REPORTAGE

Op de valreep ontpopt als Borgenpremier

Denemarken beleeft vandaag na een inhaalrace van de sociaal-democraten ongekend spannende verkiezingen.

De Deense premier Helle Thorning-Schmidt, maandag onderweg voor de campagne. Beeld anp

Eigenlijk was ze de supermarkt al uit, de jengelende zoon in judopak rode band en rode konen achter zich aanslepend. Maar de vrouw bedenkt zich vlak voor de schuifdeur en schiet een andere vrouw aan. Een vrouw die er, weggedoken in haar rode windjack, minstens zo verregend uitziet als zijzelf, maar niettemin breed staat te glimlachen naast de winkelwagentjes: Mette Reissmann, parlementslid voor de Deense sociaal-democraten.

Spannende verkiezingen

Denemarken beleeft vandaag de spannendste parlementsverkiezingen in decennia. Het verschil tussen het progressieve blok onder leiding van de Socialdemokraterne, de partij van Reiss mann (51), en het liberaal-conservatieve blok onder aanvoering van de oud-premier Lars Løkke Rasmussen (51), valt volgens de opiniepeilers de laatste dagen slechts uit te drukken in cijfers achter de komma.

'Succes donderdag!', de moeder klopt Reissmann op de schouder. 'Ik ga duimen voor nog vier jaar.' De moeder met het judo-jongetje is niet de enige. Veel mensen, opvallend veel ouders met kinderen aan de hand, nemen een moment om Reissmann succes te wensen en haar partij te prijzen voordat ze het filiaal van de luxe supermarktketen Meny binnenstappen.

Dat de radicaal-islamitische Abdel Hamid El-Hussein op 200 meter afstand van dit gemoedelijke winkelcentrum in de om zijn prettige leefklimaat bekendstaande wijk Østerbro in februari een dodelijke kogelregen door de gevel van een cultureel centrum jaagde, is bijna niet voor te stellen.

'En niemand die het er meer over heeft', zegt Reissmann, terwijl ze alle gelukwensen beantwoordt met een glimlach van perfect gestifte lippen een die doet denken aan de onuitwisbare glimlach van premier Helle Thorning-Schmidt (48).

Oppositieleider Rasmussen (m) van de liberale Venstre Partij, maandag in Lyngby. Beeld EPA

Inhaalrace

De sociaal-democraten hebben ook alle reden tot lachen. Hun partij legt vandaag de laatste meters af van een miraculeuze inhaalrace waarvan het verrassingsgehalte, mochten ze vannacht als winnaar uit de bus komen, niet onder doet voor dat in de fabel over de hardloopwedstrijd tussen de haas en de schildpad.

Nog verrassender is hoe Thorning-Schmidt en de haren hun succes danken aan een positieve, maar ook nogal conservatieve campagne. Daarin staat het reanimeren van de door de crisis en liberale politiek aangevreten verzorgingsstaat centraal, samen met de roep om een strenger asielbeleid, minder permanente verblijfsvergunningen en gezinsherenigingen.

Dit alles onder de leus:'Det Danmark du kender', het Denemarken dat u kent.

Een jaar geleden stonden de Deense sociaal-democraten er in de peilingen ongeveer net zo deerniswekkend voor als de PvdA nu.

Helle Thorning-Schmidt houdt een toespraak in Aliinge, Denemarken. Beeld anp

Slecht imago

Tot vorige zomer gold het premierschap van Helle Thorning-Schmidt, de eerste vrouwelijke regeringsleider van Denemarken, als regelrechte mislukking. De kiezers rekenden haar vooral aan dat Denemarken in tegenstelling tot de omliggende landen maar niet wilde opkrabbelen uit de economische crisis, en dat ondanks de bezuinigingen die Thorning-Schmidt in weerwil van velen had doorgevoerd.

Het imago van de premier was een bedenkelijk amalgaam van onmacht, politiek opportunisme en haar selfieverslaving, die de premier aankleeft sinds ze zichzelf vastlegde met Obama bij de herdenkingsplechtigheid voor Nelson Mandela.

Wat die machteloosheid betreft: uit peilingen bleek steevast dat Denen dachten dat niet de premier aan de touwtjes trok, maar de voormalig vicepremier en minister van Economie en Binnenlandse Zaken Margrethe Vestager van de sociaal-liberale partij Radikale Venstre.

Wetenschappelijk te bewijzen is het niet, maar de nationale teleurstelling in Thorning-Schmidt was misschien wel zo groot omdat velen in haar de vrouw zagen die in de voetsporen zou treden van haar populaire doch fictieve voorganger Brigitte Nyborg, protagonist in de politieke soap Borgen. Net als Nyborg stond Thorning-Schmidt bij haar aantreden bekend om haar positiviteit, realiteitszin en pragmatisme.

En nu lijkt Thorning-Schmidt het toch nog waar te maken, op het moment dat iedereen haar al had afgeschreven. Ook in dat opzicht lijkt ze op haar fictieve voorgangster Nyborg.

Wederopstanding

Die wederopstanding werd in het buitenland zichtbaar toen Thorning-Schmidt op een gure maandagavond in februari 40duizend landgenoten toesprak die met fakkels en lampionnen de doden door El-Hussein herdachten bij het cultureel centrum en de synagoge.

Van dat momentum van na de schietpartijen maakte Thorning-Schmidt goed gebruik, vindt Thomas Larsen, politiek analist bij het dagblad Berlingske. 'Maar het belang van die gebeurtenis in deze verkiezingsrace is niet zo groot als buitenlanders geneigd zijn te denken.'

Volgens hem begon de wederopstanding van Thorning-Schmidt toen Margrethe Vestager vorige zomer eurocommissaris werd, wat de premier eindelijk de ruimte gaf om zich te kunnen profileren. Daarnaast spelen de schandaaltjes die haar concurrent Lars Løkke Rasmussen achtervolgen Thorning-Schmidt in de kaart. De voorman van de liberalen blunderde onder andere door ongepaste declaraties en blinkt volgens velen uit in karakterloosheid.

Dat de sociaal-democraten in navolging van de populistische Dansk Folkeparti en de liberalen ook harde woorden bezigen over immigratie, zien politici van de kleinere linkse partijen als opportunisme van Thorning-Schmidt. Thomas Larsen is het daar niet mee eens: 'In dit opzicht is ze juist wel geloofwaardig. Toen Thorning-Schmidt in de jaren negentig europarlementariër was, was ze over dit onderwerp voor een sociaal-democraat al opvallend uitgesproken.'

Maar als de sociaal-democraten vanavond daadwerkelijk de onverwacht winnende schildpad zijn, danken ze dat volgens Larsen het meest aan de economie die sinds eind vorig jaar opleeft, waardoor de premier eindelijk het succes van haar beleid kan claimen.

Mette Reissmann denkt er min of meer hetzelfde over. 'We zullen winnen door het opleven van de economie en de belofte van verdere restauratie van de verzorgingsstaat', zegt ze. En ze heeft recht van spreken, niet alleen als volksvertegenwoordiger, maar vooral in de hoedanigheid van presentatrice van het programma Penge & Privatøkonomi, 'geld en persoonlijke economie', waarin mensen worden geassisteerd bij het ordenen van hun financiën erg goed bekeken. 'Denen willen gewoon dat de boel goed op orde is.'

Yahya Hassan - na dichter nu ook parlementariër?

Hij zou zomaar het duveltje uit het doosje van de Deense verkiezingsrace kunnen worden: Yahya Hassan (20). De Deen van Palestijnse komaf schreef twee jaar geleden een even bewierookte als omstreden dichtbundel en is nu kandidaat-parlementslid. In zijn rauwe, puntige gedichten beschrijft Hassan kritisch zijn jeugd als immigrantenkind en de interpretatie van de islam die zijn ouders eropna hielden. 'Fucking woedend' is hij op hen, zei hij destijds in een interview met de Deense krant Politiken. Hassan houdt de ouders verantwoordelijk voor het 'mislukken' van zoveel migrantenkinderen van zijn generatie. 'Thuis was het verboden Deens te praten', zei hij vorig jaar in de Volkskrant. 'Het was niet toegestaan om Deense televisie te kijken, alleen Arabische. Thuis en school, dat waren twee totaal verschillende werelden, ieder met eigen voorschriften.'

Literaire critici prezen hem de hemel in, zijn boek is met ruim 100 duizend exemplaren de best verkochte dichtbundel in Denemarken ooit. Maar veel islamitische Denen zagen het werk van Hassan als een belediging voor hun geloof, wat Hassan op meerdere doodsbedreigingen kwam te staan. Nu wil de jonge dichter volksvertegenwoordiger worden. Hij wilde dat doen via de Nationale Partij, die vorig jaar door drie jonge Pakistaanse Denen is opgericht. Versoepeling van immigratiewetgeving is hun voornaamste agendapunt. Zoals Hassan het in april formuleerde: 'Wij komen op voor de rechten van mensen die in deze samenleving 'anders' zijn.' De partij haalde net niet de 20 duizend handtekeningen die in Denemarken nodig zijn om als partij op het stembiljet te komen. Hassan besloot mee te doen als onafhankelijk kandidaat met een soortgelijke agenda. Gezien zijn populariteit is een zetel winnen niet onmogelijk.

Yahya Hassan. Beeld Robin De Puy
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden