ReportageKathedraal van doornen

Op Curaçao staat een kathedraal van zo’n 25 miljoen doornen

In Willemstad bouwt kunstenaar Herman van Bergen (zelf zegt hij liever ‘maker’) al jaren aan een kathedraal van doornen. Zo hoopt hij de op Curaçao gehate doornstruik om te zetten in ‘een object van liefde’.

Beeld Guus Dubbelman

Het begon allemaal met een lekke band. En met de vraag die toen, met binnensmonds gevloek, bij hem opkwam: ‘Waarom leef je eigenlijk, als je toch dood moet?’ Zoiets. Zoveel jaar later heeft-ie het antwoord nog altijd niet. Maar wel een Kathedraal van Doornen.

Herman van Bergen kan erom lachen, maar meent het tegelijk heel serieus. De 66-jarige kunstenaar (‘maker’ noemt hij zichzelf liever), in Nijmegen geboren en getogen en nu al een jaar of dertig wonend op het Caribische eiland Curaçao, steekt nog een zware Van Nelle op. ‘Marteltuig’, zegt hij dan.

Pardon? Nee, niet de shag. Hoewel. Die doornen, bedoelt hij. Lekke band dus. Van de meest voorkomende en meest nutteloze struik, waaraan iedereen wel een keer een wondje heeft overgehouden. ‘Een object van haat, zou je kunnen zeggen. Wat ik met dit werk tot een object van liefde omgevormd hoop te hebben.’

Daar heeft hij de afgelopen vijf jaar tijdens de bouw van de Kathedraal dan wel (even rekenen, ‘je meent het?!’) zo’n 25 miljoen doornen voor nodig gehad. En Herman van Bergen niet alleen, zo is straks te zien. Zijn machtige kunstwerk, tot 10 meter hoog en met een vloeroppervlak van 400 vierkante meter, kent bijdragen van andere kunstenaars. Vele sponsoren droegen de kosten, zo’n half miljoen euro. En jongeren hielpen mee met de bouw.

Via ‘Reda Sosial’, een stichting voor sociale ontwikkeling en economische bedrijvigheid, droegen in totaal achttien kinderen tussen de 17 en 22 jaar bij aan het opzetten van de vele panelen, doornentak voor doornentak. Ontelbare liters houtlijm en vernis erop, en ook slijpen en slijpen. ‘Drop-outs, tienermoeders, kleine boefjes: die jongeren kregen hier weer een kans. Er zijn er nu nog vijf hier aan het werk. Betaald natuurlijk.’ Net als die man van 62, die zich Doggis laat noemen, naar de vrijgezellennaam van zijn grootmoeder.

Beeld Guus Dubbelman

Michelangelo

Zo’n 50 duizend mensen kwamen al kijken. Volgend jaar, op 02-02-2020, wordt de Kathedraal officieel opengesteld. En ook dan zal hij nog niet helemaal af zijn, zoals dat grootse liefdesprojecten betaamt. Precies ja, denk maar aan de Sagrada Família van de fameuze Catalaanse architect Antoni Gaudí. En vergeef Van Bergen de vergelijking, maar tikte een paus ooit niet Michelangelo op de schouder, met de vraag wanneer-ie nou eindelijk eens af zou zijn, die plafondschildering? ‘Als-ie af is’, zei de kunstenaar droogjes.

Goed, we gaan binnen een kijkje nemen. De Kathedraal van Doornen is, naast veel andere dingen, een labyrint. ‘Net als het leven zelf, ja.’ Maar meteen ook een ode aan de vrije geest. Een plek dus waar vele verschillende culturen, godsdiensten en geschiedenissen samenkomen. Zoals die van de Caquetíos, de oorspronkelijke bewoners van Curaçao; ‘het verdorven paradijs’, zoals een dichtregel bij de ingang duidelijk maakt.

In totaal zullen in het werk bijdragen van ongeveer veertig Curaçaose en internationale kunstenaars zijn te zien. En of je nu gelooft in shinto, of boeddhist of Russisch orthodox bent, iedereen zal zichzelf wel ergens in het gebouw herkennen. Lopend over paden van rode aarde, waar in de loop van vele eeuwen iedere mens een medemens is tegengekomen. ‘Hopelijk’, zegt Van Bergen, ‘voelt iedere bezoeker dan de energie die dit alles mogelijk heeft gemaakt. Die van toewijding, van liefde. Van passie dus.’

Beeld Guus Dubbelman

Ambivalent

Natuurlijk, dat is ook een dubbel gevoel. Marteltuig, die doornen, hij zei het al. ‘Die dubbelheid, die ambivalentie kennen we op het eiland maar al te goed. De gloed van de namiddagzon lijkt het allemaal zo mooi te maken, ook hier. Dan zou je zo’n muur van doornen wel willen omhelzen – alleen om dan ook te voelen hoeveel pijn daarin verborgen ligt.’ Maar al te lang moeten we daar dan weer niet om treuren, vindt de ‘maker’. Kom, er staat nog wat koffie.

Eigenlijk is hij kunstschilder, zegt de man die al vijftien jaar geleden begon na te denken over zijn Kathedraal. Hij studeerde trouwens ook antropologie, in elk geval tot zijn kandidaats. Die combinatie, met ook al die Caribische jaren, maakte hem tot wat hij nu is. Een man die rondloopt, die nadenkt, en kunst maakt van spullen die hij onderweg tegenkomt. ‘Mengen. Verbinden. Van dingen en van mensen. En je vooral niet door een te groot ego in de weg laten zitten.’

Ironisch wel, dat juist iemand die vindt dat christenen zich op plekken als Curaçao het meest hebben ‘misdragen’, zijn grootste werk een ‘kathedraal’ noemt. ‘Ach, je moet het niet zien als een gebedshuis. Eerder als een denkhuis. Een plek waar vele goden en alle mensen zich thuis kunnen voelen.’

Ooit zal hij niet meer aan zijn Kathedraal van Doornen bouwen. Wat dan? Herman van Bergen staart voor zich uit. ‘Ik ben hier zo langzamerhand wel mijn hele leven mee bezig, ja. Het slorpt alles op. Of ik hierna in een gat ga vallen? Ha! Vast wel: een heel kleurrijk gat.’

Beeld Guus Dubbelman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden