Op naar een nieuw belastingstelsel (2)

Het spel en de knikkers

Eric Wiebes schreef namens het kabinet vorige week een lichtvoetige Belastingbrief aan de Tweede Kamer. Het stelsel kan en moet eenvoudiger en beter worden ingericht op het bevorderen van werk en, daarmee, economische groei. De Kamer, zagen we vorige week, hapte braaf in de door Wiebes voorgehouden worst: zo'n nieuw stelsel willen we wel, en veel sneller graag dan het kabinet zich voorneemt. Het resterende hoofdprobleem: er is geen geld voor. Is dat een probleem?

Eerst maar eens kijken: over hoeveel geld gaat het? Dan: waarom het geen nadeel, maar een voordeel is dat dat geld lijkt te ontbreken.

In de Belastingbrief rekent Wiebes voor dat er een biefstuk op tafel ligt van 20 miljard euro. Dat wil zeggen: er kan maximaal voor dat bedrag aan belastingen worden verhoogd (zoals de btw), verlaagd (zoals de belasting op arbeid) en geschoven. Voor de schatkist is dat neutraal. Maar om negatieve inkomensgevolgen bij specifieke groepen te voorkomen, is 3 tot 5 miljard euro aan smeergeld nodig, lastenverlichting. Dat zou de deuk in de schatkist zijn, grofweg 0,75 procent van het nationaal inkomen.

Dat geld is er niet, zegt Wiebes. De gedachte: het financieringstekort van de Nederlandse overheid daalt komend jaar tot 2,1 procent van het nationaal inkomen, krap onder het Europees afgesproken maximum van 3 procent. De overheidsfinanciën, kortom, komen net een beetje op orde. Dat is geen goed moment om te sinterklazen.

Dat geld is er wel. Het opvallendste aan het Haagse debat van de afgelopen weken is waarover het niet ging: de vraagkant van de economie. Het kabinet doet allerlei voorstellen die de aanbodkant versterken, waaronder daar ben ik blij mee de 'brug-WW', die het eindelijk mogelijk maakt legaal te leren als je werkloos bent geworden.

Maar blijkbaar is in Den Haag nog niet zo doorgedrongen dat Nederland (en Europa) ook en vooral te maken hebben met schadelijke vraaguitval. De consumptie van huishoudens groeit maar mondjesmaat omdat het kleine beetje loonsverhoging verdwijnt in gestegen belastingen; bedrijven investeren weinig omdat hun productiecapaciteit voorlopig ruim genoeg is. Gelukkig groeit de vraag uit het buitenland nog en is de overheid in de crisisjaren geld blijven uitgeven, anders was het 'kwakkelherstel' nog zwakker dan het nu is.

Het woord 'vraaguitval' komt in de Miljoenennota slechts één keer voor niet om de huidige toestand te beschrijven, maar als risico in een mogelijke toekomstige financiële crisis. 'Dalende' komt voor in relatie tot rente, huizenprijzen, en wisselkoersen, maar niet in relatie tot de vraag. De lettercombinatie 'vraag' komt 43 keer voor, maar slechts tien keer in de hier bedoelde zin. Daarbij gaat het slechts twee keer om dalende vraag naar goederen en diensten in Nederland (specifiek voor het midden- en kleinbedrijf). 'Het mkb is immers bovengemiddeld afhankelijk van de binnenlandse vraag.'

Maar niet alleen het mkb, zou je het kabinet willen terugzeggen; de hele Nederlandse economie is afhankelijk van de binnenlandse vraag! Dat is doorgaans iets om vooral te negeren en een strak trendmatig begrotingsbeleid op te voeren maar nu even niet. Onder druk van ontketende financiële markten moesten overheden in Europa, waaronder Nederland, vanaf 2010 de belastingduimschroeven aandraaien. Dat was een kwestie van het kiezen van de minste van de twee kwaden. Maar thans een zekere plechtigheid is geboden is vraaguitval een groter probleem dan het financieringstekort. Het risico op een nieuwe aanval van financiële markten op Europese overheden is klein met dank aan ECB-president Mario Draghi.

Die 0,75 procent van het nationaal inkomen die het kabinet nodig heeft voor een gepimpt belastingstelsel is dus precies wat patiënt Nederland nodig heeft. Met een beetje mazzel blijft het tekort nog net onder de 3 procent ook. En wordt het iets meer? Vraaguitval is nu de ergste van de twee kwaden. Het geld, kortom, is er heus.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek
Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.