met leuke plannen, en dan ga ik daar lekker in zitten uitpluizen wat ik leuk vind.'


En als niemand belt?

'Ik ga sowieso de boer op met mijn verhaal over onafhankelijkheid. Ik ben twee keer in Damascus geweest om een Syrische advocaat bij te staan die is gedetineerd omdat hij voor mensenrechten opkwam. Daarvan leerde ik wat Advocaten Voor Advocaten precies doet, en realiseer je je dat onafhankelijkheid het hoogste goed is van een advocaat. Je rug recht durven houden - ook als je cliënt, je kantoor, een machtige tegenpartij, een rechter of de minister er anders over denkt. Als je pal voor je onafhankelijkheid staat, doe je je vak goed en heb je meerwaarde. Anders heb je eerlijk gezegd weinig betekenis.'


CV GERM KEMPER


1948 Geboren in Leiden


1966Rechtenstudie aan de Universiteit Groningen


1975 Beëdigd als advocaat


1979Columnist 'Lex Dura' voor


Vrij Nederland


1979Vestigt zich als zelfstandig


advocaat


1984Lid van de Raad van


Toezicht


2007Deken Amsterdamse


Orde van Advocaten


2012Eist schorsing van


Bram Moszkowicz


2013 Als deken opgevolgd


door Pieter van Regteren


Altena


Germ Kemper woont in Amsterdam, is gehuwd en heeft twee kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden