Op naar Paars 2.0

Mijn generatie groeide op met de vaderlijke wallen van Wim Kok en het idee dat sociaal-democraten en liberalen het heel goed met elkaar konden vinden. Totdat Fortuyn kwam. Hij legde pijnlijk, maar treffend bloot dat er onder de oppervlakte grote onvrede borrelde, die te lang was bedekt met de mantel van politieke correctheid. De paarse utopie bleek onvolmaakter dan velen dachten.


Wat achteraf kan worden vastgesteld, is dat een paarse coalitie het gevaar heeft in te slapen als alle partijen zo naar elkaar toe bewegen dat ze hun eigen identiteit verliezen. Paars verloor zijn slagvaardigheid vooral toen Frits Bolkestein na de verkiezingen van 1998 de Kamer verruilde voor Europa. Al die tijd had het kabinet juist goed gewerkt, omdat Bolkestein zijn VVD-fractie was blijven aansturen vanuit de Kamer. Daardoor bleef er een gezonde afstand tussen de twee grootste partijen in de coalitie, een spanning tussen de krachtenvelden van de sociaal-democraten en de liberalen. D66 was het oliemannetje. Zolang je zo'n team of rivals goed leidt, zorgt de onderlinge wrijving ervoor dat je in beweging blijft in denken en doen. Fortuyn legde bloot dat Paars volledig tot stilstand was gekomen.


Dus nu de paarse meerderheid tien jaar na haar dood opeens weer een reële optie lijkt te worden, rijst logischerwijs de vraag: zijn we dan niet weer terug bij af? Heeft de Fortuyn-revolte soms nooit plaatsgevonden?


Toch kun je ook andersom redeneren: juist een nieuwe paarse coalitie biedt de ultieme kans om te laten zien dat van oude fouten is geleerd. Jammer genoeg is een aantal politici die daarbij een belangrijke rol hadden kunnen spelen, net te vroeg van het toneel verdwenen. Wouter Bos en Femke Halsema hadden bij deze verkiezingen absoluut hun slag kunnen slaan. Bos werd in zijn PvdA nogal eens 'te liberaal' bevonden, maar juist zijn meer pragmatisch idealistische inborst zou hem in combinatie met zijn economische expertise en leiderschapsstijl nu de ultieme premierkandidaat maken. Hij zou met Rutte en Pechtold prima tot afspraken hebben kunnen komen en ook Halsema, die haar partij jarenlang zonder intern gedonder naar een meer sociaalliberale koers loodste, had prima kunnen aanschuiven. Helaas: Bos en Halsema zijn vertrokken.


Gelukkig is het ook met nieuwe hoofdrolspelers niet onmogelijk. De verkiezingen werden aanvankelijk geframed als een keuze tussen 'socialisten en liberalen', alsof het onmogelijk zou zijn een balans tussen beide te vinden. Maar nu de SP steeds meer terrein verliest aan de PvdA, is die luchtbel gelukkig doorgeprikt. Natuurlijk, Rutte en Samsom zullen een plichtmatig polariserend eindspel inzetten, maar meer voor de zetels dan voor hun eigen lol. Beide heren sorteren al stilletjes voor.


Dat Rutte toegaf dat hij in het laatste debat een feitelijke onjuistheid tegen Samsom had uitgesproken, is geen toeval. Dat Samsom opvallend mild was tegen de premier en een aantal keer zei 'laten we dat nou samen regelen', is geen toeval. En als D66 de sleutel ontvangt tot regeringsvorming, is het niet moeilijk te raden naar welke coalitie de voorkeur uitgaat. Als straks de verkiezingsretoriek weer in de bezemkast mag, zou het daarom heel goed kunnen dat we onder leiding van Rutte een nieuwe paarse coalitie krijgen.


Dat hoeft beslist geen terugkeer te betekenen naar de politieke correctheid van de jaren negentig. Discussies over thema's die toen heel gevoelig lagen, zoals integratie, zijn allang van hun gezapigheid ontdaan. Sterker: we komen uit een nogal hysterisch decennium als het gaat om de toon van het publieke debat.


Het lijkt me daarom heel zinvol als we nu weer eens een coalitie krijgen waarbinnen meerdere stromingen vertegenwoordigd zijn. Zo moeilijk moet het toch niet zijn? We staan op een kruispunt, niks is vanzelfsprekend meer en we weten allemaal dondersgoed dat we een aantal zekerheden opnieuw tegen het licht moeten houden.


Om tot beleid te komen dat verder reikt dan de waan van de dag, hebben we een regering nodig waarbinnen ruimte is voor de ideologische opvattingen van afzonderlijke partijen, maar waar ook altijd een bereidheid bestaat om met elkaar tot overeenstemming te komen. De derde weg, nieuwe stijl. Geen Paars III, maar Paars 2.0. Ik geloof erin. It could rock the stage!


Johan Fretz is schrijver en cabaretier. Dit is zijn eerste column op deze plaats. De columns van Pieter Hilhorst verschijnen voortaan in de oneven weken op dinsdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden