Op het zuivere, ware Engeland

Heimelijke homoseksualiteit in de betere kringen vormt het thema van de jongste, venijnig humoristische roman van Alan Hollinghurst.

De zogeheten Edwardian era heeft bij veel Engelsen nog altijd het imago van 'de tijd dat ons land zichzelf nog was'. Vanaf de jaren twintig is deze periode, direct voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog, geïdealiseerd als een van onschuld, schoonheid en harmonie. Uiteraard waren het vooral de gruwelen van de Great War die dit tijdperk achteraf zo idyllisch deden lijken.


Kind van een vreemde (A Stranger's Child), de nieuwe roman van Alan Hollinghurst, opent in de laatste 'onschuldige' zomer van de twintigste eeuw, die van 1913. Plaats van handeling is Two Acres, het bescheiden landgoed van de familie Sawle, niet ver buiten Londen. George, de zoon des huizes, krijgt zijn Cambridge-vriend Cecil Valence te logeren en het hele gezin is hierover opgewonden. Cecil is een gepubliceerd dichter, stammend uit een aristocratisch geslacht, en met zijn schoonheid en uitstraling een betoverende persoonlijkheid.


Al snel wordt het de lezer duidelijk dat Cecil en George er een seksuele relatie op na houden. Georges omgeving heeft echter geen idee, zeker zijn 16-jarige zuster Daphne niet. Wanneer ze de twee in het donker sigaren rokend samen in één hangmat aantreft, vindt ze dat wel een beetje mal, maar ze trekt er geen conclusies uit. Ook als George uitdagend opmerkt: 'Ik rook ook van Cecils sigaar', of Cecil een gedicht voorleest met de regel 'Liefde komt niet altijd binnen via de voordeur', gaat bij brave Daphne geen lichtje branden.


Wanneer Cecil tegen het eind van zijn bezoek het lange gedicht 'Two Acres' in Daphnes handtekeningenboek schrijft, is zij ervan overtuigd dat hij het voor haar heeft geschreven. De lezer weet echter dat het aan George is gericht.


Hollinghursts roman is opgebouwd uit vijf delen. Na de Edwardiaanse zomer van 1913 maken we een sprong van dertien jaar. Pas na enige tijd wordt duidelijk dat Cecil in 1916 bij de Somme is gesneuveld. Zijn graftombe bevindt zich in de familiekapel van Corley Court, het paleisachtige Victoriaanse landhuis van de Valences, en Daphne blijkt getrouwd met Cecils broer Dudley.


Cecil heeft inmiddels een lichtelijk mythologische status gekregen, niet in de laatste plaats omdat Winston Churchill twee regels uit 'Two Acres' citeerde in The Times. Cecil is een war poet geworden, zijn verzamelde gedichten worden uitgegeven en er verschijnt een eerste biografische schets, waarin hij uiteraard wordt geïdealiseerd en van een homoseksuele achtergrond geen sprake is. Want heeft hij Daphne niet in een brief vanuit de loopgraven gevraagd of ze zijn weduwe wilde zijn?


In de jaren die volgen - de andere delen spelen in 1967, 1980 en 2008 - krijgt Cecil een steeds mythischer status en wordt 'Two Acres' de literaire belichaming van het zuivere, landelijke, 'ware' Engeland dat in de loop der jaren steeds verder teloor is gegaan. Hele generaties schoolkinderen leren het verplicht uit hun hoofd.


Natuurlijk volgt er op den duur een tegenbeweging. Tegen het slot van het boek vindt een biograaf, zelf homoseksueel, aanwijzingen van Cecils ware seksuele geaardheid. Bovendien rijpt hier en daar de overtuiging dat hij 'een eersteklas voorbeeld was van een tweedeklas dichter die dieper in het algemeen bewustzijn wist door te dringen dan vele grotere meesters.'


Het ondanks zijn serieuze thematiek dikwijls venijnig humoristische Kind van een vreemde ontleent zijn aantrekkelijkheid deels aan het feit dat de lezer meer weet dan de speurende, roddelende en manipulerende personages. Het is een boek over de ongrijpbaarheid van een werkelijkheid die wordt vervalst en gemythologiseerd door misverstanden, leugens en falende geheugens; over een verleden dat afhankelijk van de veranderende behoeften telkens opnieuw wordt herschreven.


Dit thema keert terug in Hollinghursts beschrijvingen van veranderende architectonische opvattingen, die een bouwwerk dat in de ene periode bewondering en ontzag wekt in de volgende rijp maken voor de sloophamer. De meedogenloosheid van de tand des tijds wordt bovendien benadrukt door de structuur van deze roman, waarin hele decennia worden overgeslagen. Daardoor spelen de belangrijkste gebeurtenissen zich ironisch genoeg off stage af, en ontmoeten we veel personages voor of na, maar niet gedurende hun bloei.


Zeven jaar geleden won Alan Hollinghurst de Man Booker Prize met De schoonheidslijn. Het kan niet anders of met Kind van een vreemde gooit hij op 18 oktober opnieuw hoge ogen.


Alan Hollinghurst: Kind van een vreemde.

Uit het vertaald Engels door Ton Heuvelmans en Edzard Krol. Prometheus; 493 pagina's; € 24,95.


ISBN 978 90 446 1830 3.


Alan Hollinghurst: The Stranger's Child.

Picador, import Libridis; 563 pagina's; € 17,50.


ISBN 978 0 330 51396 8.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden