NieuwsConclusies contactonderzoek

Op deze plekken raken Nederlanders besmet, volgens het contactonderzoek

Een bewoner van verpleeghuis Honinghoeve in Nijmegen krijgt bezoek van zijn vrouw. Het verpleeghuis doet mee aan een proef waarbij ouderen weer mondjesmaat bezoek mogen ontvangen. Door het voorzichtig te proberen wordt gekeken op welke manier het risico op besmetting met het coronavirus zo klein mogelijk blijft.Beeld ANP

In de horeca, trein, kerk of op de sportclub corona oplopen? Ondanks de versoepelingen van de maatregelen van de afgelopen weken, wordt dat in ons land nu nauwelijks waargenomen. Haast alle ruim 5.000 coronabesmettingen sinds begin mei waarvan de GGD’s dat konden vaststellen, vonden plaats op plekken waar men nauw contact heeft met elkaar, zoals thuis, op het werk of in het verpleeghuis.

Ook de afgelopen twee weken, toen het openbare leven steeds meer op gang kwam, waren er nauwelijks coronabesmettingen buiten de vaste eigen kring. Van de besmettingen sinds 22 juni, vond zo'n 55 procent thuis plaats, een op de tien op het werk, en een op de vijf in de omgang met de familie.

In horecagelegenheden en kerken konden de GGD's de afgelopen weken zelfs niet één besmettingsgeval aanwijzen. In drie gevallen had een geïnfecteerde het virus vermoedelijk gekregen van een medereiziger in het ov; zeven patiënten hadden het waarschijnlijk opgepikt op de sportclub. In nog eens drie gevallen gebeurde dat waarschijnlijk op school of op de kinderopvang.

Redelijk vermoeden

Dat blijkt uit achtergrondcijfers die het RIVM deze week publiceerde. Sinds mei vragen de GGD’s weer aan alle geïnfecteerden waar men het virus denkt te hebben opgelopen. Ongeveer de helft van de keren levert dat een redelijk vermoeden van de plek van besmetting op, blijkt uit de rapportage.

Opvallend: de afgelopen twee weken waren er minder dan vijftig besmettingen terug te voeren op een verpleeghuis of woonzorgcentrum. ‘We zitten nu even goed’, zegt hoogleraar acute ouderenzorg Bianca Buurman (Amsterdam UMC). Dat komt volgens Buurman vooral door het lage landelijke aantal besmettingen: ‘Daardoor is de kans dat het virus binnenkomt met een medewerker, bezoeker of patiënt afkomstig uit het ziekenhuis een stuk kleiner.’

Geen besmettingen buiten

Hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC) wijst op het gebrek van besmettingen in de buitenlucht. Terwijl er sinds mei toch behoorlijk veel buitenactiviteit was: van winkelstraten en demonstraties tot sportevenementen in het park. 

‘Het was mooi weer. De boa’s maakten overuren en hebben lang niet alles voorkomen, zoals veel foto’s laten zien. Maar blijkbaar is daar nergens een besmetting aan toe te schrijven geweest, terwijl er toch heel wat drukte over is geweest’, zegt Kroes. Een armslag neemt hij wel: zo hadden in totaal ruim 4.000 geïnfecteerden geen flauw idee waar ze het virus hadden opgedaan.

Geen bewijs voor aerosolen

Ook opvallend is dat de cijfers geen aanwijzingen bevatten voor ‘aerosolen’, langdurig zwevende deeltjes die het virus zouden overdragen. Deze week erkende zowel de WHO als het RIVM dat er inmiddels genoeg aanwijzingen zijn om die overdrachtsroute serieus te nemen.

Maar het brononderzoek duidt voorlopig op een patroon van besmetting zoals dat ook plaatsvindt bij verkoudheid en griep: vooral door intensief contact van dichtbij. Van de 5.485 besmettingen waarvan de GGD’s het kon zeggen, vonden er ruim 3.000 plaats tussen gezins- en familieleden, 1.000 in de woonsituatie van een verpleeg- of verzorgingshuis en nog eens 1.000 tussen collega’s. Dat is overigens niet vreemd: risicovolle gebeurtenissen zoals repetities van koren, drukke feesten in afgesloten ruimtes of luidruchtige bijeenkomsten in volle restaurants zijn er immers nog niet geweest.

Waakzaamheid geboden

‘Dat het instorten van het virus in mei en juni in volle glorie is opgetreden, is overduidelijk’, vindt Kroes. ‘Bereken maar eens hoeveel terrasjes je moet bezoeken om één keer een besmet persoon tegen te komen. Dat gaat je niet lukken: vele honderden tot duizenden.’

Toch blijft waakzaamheid geboden, zegt Buurman. ‘Als het in de maatschappij weer toeneemt, is het gevaar dat het overslaat naar de verpleeg- en verzorgingshuizen zeer reëel. Ik ben er niet per se gerust op.’

Ook belangrijk tegen corona: ventileren. Hoe doe je dat goed?
Een groep van 239 wetenschappers heeft in een open brief gewezen op het belang van ventilatie in de strijd tegen het coronavirus. Naar verwachting zal de WHO het advies geven om, naast de al bestaande maatregelen, binnenruimten goed te ventileren om besmetting via kleine zwevende druppeltjes (aerosolen) tegen te gaan. Hoe zit geventileerd Nederland erbij?

Het nieuwe nieuwe normaal: snel en lokaal streng zijn bij een nieuwe uitbraak
Net als de corona-uitbraak onder controle lijkt en het aantal nieuwe besmettingen de nul nadert, duiken in enkele landen nieuwe besmettingshaarden op. Overheden reageren snel met lokale lockdowns. Welke strategie passen ze toe en werkt dat?

De belangrijkste zaken rondom het coronavirus 
In dit dossier verzamelen we de belangrijkste cijfers en grafieken en leest u alles wat u moet weten over het virus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden