Op de Verrekijker maken ze plannen voor de toekomst

Op de Katwijkse school De Verrekijker zitten veel kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers. Regelmatig vertrekt een kind, naar een uitzetcentrum, of de illegaliteit in.

Beeld Sanne De Wilde

Op het bureau van directeur Toon Peters van OBS De Verrekijker ligt een afgescheurd stuk geel papier, een briefje dat een voormalige leerling hem stuurde. 'Hoe gaat het op school? Is het beter zonder mij? Het is een gevangenis in Zeist.' In Zeist is het uitzetcentrum waar de 8-jarige Armeense Leonardo in oktober heen moest na drie jaar in Nederland te hebben gewoond. Inmiddels is hij uitgezet naar zijn herkomstland.

Leonardo is geen uitzondering op De Verrekijker. Meer dan de helft van de tweehonderd leerlingen woont in een gezinslocatie van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (CAO) tegenover de school; sobere opvang voor uitgeprocedeerde gezinnen. Regelmatig verhuizen kinderen naar uitzetcentra of verdwijnen ze in de illegaliteit. De meesten wonen al jaren in Nederland, een groot aantal is hier geboren. Hun nationaliteiten variëren van Chinees en Irakees tot Somalisch.

'De eerste keer heb je tranen in je ogen, maar het wordt toch een beetje de normale gang van zaken. Bij zo'n briefje knalt het ineens weer binnen', zegt directeur Peters. 'Je kunt niet iedere keer breken', aldus juf Yurien van Starkenburg. 'Je vindt een manier om ermee om te gaan, met humor en door erover te praten.' Dat kan niet iedereen: sommige leerkrachten vertrekken na korte tijd omdat het te veel wordt.

Stress

Door de onzekere toekomst van de leerlingen is het Peters niet altijd duidelijk welke opdracht de school heeft. De docenten geven de kinderen les alsof ze in Nederland blijven. 'Ik sta eigenlijk zelden stil bij de bijzondere situatie. Ik ben gewoon de juf. En zij zijn mijn leerlingen, geen asielzoekers. Je gaat je niet steeds afvragen: wat hebben ze hieraan als ze weer weg moeten?', zegt Esther van der Zalm.

En de kinderen ook niet, volgens haar. Ze zijn gezellig, gemotiveerd en fantaseren over wat ze later worden. Maar als uitzetting dreigt, merk je het vaak, zegt Peters. Dan worden ze onrustig, dwars en presteren ze slechter.

Zoals Kosta, de Oekraïense jongen die een grote rol speelt in Vergeet Mij Niet, de documentaire over De Verrekijker die vandaag in première gaat. Een slimme, hardwerkende leerling. Nederlands spreekt hij beter dan welke taal ook. Maar toen hij uitgezet dreigde te worden naar Armenië, waar hij nog nooit was geweest, kreeg hij last van hoofdpijn, stress. Rekensommetjes die hij eerder goed kon, lukten hem niet meer.

11.000 minderjarigen

In totaal bevinden zich op dit moment ruim 11 duizend minderjarigen in de asielopvang. In januari 2015 verbleven 1.040 asielzoekerskinderen op een gezinslocatie voor uitgeprocedeerde gezinnen, blijkt uit de recentste cijfers van het ministerie van Veiligheid en justitie. Daarbovenop verblijven duizenden kinderen illegaal in Nederland. Het precieze aantal is niet bekend.

Spanning

Als kinderen uitgezet worden of 'MOB gaan' (met onbekende bestemming, de illegaliteit in) tast dat de sfeer in de klas aan, zegt Van der Zalm. 'Sommigen zijn bang dat ze de volgende zijn. Anderen verwerken het door meteen om het etui van het vertrokken kind te vragen. Op zulke momenten moet je flexibel zijn, met ze praten of kleuren. Dan gaat de rekenles maar een keer niet door.' De foto van het kind wordt door de klas aan de Vergeet-Mij-Niet-muur gehangen, tussen al zijn voorgangers.

Dat er ook reguliere asielzoekerskinderen op de school zitten, brengt spanning teweeg. 'Die krijgen dan na een paar weken een status, terwijl andere kinderen hier al jaren zijn. Dat veroorzaakt soms ruzietjes', zegt Peters.

De oudere kinderen uit groep 7/8 zijn zich ook bewust van hun achterstandspositie en beperkte kansen, wat hun gedrag negatief beïnvloedt. Straffen heeft volgens Peters geen zin. 'Gewoon hun verhaal aanhoren. Maar er zijn wel regels. Ze moeten bijvoorbeeld op tijd komen. Als we vanwege een nare situatie een uitzondering maken, zou iedereen te laat mogen komen.'

Dat de kinderen in die nare situatie afhankelijk zijn van andermans beslissingen, vinden de docenten soms schrijnend. 'Ouders kunnen blijven procederen en ondertussen integreert het kind steeds beter,' zegt Van der Zalm. 'Dat wordt ook van hem verwacht.'

Het wandbord met foto's van de kinderen die al vertrokken zijn van De Verrekijker in Katwijk. Beeld Sanne De Wilde

Veiligheid en structuur

Toen een jongetje in haar klas al na een jaar terugging naar Oekraïne, was ze blij dat zijn ouders die keuze hadden gemaakt. 'Zijn Nederlands was nog niet zo goed. Nu kan hij ergens een leven op gaan bouwen.' Toch veroordeelt ze andere ouders niet. 'Je weet nooit hoe ze hun keuzes maken.' Hetzelfde geldt voor de beslissing van de overheid over hun status. 'Wij gaan niet de barricades op', zegt Van Starkenburg. 'Het enige wat wij kunnen doen, is ze op school veiligheid en structuur bieden.'

Het afgelopen schooljaar zijn 220 kinderen ingeschreven, ongeveer zes keer zoveel als vorig jaar; 140 kinderen zijn uitgeschreven. Vanwege de grote aantallen heeft Peters zich hard gemaakt bij het bestuur en de gemeente voor extra middelen, wat is gelukt. Hij heeft extra onderwijsassistentie gekregen en vijf mooie lokalen.

Een grote verbetering ten opzichte van vier jaar geleden, toen hij begon. De financiering was gebaseerd op een veel te laag leerlingenaantal, waardoor er te weinig leerkrachten waren. 'Het was nauwelijks onderwijs, het was vooral: rustig houden. Er werd maar twee keer per week schoongemaakt, want het was 'maar' een azc-school. Iedereen zat met de handen in het haar.'

Nu heet de school geen azc-school meer, maar De Verrekijker. Het resultaat van een prijsvraag, gewonnen door leerling Akhrat Khaled. 'Vanwege zijn motivatie', zegt Peters. Die luidt: 'Omdat je voor je toekomst leert en daar plannen voor gaat maken.'

De documentaire Vergeet Mij Niet van Jan Jaap Kuiper gaat vandaag in première op het Movies That Matter Filmfestival in Den Haag www.forgetmenot.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden