Tientallen longpatiënten hebben bij het Longfonds aangegeven dat ze zijn verhuisd naar landelijkere gebieden vanwege de luchtvervuiling.

Reportage Schone lucht

Op de vlucht voor vieze lucht: longpatiënten verhuizen naar polder of buitenland

Tientallen longpatiënten hebben bij het Longfonds aangegeven dat ze zijn verhuisd naar landelijkere gebieden vanwege de luchtvervuiling. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Nederland kent tientallen ‘luchtvluchtelingen’: longpatiënten die verhuizen vanwege het vervuilde milieu. Ouders van jonge kinderen met astma trekken van de stad naar de Friese polder. Anderen kiezen zelfs voor emigratie. ‘Ik ga nooit meer terug naar Nederland.’

Ze heeft drie longziekten (astma, COPD en LCH) en ‘had in Nederland eigenlijk geen leven meer’. Daarom emigreerde Diana (48 jaar) vorig jaar naar Bonaire, waar ze haar levensvreugde en energie heeft hervonden. ‘Ik word benauwd van uitlaatgassen, fabrieken, chemiebedrijven, parfum en deodorant. In Nederland stapelt zich dat allemaal op. Hier kan ik eindelijk weer naar buiten, autorijden en eindelijk weer sporten’, zegt ze.

Aanvankelijk hoopte ze dat een verhuizing van stad naar platteland de oplossing was. Maar ook in de Zeeuwse polder werd de longpatiënt benauwd van veestallen. Als omwonenden hun houtkachel opstookten, hield ze de ramen gesloten. ‘Het was een ramp als de kachel aan ging. Ik kreeg pijn aan de longen, een brandende keel, werd benauwd en voelde een druk op de borst. Ik kon niks meer, niet lopen, niet opstaan.’

Begin deze maand bleek uit een peiling van het Longfonds dat 55 Nederlanders zijn verhuisd vanwege een betere luchtkwaliteit. Nadien hebben nog tientallen anderen zich telefonisch gemeld, het daadwerkelijke aantal ligt dus hoger. ‘We zijn overvallen door de vele meldingen. Er zijn ‘luchtvluchtelingen’ die huilend opbelden. Zij ervaren eindelijk erkenning’, zegt directeur Michael Rutgers. 

Uit onderzoek van de Gezondheidsraad blijkt dat naar schatting zo’n 12 duizend Nederlanders vroegtijdig sterven door bevuilde buitenlucht. De uitstoot van vrachtwagens, dieselauto’s, industrierook en boerderijvuil laat fijnstof, ozon en stikstofoxiden door de lucht circuleren en vervuilen.

Door die luchtvervuiling ‘leven we statistisch gezien negen maanden korter’, zegt Maarten Krol, hoogleraar luchtkwaliteit aan de Universiteit Wageningen. ‘Hart- en vaatziekten, longaandoeningen en astma zijn geassocieerd met luchtvervuiling.’

Maar anders dan die cijfers doen vermoeden, is de lucht de afgelopen jaren een stuk schoner geworden. Zo is de concentratie fijnstof ten opzichte van 1993 bijna gehalveerd. Zo’n 80 procent van de gezondheidseffecten komt door uitstoot van fijnstof. ‘Dat ontstaat als stikstof, zwavel en ammoniak in de lucht reageren met elkaar. Er ligt een soort deken van fijnstof over Nederland. Bijna overal is dezelfde concentratie aangetoond’, zegt RIVM-onderzoeker en hoogleraar Guus Velders. ‘Dat komt niet alleen door uitlaatgassen, maar meer door allerlei gassen die mensen uitstoten.’

Op het platteland is de lucht een stuk minder vervuild dan in steden. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Ook de aanwezigheid van andere gassen als ozon en stikstof in de lucht is de afgelopen jaren gedaald. Tegelijkertijd groeit de wetenschappelijke kennis over gezondheidsklachten. ‘Hoewel de lucht schoner wordt, leren we meer over de schadelijke effecten van slechte lucht’, zegt Krol. Dat beaamt Velders: ‘Er komen steeds meer publicaties waarin gezondheidseffecten zijn aangetoond.’

De lucht in Nederlandse steden is door verkeer en industrie een stuk meer vervuild dan op het platteland. Vooral stikstofuitstoot is in de stad en langs de drukke weg fors. Reden genoeg voor Karen Rispens om voor het platteland te kiezen. Samen met haar dochter, die astmatische klachten heeft, verruilde ze Dordrecht acht weken geleden voor Friesland.

Daar lijkt zich een beginnende enclave van ‘luchtvluchtelingen’ te vormen. ‘De kinderarts zei dat in Groningen en Friesland veel minder astmatische klachten voorkomen bij kinderen. Bij ons in de buurt is een man uit Hilversum komen wonen wiens zoon longklachten heeft. De leerkracht vertelde ons over een jongen uit Rotterdam die ook deze kant op is gekomen’, zegt Rispens. ‘We merken duidelijk het verschil. Mijn dochter kan langer sporten, slaapt een stuk beter en heeft veel meer energie.’

Vooral kinderen met astma hebben last van luchtvervuiling door het verkeer. Zo’n een op de vijf Nederlandse kinderen heeft astma, die gerelateerd is aan stikstofdioxide. Nergens in Europa ligt dat aantal zo hoog, concludeerden onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet eerder dit jaar. Het kabinet trekt miljoenen uit om de stikstofuitstoot terug te dringen. Provinciebesturen inventariseren welke boeren het kabinet kan uitkopen en op waar de maximumsnelheid omlaag kan. 

Tientallen Nederlanders wachten niet op die politieke inspanningen. ‘Ik kan een verhuizing aan alle longpatiënten aanraden’, onderstreept Diana. Op Bonaire doet ze wat in Nederland niet meer ging: koken, vier keer per week sporten, vrijwilligerswerk of een spontaan bezoek naar buiten. ‘Ik was vorige maand weer even terug en gelijk ziek geworden, terwijl ik al anderhalf jaar gezond ben. Ik ga nooit meer terug naar Nederland als ik niet per se meer hoef.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden