REPORTAGE

Op Evia bouwen Grieken aan hun eurovrije paradijs

Wie wint zondag de verkiezingen in Griekenland? Voor steeds meer Grieken is die vraag niet meer zo relevant. Zij proberen in eco-communes een nieuw leven op te bouwen, weg van de crisis die hun land teistert.

Areti Katsimene komt vooral in de weekeinden naar het eiland.Beeld Nicola Zolin

Met een kussen en een matje onder zijn arm beklimt Manthos Teriakidis (29) een houten constructie. Het moet een huis worden, maar de muren ontbreken nog. Ook het dak is nog niet af. Als de jonge Griek gaat liggen, ziet hij een zwarte lucht vol sterren. 'Dit noem ik het vijfmiljardsterrenhotel', zegt hij. 'Welterusten.'

's Ochtends ziet Manthos vanuit zijn bed de zee. Zijn vrienden kruipen uit de koepelvormige tenten die in de tuin staan. Westerse variaties op Mongolische yurts zijn het. Ze hebben ze zelf gebouwd. Een van de Grieken begint aan zijn tai chi-oefeningen. Een ander loopt naar de azuurblauwe zee en mengt zich tussen de vissen. Om elf uur 's ochtends komen de vrienden weer bij elkaar. 'Zullen we maar eens ontbijten?'

Het maakt hen niks uit dat de partij die zondag de Griekse verkiezingen wint weer een nieuw bezuinigingspakket gaat doorvoeren. Ze zijn een paar jaar geleden uit de steden weggetrokken en hebben hun eigen woningen gebouwd op het eiland Evia. De hoop in de politiek hadden ze toen al opgegeven. In plaats van Alexis Tsipras met zijn linkse programma een kans te geven, besloten ze zelf hun levens te veranderen.

Stichting Free & Real

'Het is helemaal niet moeilijk om een paradijs te creëren', zegt Apostolos Sianos (36), die als eerste naar het eiland kwam. Toen de Griekse crisis zich in 2009 begon te ontpoppen, richtte hij met een groep geestverwanten de stichting Free & Real op. De naam is de afkorting die in het Engels hun doel duidelijk maakt: Vrije middelen voor iedereen, overal & Respect, gelijkheid, bewustzijn en leren. Nog voordat zijn generatie ten prooi viel aan de werkloosheid, had Sianos zijn baan als ict'er al opgezegd en liep hij in blote bast rond op het eiland waar zijn vader vandaan komt.

'De crisis heeft ons ervan bewust gemaakt dat er iets mis is met de manier waarop we leven', zegt Sianos. Op een zelfgebouwd bankje onder een vijgenboom denkt hij terug aan het leven in de stad. Soms mist hij de concerten waar hij naartoe ging. Maar dat is alles. 'Het pensioen van mijn oma is na een leven lang werken verlaagd tot minder dan 300 euro, omdat bankiers en politici hebben zitten knoeien', zegt hij. 'Dan klopt er toch iets niet? Als je dan bedenkt dat we consumeren alsof de grondstoffen van deze planeet eindeloos meegaan, besef je dat deze crisis niet alleen economisch is. Er is iets mis met het hele systeem, dat moeten we veranderen.'

Areti Katsimene komt vooral in de weekeinden naar het eiland.Beeld Nicola Zolin

School van duurzaamheid

Wat begon als een commune om zelf in te wonen, is uitgegroeid tot een soort school van duurzaamheid. Sinds ze naar Evia zijn verhuisd zijn meer dan 12 duizend bezoekers langsgekomen, die met donaties en lesgeld voor workshop de groei van het project mogelijk maakten. Onlangs kocht de stichting met dank aan internetdonaties een derde stuk land op de berg Telethrion op Evia. In mei haalden ze meer dan 8.000 euro binnen om op dat terrein te experimenteren met de aanleg van een meer en de bouw van een gigantische geodetische koepel. Als het geen anti-kapitalistisch project was, zou je Free & Real bijna een financieel succesverhaal noemen.

'Uiteindelijk willen we een samenleving zonder geld creëren', zegt Sianos. 'Maar als we met geld sneller ons doel kunnen bereiken, waarom zouden we het dan niet gebruiken?' De Griek hoopt in tien of twintig jaar tijd de eerste duurzame stad van Griekenland te bouwen en wil intussen zo veel mogelijk experimenteren met duurzaamheid. Voordat hij Athene verliet, had hij nog nooit een tomaat verbouwd. Nu experimenteert zijn stichting met permacultuur, composttoiletten en duurzame woonruimten. De eerste yurt die ze op het eiland neerzetten - een handige woning, omdat je er geen vergunning voor nodig hebt - stond nog te dicht bij de grond. Daarna bouwden ze een hogere, waar families in zouden kunnen wonen, maar die was niet goed geïsoleerd. De laatste yurt is geslaagder. Met isolatiemateriaal gemaakt van gerecycled plastic is het de enige plek waar je 's winters warm zit. Voor 3.000 euro zou je het model in een toekomstige ecostad in een paar weken tijd kunnen opbouwen.

Eco-communes

Eco-communes waren er voorheen nauwelijks in Griekenland. De Grieken trokken pas tussen de jaren vijftig en zestig van het platteland naar de stad. Hoofdstad Athene werd een miljoenenmetropool. Maar sinds de Griekse economie met een kwart is gekrompen en eenderde van de Grieken rond de armoedegrens leeft, komt het verlangen naar de natuur terug.

Een voorproef van die stad gaan Sianos en de anderen op hun berg op Evia bouwen. Het ontwerp hangt in het hoofdkwartier: meerdere privé-yurts rond een gemeenschappelijke yurt, en dat alles omringd door een rijkgevuld voedselbos. Ze hebben al een meer uitgegraven en tientallen fruitbomen gepland. Voor het eerst beginnen er vruchten te groeien in de droge grond, die ooit is kaal gegeten door geiten.

De 49-jarige Areti Katsimene, vertegenwoordigster van een farmaceutisch bedrijf, scheurt vrijdag 's nachts met harde muziek uit de speakers van haar Mercedes op de yurts af. 'Het is een diesel', zegt ze verontschuldigend. 'En hij is van mijn werk.'

Zodra ze de kans krijgt, rijdt ze naar het eiland, waar ze trots de tuin laat zien die ze zelf heeft aangelegd tijdens een workshop permacultuur. Door de juiste groenten naast elkaar te planten, zullen ze de grond zo rijk houden dat kunstmatige hulpmiddelen niet nodig zijn. 'Onze grootouders deden dat eigenlijk ook al. Alleen toen wisten ze nog niet dat het permacultuur heette.'

Binnen in de yurt.Beeld Nicola Zolin
De zogeheten yurts op het eiland Evia zijn gemaakt van gerecycled plastic. De kosten: 3.000 euro.Beeld Nicola Zolin

Platteland

In 2012 overwoog bijna 70 procent van de Griekse stadsbewoners naar het platteland te vertrekken, bleek destijds uit een onderzoek van het ministerie van Landbouw. Bijna 20 procent was al begonnen met verhuizen. Niet al die verhuizingen zijn succesvol, weet Katsimene van haar vrienden, maar het is beter dan verkommeren in de stad.

'Mij werd alles duidelijk toen ik naar de leugens van de politici begon te luisteren', zegt Katsimene. Toen de bubbel van de Griekse welvaart uit elkaar spatte en bleek dat de Griekse politici met de statistieken hadden gesjoemeld, werd ook haar gezin door de crisis geraakt. Haar man werd ontslagen. Haar salaris moet het gezin dragen.

'Ik mag blij zijn dat ik een baan heb. Maar ik leef niet zoals ik zou willen leven. Ik sta om 7 uur op, werk de hele dag en moet dan mijn zoontje ophalen, boodschappen doen, koken. Ik kan de sterren niet zien en voel me een robot in de stad. Alle energie die ik opdoe met een weekend op Evia, verlies ik als ik 's maandags in de auto stap en in de file terechtkom. Als ik geen zoon had, zou ik hier meteen komen wonen.'

Hoop

Het is de enige teleurstelling van oprichter Apostolos Sianos. Telkens ziet hij enthousiaste mensen langskomen. Telkens keren ze terug naar hun banen. 'Ik snap niet hoe ze dat kunnen als ze weten dat ze zich ongelukkig voelen.'

Maar hij houdt hoop. In een dorp verderop hebben acht families een eco-commune opgericht en de afgelopen jaren zijn tientallen kleine duurzame projecten in Griekenland opgestart. 'Als er nu nog meer bezuinigingen worden doorgevoerd, zal de behoefte nog groter worden. Misschien zijn de verkiezingen zo bezien een kans.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden