Reportage Diverse dieren

Op bezoek bij de lhbti’ers van het dierenrijk is Reve nooit ver weg

De rondleider van Artis legt uit over de vlagbaarzen. De baarzen zijn bij geboorte allemaal vrouwelijk. De grootste wordt uiteindelijk mannetje. Op de foto is dat de rode. Beeld Marcel Van Den Bergh

De lhbti’ers in de mensenwereld hebben het niet helemaal van zichzelf. Een rondleiding in Artis tijdens de Pride-week toont de dieren van een andere kant. Al zijn zij dat eerder om pragmatische redenen.

Katholieke dieren zijn er zoals bekend te over. De monniksgier, de paradijsvogel, de kruisspin: de site katholiek.nl maakt er keurig melding van. Met dank aan Gerard Reve, de expert op dit gebied. De grote volksschrijver bleef niettemin worstelen met zijn vraag of ‘Rooms-Katholieke dieren van goed gedrag, mits ze niet te groot zijn, in de hemel allemaal prachtige kleertjes krijgen die hun heel mooi passen’.

Het antwoord is op deze zondagmiddag in de zonovergoten Amsterdamse dierentuin Artis ver te zoeken. Wel hebben we ons bij de apenrots verzameld voor een speciale rondleiding langs de vele dieren met een lhbti-plusje. En dan is Reve in gedachten niet ver weg. De vrolijke regenboog-Pride die zich dit weekend van de hoofdstad en omstreken heeft meester gemaakt, strekt zich dus ook al uit tot de populaire dierentuin. Je zou er melig van kunnen worden.

Maar de dijenkletsers blijven achterwege. Het behoorlijk diverse gezelschap – een man/vrouw of honderd, we worden over een paar gidsen verdeeld in behapbare groepjes – laat zich voornamelijk verbazen. Diversiteit in het dierenrijk blijkt dan ook een serieuze aangelegenheid.

Aangeboren of aangeleerd: de lhbti’ers in de mensenwereld hebben het hoe dan ook niet helemaal van zichzelf. Meer dan 1.500 soorten dieren, vooral vogels en zoogdieren, zitten in hetzelfde schuitje. In alle opzichten. Qua seks, natuurlijk, maar ook uit praktische overwegingen.

Aristoteles

Die notie is bepaald niet nieuw, zegt ­Artis-bioloog Charlotte Vermeulen. ‘Aristoteles had het al over homoseksuele hyena’s.’ Waarbij ze wel de kanttekening wil maken dat hij zich zou kunnen hebben vergist: het geslachtsdeel van de vrouwelijke hyena lijkt sprekend op dat van een mannetje. Zie die maar eens uit elkaar te houden, als Griekse filosoof.

Sindsdien zijn er vele wetenschappelijke studies gedaan naar lhbti-gedrag onder dieren. In de preutse jaren vijftig moffelde men de evidente resultaten daarvan beschaamd onder het tapijt, zegt Vermeulen. Nu noemt Artis man en paard.

Zien we daar een schalkse knipoog? Beeld Marcel Van Den Bergh

Het gevaar ligt op de loer om al te veel ‘diverse’ eigenschappen toe te dichten aan de dieren. Er zijn weliswaar flamingo’s die eindeloos in de spiegel kijken (trucje van Artis, ze denken dan dat ze met méér zijn) en met een beetje goede wil zie je twee mannelijke Aldabra-reuzenschildpadden schalks naar elkaar knipogen. Maar waar wij mensen ons soms verliezen in onmogelijke liefdes en dito seks, kiezen de dieren wat dit betreft voor een meer pragmatische invalshoek.

Bij de zwanen bijvoorbeeld, is het niet ongebruikelijk dat een broedend man-vrouwkoppel zich uit het nest laat verdrijven door twee mannetjes. Die verdedigen het nest namelijk fanatieker. De overlevingskans voor de betreffende kuikens stijgt met tot wel 80 procent.

Ook de zwarte driebandanemoonvis kijkt met een nuchtere blik naar de toekomst. Ze worden allemaal geboren als man en vormen een groepje met een vrouw. Als zij doodgaat, verandert de dominantste onder hen pragmatisch van geslacht. Kwestie van een paar weken.

De medewerker van Artis legt uit over de seksualiteit bij giraffen. Beeld Marcel Van Den Bergh

Hangende jonge giraffe

Dan wacht ons de giraffe. Homoseksueel gezien spant die misschien wel de kroon. Aan zijn hangjongere-fase komt geen vrouwtje te pas en 94 procent van het seksuele giraffengedrag is ‘een exclusief mannending’. Exhibitionistisch zijn ze kennelijk niet: de langnekken staan vandaag in hun buitenverblijf voornamelijk loom en ravissant te zijn. De brutaalste probeert met zijn fotogenieke lange tong boven het hek uit een blaadje te snoepen van de naburige boom.

Bij de olifanten komt de rondleiding ten einde. Gelukkig heeft onze gids nog adem over, want je weet niet wat je hoort. Olifantenseks zal voor de meeste mensen toch al onvoorstelbaar zijn, de harde feiten maken het nog wonderlijker.

Het vrouwtje heeft weliswaar een vagina, maar die bevindt zich ergens onder haar buik. Op de logische plek, onder haar staart, zit haar anus. Alsof dat niet ingewikkeld genoeg is, loopt de vagina van de vrouwtjes-olifant in een s-bocht naar haar baarmoeder.

De natuur heeft de mannetjes-olifant een penis toegekend die – 1,5 meter lang en 20 tot 27 kilo zwaar – ook in een S-bocht loopt. Kat in het bakkie, zou je denken. Maar olifanten wegen pakweg 5.000 kilo, en bij het paren moeten ze die S-bochten op hun achterpoten met elkaar in vereniging zien te brengen. Om geen blauwtje te lopen bij de vrouwtjes, oefenen de mannetjes dit gedoe alvast met elkaar. Homoseks? Je zou het zo kunnen noemen, maar dan toch denkelijk zonder de passie die menselijke homo-stelletjes aan deze activiteit ontlenen.

Machtig interessant, vindt ook Frank (53) uit Amsterdam, die in oktober naar het Golden Eagle Hunting Festival gaat. Hij houdt van folklore en reist daarom af naar Mongolië, waar de adelaar zich tijdens een langzaam uitstervende traditie van zijn beste kant laat zien. Of dat mogelijk ook ‘de verkeerde kant’ is? Daar is hij vandaag niet achter gekomen.

Hij was zaterdag nog bij de Pride en heeft genoten van deze wandeling. Als we straks weer onder een haag van regenboogvlaggen naar huis lopen, zal onwillekeurig de vraag zich opdringen of de zojuist besproken dieren dat warme Pride-gevoel nou ook zullen koesteren: zijn ze trots op hun identiteit?

We zullen blijven zitten met deze kwestie, zoals Reve destijds met de zijne – deo volente heeft hij in de hemel het antwoord gevonden. ‘Maar het is wel prettig om te zien dat we zeker niet onnatuurlijk zijn’, concludeert Frank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden