Op Kos zijn de gratis maaltijden voorlopig op

Het Griekse Kos is vanwege zijn ligging een populaire halteplaats voor vluchtelingen die naar Europa willen. Maar op het kleine eiland ontbreekt het aan van alles. De burgemeester weigert iets te doen, dus komen inwoners in actie.

Een vluchtelinge uit Syrië neemt een selfie als ze het strand van het Griekse eiland Kos oploopt. Beeld Reuters

Twee maanden hebben ze het volgehouden, de veertig vrijwilligers die dagelijks zeker duizend maaltijden bereidden voor vluchtelingen op het Griekse eiland Kos. Begin deze week zijn ze daarmee gestopt. 'We hebben het geld niet meer', zegt de 55-jarige Yorgos Chertofilis, een van de vrijwilligers van het Kos Solidarity Project.

Met het oog op de groeiende stroom vluchtelingen en de afwezige overheid besloten de Grieken, in het dagelijks leven bloemist of zoals Chertofilis leraar natuurkunde, hun vrije uren op te offeren en eten, kleding en drinkwater uit te delen.

Daarbij kregen ze hulp van Europese toeristen. Chertofilis: 'Duitsers, Fransen, Nederlanders en Engelsen hebben ons kleding, speelgoed en schoenen gegeven die we aan de vluchtelingen konden uitdelen. Vanmiddag nog sprak ik een Duits koppel. Ze zeiden: we willen helpen, maar weten niet hoe.' Reisorganisatie Corendon bevestigt dat zeker tien Nederlandse toeristen met succes om extra bagageruimte in het vliegtuig hebben gevraagd, zodat ze op Kos of het naburige Lesbos kleding konden weggeven.

Pot leeg

Bij hotels, kinderdagverblijven en bij vrijgevige buurtbewoners hamsterden de vrijwilligers van het Kos Solidarity Project rijst, fruit, brood en vlees dat ze verwerkten tot maaltijden die ze dagelijks aan de vluchtelingen uitdeelden. Van driehonderd liep het aantal maaltijden op tot duizend per dag, voor een fors deel betaald uit eigen zak. Nu is de pot leeg.

Kos, een eiland van 8 bij 40 kilometer, krijgt dezer dagen 500 tot 700 vluchtelingen per dag te verwerken, waar voorheen dat er maximaal zo'n 350 waren. Het gaat vooral om Syriërs en Afghanen. In rubberen bootjes of kleine houten scheepjes wagen ze de overtocht, die tot drie uur kan duren. Vanwege de ligging, pal voor de Turkse kust, is Kos een aantrekkelijke springplank naar de Schengen-zone. Mensensmokkelaars rekenen 1.100 euro voor een enkeltje.

Constance Theisen, coördinator voor Artsen zonder Grenzen in Athene, noemt de situatie op Kos 'heel, heel slecht'. 'Deze nieuwe aanwas heeft het eiland volledig overrompeld.' Geschat wordt dat Kos op dit moment een kleine drieduizend migranten herbergt, dat betekent ruwweg dat een op de tien eilandbewoners vluchteling is.

Een vluchtelingen uit Syrië op Kos. Beeld anp

Opvangkamp

Tot ergernis van Artsen zonder Grenzen heeft Kos geen centrale ontvangstruimte. Dit in tegenstelling tot eilanden als Samos en ook Lesbos waar de burgemeester een rijschool heeft omgevormd tot een opvangkamp, en waar de voedseldistributie centraal is geregeld. Theisen: 'We hebben op Kos herhaaldelijk om een centrale plek gevraagd. Op deze manier kunnen we ons werk niet doen.'

Hulpverleners wijzen erop dat Kos over een oud militair kamp beschikt. Daar is geen stromend water of elektriciteit, maar na renovatie zou het als opvangplaats dienst kunnen doen. Maar de lokale autoriteiten willen er niet aan. Theisen: 'De burgemeester blijft zeggen: dit is geen gemeentelijk, maar een landelijk probleem.' Athene op zijn beurt zegt dat de kas leeg is.

Veel vluchtelingen, onder wie vooral Pakistanen, wijken uit naar het verwaarloosde Captain Elias Hotel aan de rand van Kos-stad. Ze slapen er op matrassen tussen de glasscherven en het puin. 'In het hotel is plek voor tweehonderd mensen, niet voor de zevenhonderd die er nu zitten', aldus Theisen. Wie wat geld heeft, boekt een goedkope hotelkamer, anderen overnachten in provisorische tentjes op straat.

Spanningen

De Nederlandse journaliste Anita Haaijer, sinds twee weken met haar man op het eiland: 'Het is mensonterend. Er zijn nauwelijks sanitaire voorzieningen, veel mensen zijn afhankelijk van de goodwill van caféhouders of restaurants.' Door het wegvallen van de vrijwilligershulp hebben sommige vluchtelingen al dagen niet gegeten, zegt Haaijer. Het leidt in het Captain Elias Hotel tot spanningen.

Asielaanvragen kunnen niet worden gedaan op de eilanden, dat is alleen mogelijk in Athene. Maar voor de vluchtelingen kunnen doorreizen, moeten ze geregistreerd staan bij de politie - een proces dat op Kos vijftien tot twintig dagen kan duren. Haaijer: 'Vanaf zeven uur 's ochtends staan ze in de rij voor het politiekantoor. Vorige week was de stemming nog gelaten, nu nemen de frustraties toe. Ze zeggen: we zijn het wachten zat.'

De politie communiceert slecht, aldus hulpverleners. En er ontbreken goede vertalers. Dinsdag liepen de gemoederen hoog op, toen zo'n honderd boze Syriërs demonstreerden voor het politiekantoor. Ze riepen leuzen en blokkeerden het verkeer.

Beeld anp

Spoedprocedure

De trage gang van zaken is hulporganisaties een doorn in het oog. Theisen van Artsen zonder Grenzen: 'Op Kos moeten acht formulieren worden ingevuld, tegen bijvoorbeeld vier op Lesbos. De procedures zijn overal anders. We hebben er bij de Griekse overheid op aangedrongen één lijn te trekken, maar dat is nog niet gebeurd.'

Alleen voor Syriërs bestaat een spoedprocedure. Wie een paspoort heeft, mag gelijk door naar Athene.

Nalatigheid is wat de vrijwilligers van het Kos Solidarity Project de Griekse overheid verwijten. 'Er is geen enkele hulp gekomen', zegt Chertofilis. 'De regering had dit kunnen zien aankomen, ze had plannen moeten maken. In plaats daarvan hebben ze gevangenissen gebouwd en hekken aan de grens neergezet.'

Het stoppen van de voedselhulp door het Kos Solidarity Project is mede bedoeld als een signaal, zegt hij. 'Aan de burgemeester, maar ook aan de regering in Athene.' De vrijwilligers schreven menige boze brief. Maar of dat iets oplevert? In de Washington Post vertelde de burgemeester van Lesbos over een recent bezoek van de minister van binnenlandse zaken. 'Hij zei: ga zo door en vertrok toen weer.'

'Eigen crisis'

'Wij hebben onze eigen humanitaire crisis', zei de Griekse minister voor migratie Anastasia Christodoulopoulou deze week. 'Griekenland kent daklozen, anderhalf miljoen werklozen, drie miljoen armen, voor hen kunnen we al niet zorgen. En op zo'n moment wordt van ons gevraagd mensen op te vangen die nog zwakker zijn.'

Het aantal vluchtelingen dat de Griekse route kiest, is in 2015 met 400 procent gestegen, vergeleken met de eerste helft van 2014. Daarmee is Griekenland Italië nu voorbij als 'populairste' vluchtelingenroute over zee.

Eind juni kwamen de Europese regeringsleiders een nieuwe verdeelsleutel overeen die Griekenland en Italië moet ontlasten. EU-lidstaten ontvangen 6.000 euro voor iedere vluchteling die ze opnemen. Ook vertrekken op korte termijn zogeheten 'hotspot teams' naar Griekenland en Italië, om die landen bij te staan bij het grote aantal asielaanvragen.

Eerder dit jaar presenteerde de Europese Commissie een plan voor migratie, waarbij Griekenland de komende vijf jaar een kleine 260 miljoen euro ontvangt voor de opvang en registratie van migranten. De commissie zegt geen nieuwe hulpaanvraag te hebben ontvangen uit Athene. Yorgos Chertofilis hoopt dat die hulp er alsnog komt. Een brief aan Brussel heeft hij niet geschreven. 'Ik zou niet weten aan wie ik die moet richten.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden