Op ecologische voet

De 'ecologische voetafdruk' heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot handige schuldmaat van de milieubeweging. De voetafdruk staat voor de claim die de mens legt op natuurlijke hulpbronnen en wordt geteld in hectares....

Bij dat getal hoort een oprecht foei!, is de ecologische redenering. Vergeleken bij de bananenboer in Costa Rica en schaapherder in Kameroen leven de Nederlanders immers op te grote voet. Het Groningse Van Hall-instituut heeft een persoonlijk rekenmodel ontwikkeld waarmee zelfs de privé-voetafdruk kan worden berekend. Verkrijgbaar op floppy of te downloaden via Internet. Milieudefensie gebruikt de score in interviews als een persoonlijke milieumaat, vergelijkbaar met de feministische meetlat in Opzij.

Het verkleinen van de persoonlijke voetafdruk kan zo verkeren in een haast religieus streven. Volgens Jan Juffermans, activist bij het alternatieve milieucentrum De Kleine Aarde in Boxtel, is het ieders persoonlijke opdracht om binnen het 'eerlijke aarde-aandeel' te blijven, en dus niet meer te consumeren dan past bij een gemiddeld milieubeslag van 1,7 hectare. Alleen zo ontstaat een duurzame en eerlijke wereld.

Dat dit simplistische onzin is, werd vorig jaar betoogd door de VROM-raad, een adviesraad voor de regering, in een advies over mondiale duurzaamheid. De voetafdruk is een onduidelijk en subjectief getal dat ongeschikt is om beleid op te baseren en dat getuigt van een denkfout, was de reactie. Het beginsel dat het principieel onjuist is wanneer de ene wereldburger van méér grond gebruik maakt dan de ander, is bijvoorbeeld discutabel. Extensief gebruik van de grond is niet altijd beter. Efficiënte voedselproductie geeft een hogere opbrengst per hectare, en dat is juist goed voor iedereen.

Toch werd afgelopen donderdag op initiatief van de Kleine Aarde de ecologische maatstaf geopenbaard van acht Nederlandse gemeenten. Van Bergen op Zoom, Den Bosch, Den Haag, Leidschendam, Nieuwegein, Pijnacker, Wymbritseradeel en Zoetermeer is tot twee cijfers achter de komma het 'aandeel in de aarde' vastgesteld.

Dat is vooral goed nieuws voor Hagenaars. Ze gaan aan kop met een bescheiden voetafdruk van 4,46 hectare. Zoetermeer sluit de rij met 4,80 hectare; nog onvoordeliger dus dan het Nederlandse gemiddelde. Wat we hiermee moeten? Vooral niet te veel. Misschien zijn de cijfers inderdaad wel dubieus maar dan nog is het resultaat een 'communicatieve metafoor', menen de onderzoekers van het Van Hall-instituut.

Wel is het opmerkelijk dat het landelijke, agrarische Friese Wymbritseradeel (met Sneek) niet hoger scoort dan Zoetermeer. Maar dat komt doordat de agrarische gebruiksruimte voor de zekerheid uit de berekening is gehaald. Zo bleven alleen het consumptieniveau en de bebouwde stedelijke ruimte per inwoner over als indicatoren. Omdat de consumptie niet per gemeente bekend is, hanteerde men cijfers over het gemiddeld inkomen. Méér geld leidt tot meer consumptie, is de redenering. Maar waar het geld aan is uitgegeven, weten de onderzoekers niet.

De dichtst bebouwde stad met de meeste uitkeringsgerechtigden wint volgens deze methode altijd de trofee van de beste ecologische voetafdruk. Den Haag komt daar kennelijk het dichtste bij. Leve de compacte, arme stad!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden