Op reis naar de glibberige permafrost

Vandaag in Ware Wetenschap: op zoek naar dooiende permafrost in Siberië. De reis leidt langs typische sovjetflats naar krakkemikkige hutjes.

Jorien Vonk en haar collega aan het werk Beeld Jorien Vonk

'Elise, de studente die mee was, zag het voor het eerst', vertelt permafrost-onderzoekster Jorien Vonk van de Universiteit Utrecht. 'Dat er gaten in je boot zitten en dat je dan toch de rivier op gaat, ook al is die een paar kilometer breed. Of dat je motorpech krijgt met je boot, en moet gaan lopen. Er heerst daar een andere mentaliteit, een heel andere manier van leven. Je moet jezelf eraan overgeven: het komt namelijk altijd goed en het zijn ervaringen om nooit te vergeten.'

Drieënhalve week zat Vonk samen met haar studente, een Amerikaanse aio en een eveneens Amerikaanse student 'in het veld', zoals wetenschappers dat noemen. In het uiterste noordoosten van Siberië, bij de rivier de Kolyma, in een onderzoeksstation op een half uur lopen van Tsjerski - een ontvolkt stadje 'vol met van die typische sovjetflats'.

Balletles
Nou ja, onderzoeksstation: een groepje krakkemikkige houten gebouwtjes langs de rivier, gerund door twee families die daar in de jaren tachtig heen waren getrokken. Vonk ging eens met een dochter mee sporten in Tsjerski. 'Dan sta je daar in je hardloopkleding, in een verlaten sporthal. De families hadden een balletlerares laten overkomen, want verder heb je daar niet veel. En ja, ik kreeg ook echt balletles. Voetje op de vensterbank zetten, rekken maar.'

De dagen in het onderzoeksstation zijn monotoon maar goed gevuld. Negen uur ontbijt, twee uur lunch, negen uur 's avonds avondeten. Verder vooral: het veld in, of eigenlijk de rivier op, monsters verzamelen. Vonk wil aan de weet komen hoe snel de yedoma dooit, de tienduizenden jaren oude permafrost die bestaat uit stijf bevroren sedimenten vol dood organisch materiaal. Hier en daar rijzen de klonten dooiende permafrost omhoog langs de rivier, als puntige tanden van modder en klei. Die merkwaardige vorm komt doordat de modder in puntige bulten is samengedrukt door het uitzettende ijs tussen de modder.

Drijfzandachtig
Vonk toont op een wiebelig filmpje hoe zij en een van haar teamleden over de glibberige oever waggelen, op weg naar zo'n klif van permafrost om er een stukje van weg te hakken. 'Je hoort de dooiende permafrost vallen. Je moet doorlopen, want het is een soort drijfzandachtig spul, waarin je wegzakt als je blijft staan. Soms probeerden we stukken drijfhout en oude botten uit de permafrost neer te leggen om meer ondersteuning te hebben bij het lopen. Sommige mensen zijn er helemaal in hun element. Anderen blijven liever wat meer in het station, voor het labwerk.'

Want inderdaad: achter de verweerde houten geveltjes gaan twee simpele laboratoria schuil. Vonk filterde er watermonsters, om te zien hoeveel organisch materiaal erin zit en hoe snel het afbreekt, onder de uitstoot van CO2. Jammer dat het apparaat om koolstof te meten het nog niet deed.

'Als het goed is, worden die metingen nu gedaan', zegt ze, weer terug in Nederland. Door de achterblijvers: het onderzoekscentrum wordt voortdurend bezocht door andere teams.

twitter: @warewetenschap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden