Op papier is de doorbraak van Rutte een feit

Of de EU-landen écht vat beginnen te krijgen op de vluchtelingenstroom is nog de vraag; plannen zijn er wel.

Rutte op de EU top in Brussel Beeld anp

De 'doorbraak' zou voor de Kerst een feit zijn, verzekerde premier Rutte eind vorige maand. Zonder in te gaan op de details vanwege 'het vertrouwelijke karakter', voorspelde hij een einde aan de dramatisch geëtaleerde onmacht van de EU-landen om de vluchtelingenstroom in te dammen. Donderdagavond bogen de regeringsleiders zich wederom over de vluchtelingencrisis: heeft Rutte gelijk gekregen?

Het was de premier destijds menens. Hij wilde af van de situatie waarbij de leiders keer op keer beloofden uit te voeren wat ze eerder hadden beloofd te doen. Of zoals Rutte het verwoordde: 'We zitten nu verdorie al acht, negen maanden te kletsen op weet ik hoeveel Europese toppen over de hotspots (opvang- en registratiecentra voor migranten in Griekenland en Italië, red.) en een betere bewaking van de buitengrenzen. En het gebeurt niet!'

Er is sindsdien zeker een en ander in beweging gekomen. Ten eerste zijn er afspraken gemaakt met Turkije. Ankara belooft migranten tegen te houden - en terug te nemen als ze de EU toch bereiken - in ruil voor 3 miljard euro voor betere opvangkampen in het land, een herstart van de onderhandelingen over een Turks EU-lidmaatschap en het opheffen van de visumplicht voor Turken. Een even baanbrekend als omstreden akkoord: de EU zou zich laten chanteren door president Erdogan die een loopje neemt met de mensenrechten.

Niet onbelangrijk ook is dat Griekenland - onder zware druk van de andere lidstaten - de hulp van EU-grensadviseur Frontex heeft ingeroepen om de grenzen met Turkije en Macedonië beter te bewaken. Verder springen Frontex en het EU-asielagentschap EASO bij om de vluchtelingen in Griekenland te registreren.

Agentschap

Deze week tot slot, presenteerde de Commissie het vergaande voorstel tot de oprichting van een Europees Grens- en Kustwacht Agentschap. Dit agentschap vervangt Frontex, krijgt ruim twee keer zo veel geld en personeel én de beschikking over minimaal 1.500 nationale grenswachten. Die worden ingezet om poreuze buitengrenzen te dichten, ook als de betrokken lidstaat dat niet wil. Een controversieel plan volgens EU-president Tusk, dat donderdavond niettemin werd verwelkomd door de meeste leiders.

Op papier tekent de doorbraak van Rutte zich dus af, in de praktijk echter nog niet. Volgens onderzoek van EU-voorzitter Luxemburg daalt het aantal vluchtelingen dat via Turkije de Griekse eilanden bereikt licht van 5.000-6.000 naar 4.000 per dag, maar dat kan ook het gevolg zijn van het slechtere weer. Cijfers van Frontex en het IOM (Internationale Organisatie voor Migratie) laten een sterkere afname zien, maar de aantallen schommelen per dag. Rutte erkende het donderdag bij aankomst in Brussel: 'onvoldoende resultaat'.

En dan is er het nakomen van afspraken waar Rutte zich 'verdorie' zo druk over maakte: ook hier is van een ommezwaai geen sprake. Slechts twee van de geplande elf hotspots in Italië en Griekenland zijn operationeel; pas 0,12 procent van 160 duizend wachtende vluchtelingen zijn herverdeeld over de lidstaten; de registratie van migranten laat nog steeds te wensen over. 'De uitvoering is onvoldoende en moet worden versneld', stond in de verklaring die de leiders donderdagavond aannamen.

Lakmoesproef

De echte lakmoesproef voor Rutte en zijn EU-collega's komt komend voorjaar, als met de lente de mensensmokkelaars weer actiever worden. Met nog een jaar met 1,5 miljoen migranten die illegaal binnentrekken, rafelt volgens Tusk de EU uiteen. Nederland speelt als EU-voorzitter komende zes maanden een belangrijke rol bij het voorkomen daarvan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden