Op de divan of elke dag je hond uitlaten

Achtergrond..

AMSTERDAM Psychoanalyse verdiende de aandacht van Monumentenzorg, was als een antieke auto die van de weg zou moeten worden gehaald, zo klonk het in 1991 op een jubileumcongres van het Psychoanalytisch Instituut. ‘Freud’ werd in Nederland praktisch dood verklaard, de analyse moest hoognodig worden gereanimeerd. Dat is niet gelukt. Bijna twintig jaar later schrapt het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) de psychoanalyse uit het verzekeringspakket.

Freuds divan is bij het oud vuil gezet omdat, zegt het college, er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is dat de methode werkt. In dat besluit kunnen schrijfster en voormalig psychotherapeute Yvonne Kroonenberg en psychiater Bram Bakker zich wel vinden. ‘Ik zie niet veel in psychotherapie’, zegt Kroonenberg. ‘Mensen die er profijt van hebben zijn aanstaande psychologen en psychotherapeuten. Die moeten zichzelf erg goed kennen en op zoek gaan naar de demonen in de kelders. Maar jarenlang jezelf horen kakelen, dat is niet goed. Voor de gewone man en vrouw die in de war is geraakt, zijn er andere en snellere manieren om uit de narigheid te geraken.’

Bakker: ‘Iedere dag opstaan, op de divan gaan liggen en lekker rondmijmeren over jezelf. Waar zit het specifieke effect? Je kunt ook elke dag je hond uitlaten en rondmijmeren.’ Volgens Bakker hebben de psychoanalytici, zoals het CVZ stelt, inderdaad verzuimd aan te tonen dat hun middel beter werkt dan andere behandelingsmethoden. ‘Eigen schuld, dikke bult.’

Dat hard wetenschappelijk bewijs ontbreekt, geven psychotherapeuten en ervaringsdeskundigen wel toe. ‘Maar de bewering is wel kort door de bocht’, reageert SCP-directeur en voormalig hoogleraar geestelijke gezondheidszorg Paul Schnabel. Zelf heeft hij er, zo’n 25 jaar geleden, veel voordeel van gehad. De SCP-directeur is achtenhalf jaar in therapie geweest. ‘Dat heeft me geholpen bij de ontwikkeling van mijn persoonlijkheid, in mijn werk, heeft mij door een moeilijke periode heen geholpen. Het was heel bijzonder. Uit eigen zak had ik dat toen niet kunnen betalen.’

Schnabel wijst erop dat op het terrein van de geestelijke gezondheidszorg bewijzen nooit heel hard zijn. Freud wordt nu aan de kant geschoven. Maar, zegt hij, ‘er is nu meer bewijs dan in het verleden’.

Bovendien is ‘de hele moderne psychiatrie gegrondvest op de psychoanalyse’, vult Tom de Wolf aan. Hij is voorzitter van de patiëntenraad van het Nederlands Psychoanalytisch Instituut. Het maatschappelijk rendement van de therapie is hoog, betoogt de voorzitter, die zelf vier jaar in behandeling is geweest. ‘Mensen zijn na de therapie productiever en creatiever. Ik had relatieproblemen en inderdaad, de oorsprong lag in mijn jeugd en dat is gaan stapelen. Ik ben weer gelukkig. Het is geen luxetherapie, dat beeld bestaat. Het vergt veel van de patiënt.’

Die luxe uitstraling heeft psychoanalyse wel. BN’ers, kunstenaars en schrijvers zouden het heerlijk vinden eindeloos in hun onderbewuste en jeugdjaren te duiken. ‘Laat ik het zo zeggen: ik verwacht niet dat de onderkant van de samenleving in opstand komt als dit niet meer wordt vergoed’, zegt PvdA-Kamerlid Eelke van der Veen. Het CVZ, zegt ze, geeft zorgvuldig advies. ‘Dat volgen we in de regel.’

Die grachtengordelreputatie staat volgens Thijs de Wolf, psychotherapeut en bestuurslid van het NPI, haaks op de werkelijkheid. ‘Het gaat om mensen die aantoonbaar lijden. Die angststoornissen hebben, diepe depressies, meestal in samenhang met persoonlijkheidsproblemen. Ze hebben doorgaans diverse behandelmethoden ondergaan die niet hebben gewerkt.’ Het NPI komt deze zomer met ‘zachte vormen van bewijs’, een eigen onderzoek dat aantoont dat psychoanalyse effect heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.