Nieuws Vrouwelijke leiders

Op het gebied van vrouwelijk leiderschap valt er nog veel te leren van dieren, kijk naar hyena’s

Op het gebied van vrouwelijk leiderschap valt er nog veel te leren van het dierenrijk, zegt een groep onderzoekers in het nieuwste nummer van het tijdschrift The Leadership Quarterly.  

Een vrouwelijke gevlekte hyena toont haar tanden. Beeld Getty Images

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

In de dierenwereld floreert vrouwelijk leiderschap vooral in kleine, hechte gemeenschappen, aldus de studie ‘Obstakels en kansen voor vrouwelijk leiderschap’. Dus waarom zou dat bij mensen niet zo zijn?

Er zijn acht zoogdiersoorten waar de vrouwtjes veelal de baas zijn. Het gaat om orka’s, leeuwen, gevlekte hyena’s, bonobo’s, lemuren en olifanten. Opvallend is dat ze hun positie verkrijgen zonder dwang uit te oefenen of te dreigen. Vrouwtjes maken evenmin gebruik van hun lichamelijke overwicht op mannetjes – in het geval van lemuren en gevlekte hyena’s waarbij de vrouwtjesdieren het grootst en het sterkst zijn. Door te onderzoeken bij welke zoogdieren en onder welke omstandigheden de vrouwtjes de baas zijn, hopen evolutionair psychologen te begrijpen waarom bij mensen mannen overheersen.

Bij vrouwtjesdieren die macht uitoefenen gaat het om het voortouw nemen bij zoektochten naar voedsel, het beslechten van conflicten, het tegenhouden van potentiële indringers en op jacht gaan samen met de mannen. In totaal werden 67 zoogdiersoorten die een vorm van leiderschap kennen (door vrouwtjes of mannetjes) onder de loep genomen.

Old girls network

Een stimulans is voor vrouwelijk leiderschap is een samenlevingsvorm waarbij de dames die aan elkaar verwant zijn sterke allianties vormen. Leeuwen en bonobo’s kunnen met zo’n samenwerking tegen de dominante mannelijke dieren op.  Vrouwelijke bonobo’s hebben een ‘old girls network’ om de mannen de baas te blijven. Leeuwinnen maken zich onmisbaar door hun clanleden bescherming te bieden. Soms gaat de hoge status automatisch over van moeder op dochter, zoals bij de gevlekte hyena’s.

Alleen bij hyena’s en lemuren zijn de vrouwtjesdieren over de hele linie de baas en is het vrouwtje ook als individu machtiger dan de andere sekse.

Het vertalen van diergedrag naar mensen is lastig, maar volgens de onderzoekers staat wel vast dat het voor vrouwen onvoordelig is dat de mensenwereld alsmaar grootschaliger is geworden. Vrouwtjesdieren nemen vooral de leiding bij dieren die in kleine groepen leven waarvan de leden elkaar goed kennen en verwant zijn aan elkaar. Hyena’s die groepen vormen van wel 130 beesten zijn een uitzondering .

De auteurs, onder wie Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU, schrijven dat vrouwelijke leiders in de mensenwereld makkelijker geaccepteerd zullen worden als organisaties geleid worden als een familie.

Weinig aandacht voor macht vrouwen in het gezin

Bij het vraagstuk waarom vrouwen achterblijven in topposities, kijken we misschien te eenzijdig naar grote organisaties als regeringen, het leger en grote bedrijven, zegt eerste auteur biologe Jennifer Smith van het Amerikaanse Mills college in Oakland. ‘Terwijl we weinig aandacht hebben voor de macht die vrouwen uitoefenen in het gezin, op scholen en in crèches’.

De Leidse cognitief psycholoog Mariska Kret is enthousiast over de studie. ‘Voor zover ik weet is nooit eerder geprobeerd evolutionair te verklaren waarom bij sommige zoogdieren de vrouwtjes een leidersrol vervullen. Natuurlijk is het lastig om gedrag van dieren te vertalen naar mensen, maar we hebben geen tijdmachine. Dieren bestuderen is de enige manier waarop we inzicht kunnen krijgen in evolutionaire processen. Vooral van bonobo’s kunnen we veel over onszelf leren. Zij zijn het meest verwant aan ons. Ze zijn vreedzaam en werken goed samen.’

Kret is wel een beetje teleurgesteld dat maar bij acht zoogdiersoorten de vrouwtjes aan de touwtjes trekken. ‘Dan zijn we als mensen misschien best al een eind op de goede weg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.