Op naar een wereldoorlog?

De Amerikanen staan in Bagdad en Tikrit. De oorlog is praktisch voorbij. Saddam Hussein is voorlopig nog spoorloos en hetzelfde geldt voor zijn vermeende massavernietigingswapens....

Ik probeer me voor te stellen welke gevoelens de vele Irakezen - aan wie noch door Saddam noch door George W. Bush is gevraagd wat zij vonden dat er moest gebeuren - nu koesteren. Iets van opluchting, denk ik, omdat de zware hand van de dictatuur is verdwenen, frustratie (geen water en geen elektriciteit), angst voor de toekomst, wrok jegens de onuitgenodigde bevrijders, mischien ook gêne, omdat ze hun lot niet in eigen hand konden nemen. Een tamelijk explosief mengsel, waarvan nog maar zal moeten blijken of het een fundament vormt waarop een democratie kan worden gebouwd.

Ondanks de snelle overwinning heeft deze 'campagne', zoals het eufemisme luidt, me gesterkt in de overtuiging dat een 'snelle, schone oorlog' niet bestaat en dat militair geweld van buitenaf totaal ongeschikt is als middel om volkeren van het zegenrijke karakter van democratie te doordringen. Tot voor kort was het een algemeen geaccepteerd uitgangspunt dat 'democratie' en 'oorlog' op gespannen voet met elkaar staan. Een verontrustend gevolg van de Amerikaanse 'campagnes' in Afghanistan en Irak is dat deze conventional wisdom in leidende Amerikaanse kringen niet langer wordt gehuldigd.

Lees en huiver: 'In zekere zin zijn we beland in de Vierde Wereldoorlog (...). Meer dan een oorlog tegen het terrorisme is dit een oorlog om democratie te brengen in die delen van de Arabische en islamitische wereld die een bedreiging vormen voor de liberale beschaving, die wij de hele twintigste eeuw hebben opgebouwd.' Dat schrijft een vroegere directeur van de CIA, James Woolsey (NRC, 7 april). Irak is nog maar het begin, meent Woolsey, want ook Iran, Syrië, Soedan en Libië steunen het terrorisme en zijn uit op het bezit van massavernietigingswapens. 'Het is duidelijk dat de terreuroorlog nooit zal ophouden voordat we het Midden-Oosten een ander gezicht geven.'

Woolsey is ongetwijfeld een van de grootste haviken in Washington. Maar uitzonderlijk zijn zijn opvattingen niet meer. Een voormalige speech-schrijver van president Bush, David Frum, die zich erop beroemt de fameuze 'as-van-het-kwaad' rede te hebben geschreven, prijst in een polemiek met meer isolationistisch ingestelde mede-conservatieven oorlog aan als 'the great clarifier'. Oorlog maakt alles helder en Amerika strijdt voor de Goede Zaak, of, zoals Woolsey het uitdrukt, vóór de vrijheid en tegen de tirannie. Nu we ons in zulke verheven sferen bevinden, zou het natuurlijk kinderachtig zijn om naar de kosten - allereerst in mensenlevens, maar ook in geld - te vragen.

Interessant is ook de Blauwdruk voor een democratisch imperialisme, die is ontworpen door de publicist Stanley Kurtz (verschenen in het blad Policy Review) Volgens Kurtz kan het nog wel even duren voor Irak toe is aan een volwaardige democratie. Hij denkt aan een jaar of twintig, want het lijkt hem onzin om democratische verkiezingen te houden in een niet liberale omgeving, daar krijg je alleen islamistische regimes of etnische strijd door. Er moet dus een verlicht bezettingsregime komen om de Irakezen, jawel, rijp te maken voor de democratie.

Woolsey c.s. horen tot de neoconservatieve ideologen, neocons, die zich hebben gegroepeerd in denktanks als het Project for the New American Century en bladen als The Weekly Standard. Ze zetten zich in voor een sterke defensie, het aanpakken van vijandige regimes en Amerikaanse hegemonie in een wereld die beantwoordt aan de Amerikaanse principes en veiligheidsbelangen. Deze uitgangspunten staan geformuleerd in het mission statement van het Project for the New American Century. Dat dateert uit juni 1997, het World Trade Center stond nog in volle glorie overeind. Tot de ondertekenaars horen onder meer Dick Cheney, Jeb Bush (broertje van George W.), Elliott Abrams (veiligheidsadviseur voor het Midden-Oosten), Donald Rumsfeld en Paul Wolfowitz. De aanslagen in New York en Washington hebben deze gevaarlijke chauvinisten de ruimte gegeven een begin te maken met de uitvoering van hun programma, de successen in Afghanistan en Irak hebben huninvloed verder versterkt. Wat is de volgende stap? Op naar de Derde Wereldoorlog? Want Woolsey kan niet tellen, die derde is tot nu toe goddank uitgebleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden