Op het Griekse eiland Samos hebben de bezuinigingen er ingehakt: 'Soms is er te weinig gaas om een wond te bedekken'

Maar één ongeluk tegelijk, graag

Drie ambulances telt het eiland Samos, maar twee staan stil. Ook hier hebben de door de EU opgelegde bezuinigingen er zwaar ingehakt. Dit jaar stopt de hulp en mogen de Grieken weer zelf beslissen waaraan ze geld uitgeven.

Ambulancebroeders Lampros Apostolidis en Vangeles Kiassos komen aan bij het ziekenhuis op Samos. Voor de andere twee ambulances op het eiland is geen personeel. Foto Nicola Zolin

De laatste ambulance van Samos is een Mercedes met een kapot linkerachterlicht. Aan het stuur zit ambulancebroeder Lampros Apostolidis en naast hem zijn collega Vangelis Kiassos. Mochten er vandaag twee ongelukken tegelijk gebeuren op het Griekse eiland, dan is het hun taak om te beslissen over leven en dood.

Laconiek

In 2010, vóór het IMF, de ECB en de Europese Commissie tientallen miljarden euro's aan Griekenland overmaakten in ruil voor strenge bezuinigingen, waren er nog drie ambulances actief op Samos, een eiland met ongeveer 35 duizend inwoners. Nu is daar nog maar één van over. Althans, de drie ambulances staan nog wel voor de deur, maar er is onvoldoende personeel om ze allemaal te besturen.

'Wij zijn vandaag alleen', zegt Apostolidis. 'Dus als er twee ongelukken tegelijkertijd gebeuren, moet er eentje wachten.' Zijn schouders gaan bijna laconiek omhoog: 'Het is niet anders. Dan hadden ze maar niet zoveel moeten bezuinigen.'

2018 wordt een historisch jaar voor de Grieken. Na acht jaar aan het EU-infuus stopt in augustus het derde en waarschijnlijk laatste noodhulpprogramma, waarna Griekenland eindelijk weer zelf mag beslissen waaraan het zijn geld uitgeeft. Eindelijk komt er een einde aan wat de voormalig minister van Financiën Yannis Varoufakis ''s werelds grootste besparingen ooit' noemde.

Werkloosheid

Dat de Grieken snakken naar dat moment is niet gek. Hoewel de economie sinds vorig jaar weer een voorzichtige groei laat zien, is de nevenschade van de bezuinigingen enorm. Sinds 2010 is de werkloosheid verviervoudigd, zijn uitkeringen stopgezet, pensioenen verlaagd en zorgverzekeringen versoberd. De salarissen zijn gekelderd terwijl de belastingen met ruim 300 procent toenamen. Meer dan de helft van de Grieken leeft op of onder de armoedegrens en het zelfmoordcijfer is in zeven jaar tijd verdubbeld.

Ook de Europese Rekenkamer onderschreef in een recent rapport dat er veel te weinig rekening is gehouden met de sociale gevolgen van de bezuinigingen. Gevolgen die nog lang zullen doorklinken in bijvoorbeeld de muisstille gangen van het ziekenhuis op Samos.

Lege ruimtes

Want als algemeen directeur Lazaros Theofilos het laboratorium voor bloedonderzoek laat zien, of de kamer waar het röntgenapparaat staat, zijn die ruimtes standaard leeg. 'Van de vijftig artsen die er in 2010 werkten, zijn er nog 26 over', zegt hij verklarend. Ook heeft hij een tekort van dertig verplegers en is de enorme stapel papier op zijn bureau het gevolg van de ruim twintig administratieve medewerkers die hij moest laten gaan.

Theofilos graait in een van de stapels, op zoek naar een grafiek. Sinds de financiële malaise de Grieken in 2010 in haar greep kreeg, daalde het budget van zijn ziekenhuis met 40 procent, terwijl er vanwege de vluchtelingencrisis alleen maar meer werk is bijgekomen. Bij de huisartsenpost beneden is de gemiddelde wachttijd opgelopen tot acht uur. En omdat verplegers, afhankelijk van de dag- of nachtdienst, inmiddels verantwoordelijk zijn voor vijftig tot tachtig patiënten, kunnen simpele infecties uitgroeien tot iets dodelijks.

Corruptie

De ziekenzorg stond in Griekenland lange tijd symbool voor het nepotisme, de corruptie en de stroperige bureaucratie die de crisis hielpen veroorzaken. 'Er kon inderdaad het een en ander strakker, maar dit is extreem', zegt verpleger Stamatis Filippis, die al dertig jaar in het ziekenhuis werkt en wiens salaris de afgelopen jaren halveerde tot 800 euro.

'Soms is er te weinig gaas om een wond te bedekken', zegt hij. Hoewel Filippis een zachte stem heeft, die hij ook nog eens dempt om de vrouw op zaal 113 niet wakker te maken, is zijn boosheid duidelijk te horen. 'We hebben hier weken gehad zonder warm water. Begrijp je wat dat betekent? Dat we water moesten koken om mensen te wassen.'

Filippis wijst om zich heen. 'Er is hier maar een kinderarts, één uroloog, één cardioloog. Stel je voor wat er gebeurt als een hartpatiënt problemen krijgt als hij net op vakantie is', zegt hij. 'Of stel je voor wat er gebeurt als er twee ongelukken zijn, terwijl we maar één ambulance hebben.'

Noodgeval

'Het was zomer en we waren op weg naar het vliegveld', zegt ambulancebroeder Apostolidis. 'Daar zou een noodgeval aankomen van een eiland in de buurt, maar onderweg kregen we opeens dat andere bericht: er was een heftig auto-ongeluk gebeurd aan de andere kant van het eiland. Wij reden in de enige ambulance dus wij moesten een keuze maken.'

Beide patiënten redden was geen optie vanwege de infrastructuur, die op Samos bestaat uit smalle straatjes door nauwe dorpjes en haarspeldbochten. Vanaf het ziekenhuis naar de verste uithoek van het eiland is ongeveer twee uur rijden, wat betekent dat de enige ambulance dan vier uur lang bezet is.

De noodopvang. Foto Nicola Zolin

Ziekenhuizen

'Terwijl we naar het ongeluk reden, hebben we het leger gebeld', zegt Apostolidis. 'Zij hebben een dokter opgehaald en zijn vervolgens naar het vliegveld gereden. Toen we terugkwamen, bleek dat iedereen het had overleefd.'

Wat geldt voor ziekenhuizen, geldt voor vrijwel alle overheidsinstellingen in Griekeland: overal is gesnoeid. Er zijn minder juffen en meesters, die met minder lesmateriaal grotere klassen moeten bedienen. Politiewagens hebben te weinig benzine om te patrouilleren, universiteiten ontsloegen hoogleraren, brandweerkazernes laten branden links liggen.

Faillissement

Grofweg 40 procent van de ambtenaren raakte afgelopen jaren werkloos en zij die overbleven, krijgen gemiddeld 40 procent minder salaris. Omdat zij minder geld uitgeven, verloren ook talloze winkeleigenaren, kelners en bouwvakkers hun banen. In totaal hebben 200 duizend Grieken een faillissement aangevraagd. Dat aantal is volgens de Europese Rekenkamer zo hoog dat rechtbanken waarschijnlijk vijftien jaar nodig hebben om alle zaken af te handelen, jaren dus nadat Griekenland deze zomer van het EU-infuus zal worden losgekoppeld.

De laatste ambulance van Samos komt om half zes 's avonds tot stilstand voor de deur van het ziekenhuis. Op het linker achterlicht na, branden alle zwaailichten. Apostolidis en Kiassos tillen een oude man uit hun Mercedes en duwen hem naar binnen. Als zijn vrouw hem in de gang nog snel een kus op zijn hoofd wil geven, manen ze haar tot haast. Ze willen hun brancard terug, zeggen ze. Voor als er een nieuw ongeluk gebeurt.

Gevangen op Samos
Het asielzoekerskamp op het Griekse eiland Samos is berekend op 700 mensen, maar in de lekkende tentjes zitten er soms wel drie keer zoveel. Hun situatie is zo uitzichtloos dat sommigen een zelfmoordpoging als enige ticket uit de koude blubber zien.

Zo leven vluchtelingen in de 'openluchtgevangenis' op dit Griekse eiland
Voor sommigen is zelfmoord de enige uitweg.

Foto Nicola Zolin
Meer over