Op het eerste gezicht naturalistische schilderijen blijken kunstmatige zoekplaatjes Namenwirths alter-ego's figureren in clowneske wereld

Ze hurken, hangen of liggen in de beslotenheid van hun kamer, gekleed in iets luchtigs, een sigaret in de mondhoek....

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

ARNHEM

In de koepelzaal van het Gemeentemuseum in Arnhem, waar nu onder de titel Inkijk een dertigtal schilderijen en tekeningen van Namenwirth te zien zijn, kan het gebeuren dat je plots een bezoeker hoort schaterlachen, of jezelf betrapt op een glimlach. Beth Namenwirth mag zoals veel vrouwelijke kunstenaars gefascineerd zijn door het persoonlijke, de eigen identiteit, de loden ernst die daar meestal mee gepaard gaat, is haar vreemd.

Zij neemt haar alter-ego's niet al te serieus. Liever drijft zij de spot met hen, laat zij hen op cynische wijze figureren in een clownesk universum, waarin voortdurend gegoocheld wordt met perspectief, schaduwen, en attributen.

Sommige portretten zijn ronduit karikaturaal, zoals Miss Meno Pauzeert (1993), waarop een vrouw met een wonderlijk wervelend lichaam wezenloos tussen stofzuiger, emmer en dweil zit. Of Magnum (1993), een portret van een uit de kluiten gewassen dame met een heel klein Magnum-roomijsje. Het zijn grappen, strips bijna, te eenduidig om werkelijk boeiend te zijn.

Op de expositie is goed te zien hoe Namenwirths werk de laatste twee jaar aan diepte gewonnen heeft. Door te spelen met afmetingen, vlakken en lijnen weet ze een subtiele spanning te creëren: het onderscheid tussen voor- en achtergrond vervaagt en attributen gaan door hun ongewone grootte of positie een eigen leven leiden.

De op het eerste gezicht zo naturalistische en begrijpelijke voorstelling blijkt volstrekt kunstmatig, een zoekplaatje waarop een jas in de lucht hangt, schoenen vanzelf rechtop blijven staan, een vlaggetje wappert in de wind die er niet is, en tubes verf als motoren van tafel racen.

Namenwirths tekeningen geven een goede indruk van haar fantasie en humor. Met een bijna satanisch genot laat ze lichamen als Barba-papa's opzwellen en vervormen. In enkele lijnen schetst ze 'de ervaring dat ik vanuit mijn lichaam naar mijn eigen hoofd keek'; een tekening van een lichaam dat met verbazing het eigen hoofd in handen heeft. Onder een krabbeltje van een bord met eten schrijft ze:

'Het leven is makkelijker als je aan het eten bent / om een boek te schrijven heb je gegevens nodig uit de bestaande wereld, om een schilderij te maken ook.'

Misschien zou Namenwirth die 'bestaande wereld' liefst helemaal vergeten, zodat ze volkomen kan opgaan in haar verbeelding, de 'binnenkamer' die ze onveranderlijk schildert.

Maar ze ontkomt er niet aan dat de buitenwereld zich opdringt. Al is er niets te zien achter de ramen die ze in de muren aanbrengt, ze zitten er wel, en herinneren eraan dat er ook nog iets anders is dan het cocoonen in de fantasie.

Op eenzelfde manier verwijzen de schilderijen die aan de wand hangen naar 'buiten', naar de geschiedenis van de schilderkunst, waaraan ze evenmin voorbij kan gaan. Abstract is het portret van een vrouw die uitdagend maar afwezig in een stoel hangt, met op de muur achter haar een prominent aanwezig abstract schilderij. Ook op de overige werken komen opvallend veel stillevens, landschapjes of portretten voor.

Beth Namenwirth voltooide de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Mechelen (België) en de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. In de serie Volwassenheid uit 1994 weet ze de ongerijmdheden in haar werk volledig uit te buiten.

Op Volwassenheid III zit haar alter-ego in een geel truitje met een geel eendje in een rond, opblaasbaar zwembadje. Naast haar staat de schildersezel met een onvoltooid werk, op tafel een kleurboekje voor het kind. Achter het raam zweven lampionnetjes voorbij.

Alles komt in dit schilderij samen: het vertekende, vervreemdende perspectief, de naïeve schilderstijl, het volstrekt op zichzelf zijn van de vrouwfiguur in bad.

In alle vrolijkheid heeft het werk iets beklemends, iets cynisch, want het moge duidelijk zijn dat wie zo in zichzelf verzonken in bad zit, er nooit meer uit komt.

Inkijk. Schilderijen en tekeningen van Beth Namenwirth. Gemeentemuseum Arnhem, tot en met 19 maart. Dinsdag tot en met zaterdag 10-17 uur, zondag 11-17 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.