Op materiële vooruitgang valt ondanks de landhervormingen nog wel wat af te dingen Communisten hebben platteland van West-Bengalen in houdgreep

De Indiase communisten gaan ongetwijfeld opnieuw de verkiezingen winnen in de deelstaat West-Bengalen. IJzersterk is namelijk hun positie op het platteland....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

CALCUTTA

Amal Nasker lacht verlegen als alle aandacht opeens op hem wordt gevestigd. In zijn blauwe polo-shirt stond hij onopvallend achteraf in de kring mannen en kinderen onder de oude banyan-boom op het dorpsplein. Alle vingers wijzen zijn kant op. De vraag was: zijn er nog rijke boeren hier in Atasura?

Zonder het Links Front zou de 35-jarige Amal Nasker de ongekozen leider van het dorp zijn geweest. Een feodale heer - hij heeft immers meer grond dan wie ook hier, wel tien hectare. Bij de gedachte moet hij grinniken. Inderdaad, zijn vader was padhan, dorpshoofd. Maar, zegt hij, dat zou nu niet meer kunnen. Hij zou het ook niet wìllen. De dingen zijn veranderd in West-Bengalen sinds de communisten aan de macht kwamen.

Het zijn niet alleen vrienden van de CPI(M), veruit de grootste partij in het linkse pact, die dàt aanwijzen als de grootste verworvenheid van de landhervormingen: ze maakten een einde aan de feodale structuur van de plattelandssamenleving. Kleine en landloze boeren vonden zelfrespect. Ze kennen hun rechten en zijn niet bang ervoor op te komen.

Die indruk krijg je zeker, kijkend naar de mannen op het zanderige, snikhete plein van Atasura. Ze voeren een levendige discussie over de dorpsraad, de panchayat, waar volgens hen weinig van deugt, en over het beleid van de communistische regering in Calcutta. Ook die laat het afweten, vinden de meesten.

'Dat is misschien wel het grootste verschil met vóór 1977', zegt Rabi, een landarbeider die toen een jonge knaap moet zijn geweest. 'Indertijd zou alleen het dorpshoofd hebben gesproken, nu praten we allemaal mee.'

West-Bengalen is de eerste Indiase deelstaat waar over de hele linie panchayats (ooit bedacht door Mahatma Gandhi) kwamen. Ook de recente grondwettelijke bepaling dat eenderde van de zetels moet worden bezet door vrouwen, wordt er beter uitgevoerd dan waar ook.

De panchayat-raj is een gekozen bestuurssysteem in drie lagen. Van het onderste niveau van de gram via de samity tot aan de zilla parishad voor de districten. Van de 69 duizend afgevaardigden heeft de CPI(M) er 61 duizend. 'We hebben een totale greep op de panchayats', geeft partijwoordvoerder Anil Biswas toe. 'Maar we negeren die minderheid niet.'

Dat wordt door velen heftig bestreden. De partijleden op de diverse niveaus verwachten iets terug voor de door hen verleende gunsten. 'Vaak geldt: wie geen partijlid is, krijgt niets', zegt sociaal werker Sukumar Singh. 'De mensen worden bijna gedwongen banden aan te knopen met de partij. De panchayat-raj zou een systeem van zelfbestuur moeten zijn, maar dat is het niet. De CPI(M) trekt aan de touwtjes.'

Singh leidt een niet-gouvernementele organisatie (ngo) in het district 24 South Parganas. De ngo, Mass Education, heeft het leeuwedeel van de openbare voorzieningen verzorgd in Atasura en driehonderd omliggende dorpen. Scholen, ziekenhuizen, waterbronnen, wegen en wat niet al zijn te danken aan de ngo.

Het maakt organisaties als Mass Education ongewild tot concurrenten van de autoriteiten. De CPI(M) ziet hun succes als een inbreuk op haar machtspositie. Sukumar Singh werd jarenlang uitgemaakt voor terrorist, dan wel CIA-agent. Pas de laatst tijd ontdooit de relatie. 'We proberen de ngo's te ontmoedigen', deelt partijbestuurder Biswas zonder gêne mee. 'De panchayats zijn afdoende voor het ontwikkelen van de dorpen.'

In Atasura wordt daar anders over gedacht. Het is in deze gemeenschap niet koekoek-één-zang. Met acht leden heeft de Congrespartij de meerderheid in de anchal, de panchayat voor Atasura en vijf naastgelegen dorpen; de CPI(M) heeft er zes.

Negen mannen onderbreken het handmatig bewerken van een veld vol vendi, een groente, om zich te beklagen over alles wat ze niét hebben - en dat is veel. Van enige landhervorming, zeggen ze, hebben ze hier nooit iets gemerkt. Ze waren en zijn landarbeiders met hooguit een piepklein stukje eigen land.

Van een grootscheeps ingrijpen in eigendomsverhoudingen sinds 1977 is inderdaad nooit sprake geweest. Alleen landerijen groter dan het wettelijk plafond werden verkleind; het surplus verdeeld onder landlozen. Verder werden de gebruiksrechten vastgelegd. Landarbeiders die andermans perceel, een barga, langer dan drie jaar bewerken, krijgen een soort lease-overeenkomst. Zij staan een deel van de opbrengst (40 procent) af aan de boer.

Probleem is dat lang niet alle landarbeiders profiteren. Partijbestuurder Biswas erkent dat. Volgens hem kregen 3,9 miljoen van de 7,2 miljoen bargaders nooit hun rechten geregistreerd. En dat zal ook niet gebeuren. 'De landhervorming is afgerond', zegt hij. 'Meer dan dit zit er niet in.' Singh noemt het barga-stelsel daarom een 'marginale maatregel'.

De Westbengaalse regering probeert zelfs de ontstane versnippering terug te draaien door kleine boeren te stimuleren tot samenvoeging van kavels. Alleen dan is invoering van technologie en efficiënte bedrijfsvoering mogelijk.

Veel ngo's hebben kritiek op de beperkte reikwijdte van de landhervorming. Volgens Sukumar Singh hebben de komst van panchayats en een zekere materiële vooruitgang de mensen gezapig gemaakt. 'Er is geen gedrevenheid meer om feodale verhoudingen, waar die nog bestaan, te veranderen. '

Veel negatiever nog is Swapan Ganguly van de landarbeidersbond. PBKMS. Hoewel de voedselproduktie in West-Bengalen sinds 1980 met een derde is gestegen, hebben de armsten daar, volgens hem, niet van geprofiteerd. 'De reële lonen zijn gedaald. Het officiële minimum is 40 roepies voor acht uur werk. Onze leden krijgen 20 tot 25 - als er al werk is.' Hij wuift de inspanningen van Jyoti Basu's Links Front smalend weg. 'Zelf doen ze niets. Ze verdelen alleen het geld dat New Delhi voor ontwikkeling beschikbaar stelt.'

Daar scoort Ganguly zeker een puntje. De Indiase deelstaten zijn, gezien hun bevoegdheden en minimaal budget, eerder een soort provincies. Ook Anil Biswas beklaagt zich over de geringe speelruimte. Met veel moeite probeert Calcutta eigen inkomsten te genereren.

PBKMS-leider Ganguly heeft het over 'een nieuwe heersende klasse' op het platteland. 'Overal zitten partijmensen op belangrijke posten. Vaak zijn het de grondbezitters. Dezelfde mensen als voorheen - nu met een rood overhemd aan.'

Maar het zijn niet alleen de kaders van de CPI(M) over wie wordt geklaagd. In Atasura heeft de panchayat-voorzitter, lid van de Congrespartij, het net zo goed zwaar te verduren. Hij wordt nota bene beticht van fraude. Juist deze ochtend hadden de mannen een felle discussie met hem. Waarom zien ze zo weinig van het geld dat Calcutta verdeelt? Omdat, had Panchananhalder gezegd, de afgelegen dorpen van de anchal het harder nodig hebben.

De Congres-mensen en de CPI(M)'ers onder de banyan-boom spelen elkaar de zwarte piet toe. 'We krijgen zo weinig omdat we van de verkeerde partij zijn', meent een Congres-man. Onzin, zegt communist Sannyashi: in de CPI(M)-dorpen verderop hebben ze het ook niet breed.

Het debat wordt gevoerd zonder een spoor van vijandigheid. De mannen zeggen het met grote nadruk: we blijven allemaal vrienden - panchayat-leider, rijke boer en communist. Sukumar Singh: 'Misschien is dat de belangrijkste prestatie van het Links Front. Het heeft de sociale vrede in West-Bengalen teruggebracht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden