Op de knieën jammeren voor koning Sihanouk

Oud-koning Sihanouk wordt maandag gecremeerd, honderd dagen na zijn dood. Vrijdag begon de ceremonie, met in de stoet een chagrijnige premier Hun Sen.

PHNOM PENH - Om half vijf in de ochtend is het nog aardedonker in Phnom Penh, maar aan de oever van de rivier de Mekong drommen al duizenden mensen samen in het oranje licht van de straatlantaarns. Zij zijn allen smetteloos: iedereen gaat gekleed in hagelwitte en kreukvrij uniformen en traditionele Cambodjaanse kostuums. Het zijn de deelnemers aan de rouwstoet. Phnom Penh neemt afscheid van Norodom Sihanouk, de 'Koning Vader' van Cambodja.


Vanaf een balkon is het gedoe beneden goed te volgen, maar dat duurt niet lang: mannen in zwarte pakken wijzen naar boven te wijzen en maken woeste gebaren. Balkons zijn deze vrijdag absoluut verboden terrein. Mannen van de veiligheidsdiensten zijn de huizen die langs de route liggen binnen gegaan om de bewoners eruit te jagen. Hotels manen hun gasten alle ramen dicht te houden en weg te blijven van de balkons.


De beveiliging van de rouwstoet is extreem. Om de tien meter staat er een veiligheidsman, een politieman of een militair. De helft van de route is bovendien afgesloten voor alle publiek.


De Koning Vader heeft al die bewaking niet nodig. Wie hem heeft gekend, houdt van hem en wie hem niet heeft gekend wordt systematisch bijgepraat: vanuit duizenden luidsprekers langs de hele route wordt de hele dag de lof gezongen van deze vader des vaderlands. Ook op de televisie worden zijn goede daden breed uitgemeten.


Het wordt erin gehamerd: Sihanouk, die Cambodja zijn onafhankelijkheid heeft gegeven, die het land heeft samengebonden en zonder wie Cambodja niet zou zijn wat het nu is: een soevereine staat.


In de schaduw

Vooral jonge mensen weten weinig van Sihanouk. Daarvoor heeft de huidige machthebber, de dictatoriale premier Hun Sen, gezorgd. Die regeert het land al sinds 1985. Hij heeft de oude koning nadrukkelijk in de schaduw gehouden en alle schijnwerpers op zichzelf gericht.


Vandaag moet Hun Sen echter het voetlicht volledig aan Sihanouk geven. De Koning Vader zal maandag, precies 100 dagen na zijn dood, worden gecremeerd en dat gaat in grote stijl gebeuren. Eerst zal er drie dagen worden gerouwd en een gouden optocht is daarvan het begin.


Als de optocht bijna vier uur heeft staan wachten, komt de gouden kist met de koninklijke overblijfselen door de 'poort van de overwinning' het koninklijk paleiscomplex uit. Alles lijkt voor de gelegenheid met goud bekleed. Niet alleen de kist, maar ook de wagen waarop die staat en de wagens waarop een aantal van Sihanouks talrijke kinderen zitten, de leiders van de boeddhistische monniken en een aantal heilige boeddhistische attributen. En natuurlijk ook de op een na laatste kar, waarop Hun Sen zich met zichtbare tegenzin het slakkengangetje en de vele stops moet laten welgevallen.


De kist stopt al meteen vlak voor het paleis, waar hij op een nog grotere gouden wagen wordt gehesen. Vervolgens klinkt het kanongebulder van de eerste saluutschoten van dit weekeinde. 101 schoten zullen het zijn, evenveel als de Britse kolonialen er vroeger afschoten voor een bezoekend staatshoofd.


De stoet kruipt vervolgens langs de afgesloten boulevard, waar hier en daar achter dranghekken wat Cambodjanen en toeristen proberen een glimp van al dat goud en de koninklijke familie op te vangen. Daarna gaat het naar Wat Phnom, het heilige centrum van de stad, naar het Monument voor de Onafhankelijkheid en vervolgens weer terug naar het paleiscomplex, waar maandag de crematie wacht.


Bloemen en wierookstaafjes

De tweede helft van de route is open voor het publiek en dat is gekomen: tussen de 1 en 2 miljoen mensen zouden de straten omzomen, bijna evenveel mensen als er in Phnom Penh wonen. En allemaal houden zij zich aan de kledingvoorschriften. Iedereen draagt een wit (over)hemd met lange mouwen, veel mensen hebben bloemen meegebracht of wierookstaafjes.


Als de dode koning voorbijkomt, zakken zij op de knieën en buigen het hoofd. Veel mensen huilen, een enkeling wordt zelfs hysterisch. Zij jammeren dat de koning er nu definitief niet meer is, zij slaan met hun handen op hun schoot en roepen dat hij terug moet komen, al weten zij heel goed dat dat niet kan.


Hun Sens leven gaat op de kar gewoon door. Hij sms't er ongegeneerd op los en kijkt af en toe opzichtig op zijn horloge. Maar heel af en toe kijkt hij om zich heen; niet zelden ergert hij zich dan over oprukkend volk, dat ineens veel dichterbij is dan hem lief is.


Hun Sen weet dat hij vijanden heeft en houdt die liever op afstand. Gevaar schuilt overal, vooral op balkons en achter open ramen.


Om zijn kar loopt dus een extra dicht kordon van veiligheidsagenten in zwarte pakken, elke meter één, aan weerszijden en daarnaast nog veiligheidsagenten om de veiligheidsagenten in de gaten te houden. Na een boos gebaar van Hun Sen beginnen zij allemaal met grimmige gezichten te duwen tot er weer een gepaste afstand gaapt tussen de leider en de rest.


De toeschouwers langs de kant besteden er geen aandacht aan. Die nemen vandaag afscheid van hun Koning Vader, die veel groter is dan de premier en die geen bescherming nodig heeft. Zij knielen, bidden, huilen en jammeren.


Een man schreeuwt het uit: 'Jij was onze paraplu! De paraplu waaronder het hele volk kon schuilen.'


Mediagenieke koning die heulde met Rode Khmer


Norodom Sihanouk werd 31 oktober 1922 geboren. Hij overleed kort voor zijn 90ste verjaardag, op 15 oktober 2012.


Sihanouk werd in 1941, op 18-jarige leeftijd, door de Franse koloniale machthebbers op de troon gezet. De jonge, mediagenieke koning voerde met succes actie voor onafhankelijkheid. In 1953 werd Cambodja zelfstandig. In 1955 deed Sihanouk afstand van de troon. Hij werd liever premier en daarmee politiek leider van zijn land.


In de Vietnam-oorlog was hij openlijk tegen Amerika. De Verenigde Staten steunden daarop een staatsgreep van generaal Lon Nol en Sihanouk ging in ballingschap in China.


Samen met de communistische Rode Khmer van Pol Pot vocht Sihanouk tegen Lon Nol en later tegen de Vietnamese troepen in Cambodja. Sihanouk heeft altijd gezegd dat hij geen weet had van de gruweldaden van het regime-Pol Pot.


In 1991 keerde Sihanouk terug naar Phnom Penh en in 1993 werd hij opnieuw tot koning gekroond. In 2004 trad hij af wegens gezondheidsredenen. Zijn oudste zoon Norodom Sihamoni volgde hem op.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden