Op cruciale vragen komt zijn team later terug, zei Zuckerberg zeker veertig keer

Amerikaanse Congresleden bestookten de Facebookbaas met vragen over privacyschendingen, maar bevredigende antwoorden kwamen er niet. Wel erkende Mark Zuckerberg dat zijn bedrijf te groot was geworden om toezicht op te houden.

Mark Zuckerberg: 'Deze kwestie is te ingewikkeld voor één antwoord.' Beeld Reuters

Congresleden

'Meneer Zuckerberg', vroeg Congreslid Frank Pallone woensdag tijdens de hoorzitting in Washington aan de baas van Facebook, 'gaat u de standaardinstellingen van Facebook zo veranderen dat de verzameling van persoonlijke gegevens tot een minimum wordt beperkt? Ja of nee?'

'Congreslid...', sputterde Zuckerberg. 'Ja of nee?', hield Pallone vol. 'Congreslid, volgens mij is deze kwestie te ingewikkeld voor een antwoord van één woord', zei Zuckerberg. 'Dat is teleurstellend', zei Pallone.

'Meneer Zuckerberg', vroeg Congreslid Anna Eschoo even later, 'gaat u het verdienmodel van Facebook zo veranderen zodat de privacy en veiligheid van gebruikers wordt verbeterd?'

Zuckerberg: 'Congreslid, ik geloof niet dat ik begrijp wat dat betekent.'

Zo kwamen de Amerikaanse volksvertegenwoordigers in het Huis van Afgevaardigden woensdag meer tot de kern dan hun collega's in de Senaat een dag eerder, en zo liet Zuckerberg zich kennen.

En dan kun je niet anders concluderen dan dat hij zijn bedrijf niet uit eigen beweging aan banden zal leggen.

Op dinsdag was het soms nog lachen om het technologische analfabetisme onder de senatoren.

Zo vroeg de 84-jarige senator Orrin Hatch hoe het mogelijk was dat Facebook gratis is voor gebruikers. 'Senator, we verkopen advertenties', zei Zuckerberg droogjes. Met hun onwetendheid verspilden de senatoren kostbare tijd. Ook andere zwaktes van parlementaire hoorzittingen kwamen weer aan het licht. De opzet met tientallen volksvertegenwoordigers die elk vier of vijf minuten krijgen maakt zulke ondervragingen brokkelig en biedt de ondervraagde veel ontsnappingsruimte, zeker als de volksvertegenwoordigers de beperkte tijd ook willen gebruiken om goed over te komen in dit verkiezingsjaar.

Maar desondanks werden tijdens de twee zittingen ook de juiste vragen gesteld. Waarom zijn de gebruiksvoorwaarden zo totaal onbegrijpelijk? Waarom volgt Facebook ook mensen die geen lid zijn van Facebook? Hoe gaat Facebook hatelijkheden bestrijden? Waarom zijn illegale pijnstilleradvertenties nog steeds te zien op Facebook? Waarom doet Facebook nooit wat het belooft? Waarom zouden gebruikers Facebook nog vertrouwen?

Interessant waren de vergelijkingen die sommige volksvertegenwoordigers maakten met andere dataverzamelaars. Senator Maria Caldwell refereerde aan het Total Information Awareness programma, een anti-terreurplan uit de jaren na 9/11 bedoeld om, op basis van enorme hoeveelheden data, aanslagen te zien voordat ze gepleegd werden (Zuckerberg had er nog nooit van gehoord).

Een andere noemde Cointelpro, het FBI-programma uit de jaren vijftig en zestig, bedoeld om radicale politieke groepen te volgen. Zuckerberg zei dat Facebook anders is omdat de gebruikers altijd de controle houden over hun data, in tegenstelling tot de doelwitten van surveillance-programma's.

Steeds verwees hij daarbij naar de gebruiksvoorwaarden, de ellenlange teksten die al jaren kritiek krijgen. 'Ik zal dit aardig zeggen', zei John Kennedy uit Lousiana, met zijn mooiste zuidelijke accent. 'Your user agreements suck.'

Uiteindelijk bleek Zuckerberg privacy-gevoeligheden te begrijpen - die van zichzelf. Of hij de naam van het hotel wilde delen waar hij geslapen had, vroeg senator Dick Durbin hem. Nee, zei Zuckerberg. En of hij de namen wilde geven van de mensen aan wie hij recent berichten had gestuurd. Nee, zei Zuckerberg. Over zichzelf wil hij lang niet zo veel loslaten als hij van zijn gebruikers bewaart.

Met name Democratische volksvertegenwoordigers riepen op om Facebook te reguleren, en kondigden daartoe nieuwe wetsvoorstellen aan. Sommigen verwezen daarbij naar de Algemene Richtlijn Data Bescherming (GDPR), de privacybescherminsgwet die de Europese Unie volgende maand aanneemt - een wet waarom jarenlang gelachen is door Amerikanen, maar die nu als voorbeeld geldt.

Komt er nu ook in de Verenigde Staten meer regulering? Dat is twijfelachtig. Vaak klonk veel bewondering door voor Zuckerberg en zijn bedrijf, 'een echt Amerikaans succesverhaal'.

'Dit had alleen maar kunnen gebeuren in Amerika, toch?', vroeg senator Dan Sullivan. Zuckerberg begon over China, waar ze ook slimme dingen doen, maar Sullivan brak hem af. 'Je moet ja zeggen. Kom op, ik probeer je te helpen.'

Zuckerberg

'Ik zal mijn team vragen daarop terug te komen.'

Dat was de meeste teleurstellende uitspraak van Mark Zuckerberg, baas van een van de grootste bedrijven ter wereld, tijdens de hoorzittingen dinsdag en woensdag. In totaal zei hij het zeker veertig keer - waarmee hij zeker veertig mogelijke angels uit het verhoor haalde.

Ook veel gehoord: 'We zijn niet tegen regulering. Het gaat om de details. Daar zullen we zeker uit komen.' Het antwoord toonde hoe Facebook de dreiging van overheidsingrijpen ziet: dat is iets wat je kunt beïnvloeden.

Zuckerberg was uitermate goed voorbereid. Machinaal kwamen de antwoorden uit zijn mond. Met zijn 33 jaar half zo oud als de meeste parlementariërs, klonk hij soms bijna pedant. 'Senator, ik zal het uitleggen.' Of: 'Congreslid, we verkópen de gegevens van mensen niet.'

En juist daarom was het zo teleurstellend dat hij op cruciale vragen het antwoord niet wist - of niet zei te weten. Hoeveel eigenschappen Facebook van zijn gebruikers kent? Wist-ie niet (het zijn er 98). Hoeveel 'datapunten' Facebook van een gemiddelde gebruiker heeft? Wist-ie niet (zo'n 29.000). Hoe lang het duurt voordat data door Facebook worden verwijderd, nadat een gebruiker ze heeft gewist? 'Zo snel mogelijk.' Of uitgelogde gebruikers worden gevolgd van het ene apparaat naar het andere? Moest-ie uitzoeken (ja).

En waar de 87 miljoen Facebook-gebruikers wonen die werden bemachtigd door Cambridge Analytica, het data-bedrijf dat Trump hielp met gerichte advertenties in de cruciale staten? 'Ik heb die informatie niet bij me.'

Wat hij wél onthulde is dat het 'zeer wel mogelijk' is dat er grote overlap is tussen de 87 miljoen Facebook-gebruikers die Cambridge Analytica bemachtigde en de 126 miljoen die door het Russische Internet Research Agency met propaganda werden bestookt. Als dat waar is, zou dat betekenen dat er een connectie is tussen de Russen en Cambridge Analytica, de missing link tussen Trump en de Russen. Maar Zuckerberg wist het dus niet. 'We zijn het aan het uitzoeken.'

Voortaan wil hij kunstmatige intelligentie laten zoeken naar nepnieuws en haatberichten, zei hij vaak. Tussen de regels door erkende hij dat het bedrijf te groot was geworden om goed toezicht te houden op de inhoud.

Zuckerberg hamerde op de 'controle' die zijn gebruikers hebben over hun data. En inderdaad, je kunt via schuifjes kiezen voor meer privacy. Maar het verdienmodel van Facebook is gebaseerd op mensen die die privacy-instellingen niet gebruiken, zoals het bedrijf zelf erkent.

Op de vraag of de Europese privacybeschermingswet een voorbeeld kan zijn voor Amerikaanse reguleerders, antwoorde Zuckerberg dat er goede dingen en slechte dingen in zitten. Goed: dat gebruikers controle hebben over hun data. Hij zei dat Facebook dat 'al jaren' doet, waarbij hij vergat te melden dat dat pas gebeurt na eindeloze rechtszaken van de Oostenrijkse student Max Schrems. Slechte kanten van die wet? 'Daar moet ik over nadenken.'

Maar die slechte kant kent hij best: de enorme boetes die kunnen worden uitgedeeld aan techbedrijven die zich niet aan de regels houden. Boetes zijn niet nodig, zei hij dinsdag. 'We lijden al genoeg schade.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.