Reportage Overgewicht jongeren

Op het Bindelmeer College worden de snacks gewoon afgepakt

Om te zorgen dat de leerlingen fit blijven en geen overgewicht krijgen biedt het Bindelmeer College in Amsterdam speciale sport- en danslessen aan. Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

Het aantal jongeren met overgewicht groeit, meldt het CBS. Vooral jongeren met een niet-westerse migratie-achtergrond kampen ermee. Op het Bindelmeer College in Amsterdam-Zuidoost worden alle zeilen bijgezet om de leerlingen in beweging te krijgen.

Net voordat de schoolbel gaat, glippen twee leerlingen van het Bindelmeer College in Amsterdam-Zuidoost stiekem het plein op. Twee bakjes patat in hun handen. Ze hebben geluk, de opzichter merkt de jongens niet op. Voor de leerlingen van de vmbo-school is het verboden het schoolplein tijdens de pauzes te verlaten. Belangrijkste reden: de McDonalds en snackbar om de hoek.

Steeds meer Nederlandse jongeren hebben last van overgewicht, blijkt uit cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek woensdag presenteerde. Vooral jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond zijn vaak te zwaar. Meer dan een kwart van hen heeft last van overgewicht. Dat is bijna twee keer zoveel als hun witte leeftijdsgenoten. Ook op het Bindelmeer College - een school waar 90 procent van de leerlingen een migratieachtergrond heeft - is overgewicht een groot probleem.

Geldkwestie

‘Je valt hier eerder op als je dun bent’, zegt gymleraar Karel Scholten. Veel van zijn leerlingen houden er een ongezonde levensstijl op na. Ze ontbijten niet of slecht. Na school sporten ze nauwelijks. ‘Het is vaak een geldkwestie. Hun ouders kunnen een sportvereniging niet betalen.’

Dat ziet ook Gonneke Stevens, sociaal wetenschapper aan de Universiteit Utrecht. ‘Leerlingen op het vmbo en kinderen uit minder welvarende gezinnen zijn veel vaker te zwaar dan leeftijdsgenoten’, zegt Stevens. ‘Dat geldt niet alleen voor niet-westerse jongeren.’

Maar jongeren met een migratieachtergrond bewegen wel veel minder dan hun leeftijdsgenoten. ‘De invloed van ouders daarop is aanzienlijk. Als vader en moeder zelf sporten, doen de kinderen dat ook vaker’, zegt onderzoeker Stevens. ‘Bij gezinnen met een migratieachtergrond is dat minder vaak het geval.’

Danslessen

In de dansstudio van het Bindelmeer oefent een scholier nog wat danspasjes voor de grote spiegel. ‘Kom jongens, we gaan window staan. Vier voor, drie achter’, roept de danslerares. De school heeft sinds twee jaar speciale dans- en voetbalklassen. Brugklassers krijgen op de school zelfs twee uur gym en twee uur zwemles per week. De dansers en voetballers krijgen daar nog acht uur per week beweging bij.

De school doet er alles aan om de leerlingen aan het bewegen te krijgen. Voor te zware kinderen is er een speciale gewichtscoach. ‘Leerlingen worden door hun mentor geselecteerd. Dat zijn vaak kinderen met overgewicht of kinderen die niet willen bewegen’, zegt gymleraar Scholten. ‘Ze worden geactiveerd om te sporten en volgen een speciaal lesprogramma.’

Er is weinig bekend over wat de beste methode is om overgewicht bij jongeren aan te pakken. ‘Methodes zijn vaak gericht op jongeren in het algemeen’, zegt onderzoeker Stevens. ‘We weten niet goed of deze methodes ook goed werken voor risicogroepen, zoals kinderen met een migratieachtergrond.’

Het is vooral belangrijk dat jongeren iets doen wat ze leuk vinden, zegt Stevens. Dat is ook de overtuiging op het Bindelmeer. De leerlingen van de voetbalklas blijven in de pauzes liever in de sportzaal hangen.

Voeding

In de kantine van het Bindelmeer liggen appels, bakjes yoghurt met muesli en bruine pistoletjes met kaas. De kantinemedewerker verkoopt alleen tosti’s op bruin brood. De blikjes Fernandes - een populair Surinaams frisdrankmerk - worden alleen suikervrij verkocht. Zelfs de snoepautomaat gaat komend jaar weg.

Nog maar acht jaar geleden stond de frituur hier elke dag aan. Nu is er alleen op vrijdagmiddag nog een snack te koop. Een mexicano, kroket of broodje bakkeljauw, maar dan wel uit de oven. Het plakkaat ‘gezonde schoolkantine’ pronkt in de kantinekeuken.

Jongeren met een migratieachtergrond hebben vaker een snackpatroon, zegt Viyan Rashid, voedingsdeskundige aan de Hogeschool van Amsterdam. ‘Als ze ontbijten is het vaak met witbrood in plaats van bruin.’ Rashid, die promoveert op de eetpatronen van etnische en sociaal-economische groepen, kijkt momenteel hoe dit het gewicht beïnvloedt. ‘Voeding en beweging maken uiteindelijk het gewicht.’

‘We zien hier veel eenoudergezinnen’, zegt gymleraar Scholten. ‘De vader blijkt vaak niet langer aanwezig. We zien eigenlijk alleen moeders op ouderavonden.’ Het ontbreekt de kinderen daardoor soms aan structuur en ritme in de gezinnen. ‘Ze komen thuis wanneer ze willen en beslissen soms zelf wat ze eten. Ik kan me voorstellen dat er dan eerder een zak chips wordt opengetrokken.’

Zwangerschap

Volgens voedingsdeskundige Rashid speelt ook de sociale status een belangrijke rol. ‘Uit onderzoek blijkt dat er grote verschillen zijn tussen welvarende en minder welvarende gezinnen.’ Vaak wordt betoogd dat gezond eten duurder is en de patronen van armere mensen daarom verschillen. Toch kan Rashid nog niet met zekerheid zeggen wat de precieze oorzaak van dit verschil is.

Bij overgewicht moet je er al vroeg bij zijn. ‘Opvallend genoeg zien we dat het al begint bij de zwangerschap. Moeders met een migratieachtergrond zijn voor de zwangerschap vaker te dik dan andere moeders’, zegt de voedingsdeskundige. ‘Dat blijkt een van de grootste risicofactoren voor overgewicht als het kind ouder wordt.’

We zien dat Turkse en Marokkaanse kinderen al vaker overgewicht hebben dan andere kinderen als ze 2 jaar oud zijn’, zegt Rashid. ‘Wat het CBS nu naar buiten brengt, verbaast ons dan ook niks. Het is iets dat we al jaren weten.’

Op het schoolplein van het Bindelmeer voetballen en basketballen de leerlingen deze middag in de zon. ‘Als het mooi weer is, merken we dat ze wel goed in beweging komen’, zegt leraar Scholten. Toch blijft de ongezonde levensstijl hardnekkig. ‘Soms komen leerlingen toch nog met fastfood het plein oplopen. Dan pak ik het gewoon af’, zegt de leraar. ‘Ze mogen het na schooltijd ophalen op mijn kantoor.’ Hij lacht. ‘Vaak zien ze daar toch vanaf.’

LEES VERDER

Overgewicht onder Nederlandse jongeren neemt toe: bijna 16 procent is te zwaar
Van de kinderen en jongeren in Nederland van 2 tot 25 jaar heeft bijna 16 procent last van overgewicht. 3 procent kampt met obesitas, een ernstige mate van overgewicht. In 2000 had nog ‘maar’ 12,5 procent van de kinderen en jongeren overgewicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden