Op de maan Europa is het ook onrustig

Als u dacht dat het in Europa onrustig was: kijk eens omhoog.

Beeld NASA/JPL

Vol barsten, scheuren en littekens - maar nog altijd één geheel. Een mooiere metafoor voor de politieke perikelen rondom het Brexit-referendum dan deze foto is nauwelijks mogelijk. Want we zien hier het oppervlak van Europa - de máán Europa welteverstaan, die op zo'n 600 miljoen kilometer boven ons rondjes draait om Jupiter.

Een vijandige wereld. Als je er zou staan, op deze ijsvlakte, zou je prompt omvallen door het gebeef, nemen sommigen aan. En je zou omkomen door de intense straling: daarvan is er zoveel dat de watermoleculen in het ijs inhoog tempo aan gort worden geslagen, bleek deze maand uit nieuwe berekeningen.

Alles is hier enorm en grotesk. De foto bestrijkt een oppervlakte zo groot als het Verenigd Koninkrijk, en de scheuren - want dat zijn het - zijn zo breed dat de hele Europese wijk van Brussel er gemakkelijk in zou passen. Die knobbels en pitten die je hier en daar ziet zijn ijsklompen die nu en dan uit de diepte omhoogkomen, vermoedelijk omdat ze wat minder koud zijn.

Jupiter is de reden dat dit Europa zo vol littekens zit. De planeet kneedt de maan met zijn zwaartekrachtveld. Wel dertig meter, stuwen eb en vloed het oppervlak hier omhoog en omlaag. Nu en dan spuit uit een scheur opeens water: diep onder de ijskap ligt een oceaan, met daarin ruwweg tweemaal zoveel water als in alle aardse oceanen bij elkaar.

Roestrode afzettingen ontstaan er dan rond de littekens, waarschijnlijk door neerslaande zwavelverbindingen, zouten en silicaten. Misschien zijn die afkomstig uit de vulkaanmonden die experts op de zeebodem vermoeden; misschien komen ze van boven. Want Europa wordt nu en dan besproeid met vulkanische rommel, afkomstig van een andere maan van Jupiter, Io.

Kijk nog eens wat beter, de scheuren overlappen elkaar. Onder de barsten liggen oudere littekens - en daaronder weer.

Een wereld in opbouw en afbraak tegelijk - en overal littekens. Zo heel anders dan het Europa op aarde is het hier nu ook weer niet.

Uitleg: Bert Vermeersen (TU Delft), Lucas Ellerbroek (UvA).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden