Op naar het bordes

Zelfs met een goed CV kun je niet zomaar minister te worden. Je moet op een lijstje staan. De vraag is: hoe kom je daar op?...

Nederland zoekt:

Ministers (m/v)

in het bezit van politiek gevoel, natuurlijk gezag en kennis van zaken.

Straks, als de formatiegesprekken tussen Balkenende, Bos en Rouvoet zijn afgerond, staan ze er ineens. Een stuk of vijftien uitverkoren mannen en vrouwen. Op het bordes van Paleis Huis ten Bosch, met koningin Beatrix in hun midden.

Geen van hen zal een sollicitatiebrief hebben geschreven op een vacature zoals hierboven staat. Maar wat deden ze dan wel? Hoe kwamen ze op het belangrijke lijstje in de binnenzak van de lijsttrekker? Hoe zorgden ze dat hun naam in de juiste gezelschappen werd gefluisterd?

In 2002 veroverde Herman Heinsbroek een plekje op het bordes, als minister van Economische Zaken. Heinsbroek, miljonair geworden in de platenindustrie, had het geluk de buurman te zijn van Jan des Bouvrie en Ferry Hoogendijk. Deze mannen vroegen hem als minister voor de LPF; niet slecht voor iemand met weinig politieke betrokkenheid.

Lijnrecht tegenover de mazzelende Heinsbroek staat Jan Pronk. Hij werd maar liefst vier keer minister, in 1973, 1990, 1995 en 1998. Eerst als minister voor Ontwikkelingssamenwerking, later kwam hij terug als minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Wim Kok noemde hem ‘minister van beroep’. Die bijnaam kreeg hij volgens Gerrit Braks (zelf meermalen minster van Landbouw voor het CDA) omdat ‘hij niet was weg te slaan uit de regering.’

En dat is uitzonderlijk, zegt Braks. ‘In die zin is het ministerschap geen beroep, omdat je niet aan het begin van je loopbaan kunt roepen: ik word minister. Als je dat doet, dan haal je het juist niet. Het blijft een zwaar politiek geladen baan, waarbij het onverstandig is te veel aandacht op jouw persoon te vestigen.’

Gunstig klimaat

Gunstig klimaat
Braks heeft zelf ook nooit kenbaar gemaakt dat hij een functie als minister ambieerde. Hoe moet het wel? ‘Indirecte wegen bewandelen. Eerder voorzichtig zijn dan ambitieus. Gezag ontwikkelen op bepaalde terreinen en je opvattingen daarover in woord en geschrift verkondigen. Het moet je overkomen, dát moet je instelling zijn. Het klimaat moet gunstig zijn, zodat je in de prijzen kunt vallen.’

Gunstig klimaat
Henk van Rhee is woordvoerder van het formatieteam van de ChristenUnie, de partij die naar alle waarschijnlijkheid, voor het eerst, ministers mag gaan leveren voor het komende kabinet.

Gunstig klimaat
Van Rhee blijft er rustig onder. ‘Het is vrij algemeen bekend dat André Rouvoet al in 2003, toen kabinetsdeelname ook speelde, in zijn bureaulade een lijstje had met namen voor de ministersposten. Dat lijstje bedenkt hij niet alleen. Het formatieteam denkt mee. Iedereen die lid is van de partij en zich geschikt acht voor de functie mag zich aanmelden.’

Gelukszoekers

Gelukszoekers
Zo gauw het aan de orde is, zal het formatieteam de kandidaten tegen het licht houden om te kijken of ze aan het profiel van een ChristenUnie-minister voldoen. Van Rhee: ‘Een bewindspersoon moet natuurlijk wel wat kunnen! De partijstandpunten uitdragen, omgaan met de media. We weten nog niet welke departementen we krijgen, daar moeten ze relevante kennis en ervaring voor hebben. Of iedereen nog in aanmerking kan komen? Tja. Je kunt altijd lid worden van de partij en je aanbieden. Maar gelukszoekers zullen we moeten teleurstellen.’

Gelukszoekers
Bij de PvdA worden de risico’s onderkend van de manier waarop de ministerraad wordt samengesteld. Een anonieme zegsman: ‘De politiek leider bepaalt. Hij heeft als enige een lijstje in zijn broekzak. Je kunt dat lijstje niet pas op het laatst bedenken, maar je kunt mensen wel pas op het laatst vragen. Op het laatst heb je een aantal vacatures te vervullen, en dat moet snel. Je kunt niet een profiel opstellen en eens rustig wat mensen langs gaan. Dat brengt risico’s met zich mee. Je hebt geen tijd om een uitgebreide check te doen. Dan gaat het om vertrouwen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden