Op de rechterflank strijden ego’s tegen elkaar

Het is dringen geblazen op de rechterflank van het politieke spectrum. Zo veel partijen en bewegingen dingen om de gunst van de kiezer dat die het spoor langzaamaan bijster is....

Vier jaar lang waarschuwden de fortuynisten elkaar: laten we de handen ineen slaan en zorgen dat we niet uit elkaar vallen. Maar vier maanden voor de verkiezingen van 22 november is de eenheid ver te zoeken. Geert Wilders, Marco Pastors, Michiel Smit en de nog te benoemen lijsttrekker van de nieuwe LPF verdringen elkaar straks op het stembiljet. Ego’s en inhoudelijke meningsverschillen staan samenwerking in de weg. ‘De totale versplintering is een feit’, aldus opiniepeiler Maurice de Hond. ‘Het zal leiden tot heel weinig stemmen.’

Van alle nieuwkomers op rechts is het onafhankelijke Tweede-Kamerlid Geert Wilders het verst gevorderd met de voorbereiding voor de verkiezingen. Hij heeft een naam (Partij voor de Vrijheid), een lijsttrekker (zichzelf), een campagnestaf, een binnenkort te presenteren kandidatenlijst en volgens sommige opiniepeilers een prognose van zeven tot tien Kamerzetels. Bovendien is Wilders het verst in het uitwerken van zijn ideologie, waarin cultureel conservatisme en behoud van de Nederlandse identiteit voorop staan.

Wilders heeft dus niet stilgezeten sinds zijn vertrek uit de VVD in 2004, maar tot frontvorming met anderen is het niet gekomen. Vaak is zijn naam in verband gebracht met de LPF, Pastors en anderen. ‘Ik heb ook met heel veel mensen gepraat’, aldus Wilders. ‘Ik wil best samenwerken, maar het moet wel een meerwaarde hebben. In de kringen van ex-LPF’ers gaat het steeds alleen over personen. Mensen stelden rare voorwaarden: ze wilden best iets doen maar dan alleen met Pietje en juist niet met Jantje, maar Truus moest er dan ook bij en die kon weer niet door een deur met Pietje. Het werd een zooitje. Toen dacht ik: Wilders, je moet gewoon je eigen gang gaan.’

Inderdaad is de situatie rond de LPF nog verre van duidelijk. Leefbaar Rotterdammer Marco Pastors zinspeelt al jaren op een landelijke carrière maar heeft nog steeds zijn plannen niet klaar. Zijn gesprekken over samenwerking met de LPF liepen op niets uit. ‘Marco wilde niet’, aldus LPF-partijvoorzitter Bert Snel woensdag. ‘Hij wilde de garantie dat hij lijsttrekker zou worden. Die konden we hem niet geven.’

Pastors is dus op zichzelf aangewezen, al krijgt hij hulp van LPF’er Joost Eerdmans en enkele getrouwen van Leefbaar Rotterdam. Pastors wekt de laatste weken de indruk dat de verkiezingen voor hem eigenlijk te vroeg komen. Zijn partij heeft nog geen naam (Pastors schreef ten einde raad een prijsvraag uit) of uitgewerkt programma en hij beklaagde zich onlangs in deze krant dat de zoektocht naar kandidaten van naam en faam op zo’n korte termijn niet meevalt.

Ook uit Rotterdam komt Michiel Smit, die met zijn rechts-nationalistische partij Nieuw Rechts eveneens vastbesloten is mee te doen aan de landelijke verkiezingen. Door zijn programmatische nadruk op afkeer voor vreemdelingen en zijn innige contacten met het Vlaams Belang van Filip Dewinter heeft Smit zich de laatste jaren onmogelijk gemaakt voor zijn naaste concurrenten. Zij vinden hem te radicaal. Ook Wilders wil niets met hem te maken hebben. Zijn programma heeft Smit klaar en in enkele gemeenten lijkt hij te kunnen rekenen op een kleine maar fanatieke aanhang. De partij heeft echter weinig geld en Smit moet zich voortdurend verdedigen tegen linkse actiegroepen die hem ervan beschuldigen dat hij er fascistische ideeën op nahoudt. Op meer dan één Kamerzetel rekent Nieuw Rechts vooralsnog niet.

Ten slotte is er ook nog altijd de LPF zelf, met Mat Herben als een van de weinige overgebleven bekende namen. De naam LPF verdwijnt omdat uit onderzoek is gebleken dat die naam ‘dood’ is, aldus partijvoorzitter Bert Snel. Een nieuwe naam is er nog niet, een lijsttrekker evenmin (zie kader).

De partijleiding tracht intussen de versplintering niet nog groter te maken dan die al is. Op de achtergrond wordt onderhandeld met afsplitsingen als Nederland Transparant en Ons Nederland over samenwerking in de aanloop naar de verkiezingen.

Verkiezingsonderzoeker De Hond vraagt zich af of dat nog nut heeft. ‘Eerlijk gezegd geef ik ze allemaal weinig kans. Wilders komt uit mijn onderzoeken nog het beste naar voren, maar ook hij heeft een probleem nu zich een spannende strijd om het premierschap lijkt te ontwikkelen tussen Wouter Bos en Jan Peter Balkenende.

Onder invloed van die tweestrijd wordt het voor alle kleine partijen, links en rechts, heel moeilijk een voet aan de grond te krijgen. Rita Verdonk had een echte stemmentrekker op rechts kunnen zijn. Nu zij in de VVD blijft, gaan de stemmen van de mensen die niet willen dat Bos premier wordt eerder naar Balkenende.’

De Hond waarschuwt daarnaast dat kiezers niet houden van de verdeeldheid die de post-fortuynisten etaleren. ‘Wilders, Pastors en de LPF denken dat ze allemaal hun eigen, unieke, onvervangbare geluid laten horen, maar voor de kiezer is het een pot nat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden