Op Nederland valt geen peil meer te trekken

Nederland, met zijn onzekere bestuurselite en almaar bozere burgers, blijkt de perfecte prooi voor Vladimir Poetin, betoogt Dirk-Jan van Baar.

Beeld anp

Wie een jaar geleden had gezegd dat Nederland over een associatieakkoord tussen Oekraïne en de EU naar de stembus zou gaan, was waarschijnlijk voor gek verklaard. Of had te horen gekregen dat Guy Verhofstadt en Hans van Baalen helemaal van de pot waren gerukt om ons met zoiets lastig te vallen. Echt iets voor eurozeloten. Maar het zijn de belhamels van GeenPeil die dankzij een nieuwe referendumwet hun kans schoon hebben gezien om het Nederlandse volk in deze een stem te geven. Als enige in Europa, over een geopolitieke kwestie die het nationale belang verre overstijgt. En de Nederlandse regering, die het handelsverdrag al had goedgekeurd en gemachtigd is de uitslag te negeren, legt zich neer bij deze inperking van haar bevoegdheden. Over verlies van soevereiniteit gesproken.

Ik laat deze beurt op 6 april aan mij voorbijgaan, uit principiële en politieke overwegingen. Niet alleen kan een referendum als dit de vervreemding tussen de Nederlandse bevolking en de Haagse elite slechts vergroten, het is ook een recept voor burgeroorlog als Europese volkeren over elkaar gaan stemmen en campagne voeren. In naam van de eigen democratie matigt Nederland zich een oordeel aan over de aangelegenheden van Oekraïne, een land waarvan alleen karikaturale kennis bestaat.

Buitenkansje voor Poetin

Alsof dat niet fout genoeg is, krijgt Vladimir Poetin ook nog een buitenkans om voor extra verdeeldheid in Europese gelederen te zorgen. Het zou mooi zijn als een overtuigend 'Ja' dat wist te voorkomen, maar daar is de stemming niet naar en zo makkelijk komen onze politici er niet vanaf. Door geen veto tegen dit referendum uit te spreken, en te hopen dat het met een sisser afloopt, lopen zij weg van hun verantwoordelijkheden.

Er valt voor het Ja-kamp niks te winnen. De lamlendigheid waarmee de regering campagne voert, belooft weinig goeds. Niet alleen lag de campagnestrategie al op straat voordat die was begonnen, de inhoud slaat ook de plank mis. Wie bij het associatieverdrag de nadruk legt op de economische voordelen voor Nederland en de Oekraïense bevolking, miskent de pijnlijke offers die van de Oekraïners worden gevraagd bij de noodzakelijk geachte hervormingen. Voor Nederland liggen de potentiële voordelen in de toekomst verborgen, waar op dit moment het conflict met Rusland alle aandacht opeist. Maar de Poetinkaart wil de regering niet spelen, omdat dit zou kunnen worden uitgelegd als bangmakerij. Terwijl de Russische intimidatiepolitiek tegenover Oekraïne en de EU de kern van de zaak is!

Uit de wind

Dit klemt nog meer omdat Nederland de afgelopen jaren de destructieve politiek van het Kremlin aan den lijve ondervond en alle reden heeft Poetin te wantrouwen. Hoeveel bewijs is er nog nodig voor het vaststellen van Russische betrokkenheid inzake de ramp met de MH17? Je zou denken dat deze catastrofe de ogen over Poetin heeft geopend, maar de Nederlandse politiek blijft Rusland uit de wind houden, hoeveel ruis het Kremlin ook over het onderzoek naar de ramp verspreidt. Geert Wilders gaat graag te keer tegen 'laffe appeasers' die buigen voor de islam, maar bij het aanstaande referendum staat hij aan de kant van Poetin. Frits Bolkestein, bekend pleitbezorger van maatregelen van formaat, meent dat de Russen een punt hebben met het inlijven van de Krim.

Namens Shell stelde topman Jeroen van der Veer zich begripvol jegens Poetin op, terwijl de oliereus in Siberië enorm door het Kremlin is gepiepeld. Ook de krijgsmacht zit vol 'Putinversteher' die van mening zijn dat het Westen na de ondergang van de Sovjet-Unie meer rekening had moeten houden met de gevoelens van het vernederde Rusland. En waar Nederland zich wel ferm tegenover Moskou opstelt, betreft dat vaak mensenrechtenkwesties waarbij het de kous op de kop krijgt. Je gaat bijna denken aan een Haagse nederlagenstrategie.

Ik begrijp al dat Nederlandse begrip voor Poetin niet goed, waar het gestook van het Kremlin zo duidelijk de hoofdoorzaak is van de verslechtering van het internationaal-politieke klimaat. Het was Poetin die in 2013 een herstart in de betrekkingen met Amerika afwees en Barack Obama te kijk zette. Het was Poetin die in 2014 Oekraïne binnenviel. Het was Poetin die in 2015 ging bombarderen in Syrië, niet tegen Islamitische Staat, maar om Bashar al-Assad in het zadel te houden. Dan hebben we het nog niet over de systematische misleiding waarmee het Kremlin in Europa tweedracht zaait.

Al die zaken zouden genoeg moeten zijn voor een eensgezind Nederlands afweerfront. Maar op het ooit zo degelijke Nederland valt geen peil meer te trekken. Dat geldt niet alleen voor de gewone burgerbevolking, die bozer en bozer wordt, maar ook voor de onzekere bestuurselite die tegenover de boze buitenwereld voor de Nederlandse zaak moet opkomen en geen baas meer is in eigen huis. Een roofdier als Poetin, die zwakte van verre ruikt, buit dat genadeloos uit.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden