Op beste Franse lycées blijft de helft zitten

Half acht 's ochtends staat de elfjarige Grégory langs de weg te wachten op de schoolbus. 's Middags om vijf uur is hij weer thuis, waarna hij meteen naar zijn kamertje vertrekt....

Van onze correspondent

Martin Sommer

PARIJS

Grégory is lang niet de enige die bizarre capriolen uithaalt om zich een lycée-van-naam binnen te wurmen. Eind vorige week werd bekendgemaakt welk slagingspercentage alle 3799 Franse lycées in 1997 hadden gehaald. De huidige crisis bij de rechtse politieke partijen mag de Vijfde Republiek doen schudden, het echte nieuws dat de Fransen bezighoudt is of de school van zoon- of dochterlief bij de topscholen hoort - dat wil zeggen met een slagingspercentage van honderd procent of weinig daaronder.

Grégory's moeder heeft het weekblad l'Express gekocht. Maar Le Monde van vrijdag had ook volstaan. 'Hoe een bac en een lycée te kiezen', kopt de krant zijn voornaamste nieuws, midden op de voorpagina. Le Figaro: 'De beste lycées van Frankrijk.' Het weekblad Le Nouvel Observateur: 'De echte goede lycées'. De Franse middelbare school bestaat uit twee delen, een driejarig collège en een eveneens driejarig lycée, waarna het afsluitend examen baccalauréat wordt afgelegd. Het Lycée International, waar Grégory graag naartoe wil, haalt in Le Monde 99 procent. Ver boven het landelijk gemiddelde van ongeveer 75.

Vorig najaar leidde de publikatie van de middelbare-schoolresultaten in Nederland in het dagblad Trouw tot enige ophef. In Frankrijk worden de slagingspercentages al langer dan tien jaar gepubliceerd - met precies het resultaat dat de tegenstanders van openbaarmaking in Nederland zeggen te vrezen: keiharde selectie van leerlingen en een tweedeling in goede en slechte scholen.

Chris Hunter, de Amerikaanse directeur van de school l'Ermitage in de welvarende Parijse voorstad Maisons Lafitte, spreekt van 'perverse publikaties'. Hij heeft geen goed woord over voor de Franse fixatie op het baccalauréat in het algemeen en de percentage-obsessie in het bijzonder. 'Niet de opleiding telt hier, maar het resultaat.'

Zoals de meeste zaken in Frankrijk is ook het middelbaar onderwijs ogenschijnlijk eenvoudig en op basis van gelijkheid geregeld. In beginsel moet elk van de 600 duizend kinderen die jaarlijks aan de middelbare school beginnen, naar de school in de sector waar hij woont.

Maar dan begint het pas. Een kwart van de ouders vindt de aangewezen school - op grond van de slagingspercentages - niet goed genoeg, en probeert zich onder het voorschrift uit te draaien. Evenzeer mogelijk: de school vindt de aangemelde leerling niet goed genoeg - die denkelijk het mooie slagingspercentage omlaag gaat trekken - en probeert van de leerling af te komen.

Dit gevecht tussen ouders en scholen kan tot absurde, en voor de kinderen wrede, taferelen leiden. Schooldirecteur Chris Hunter: 'Er zijn ouders die verhuizen om in de buurt van een goede school te komen wonen. Er zijn er die een postbus huren om een adres te kunnen vervalsen. Er zijn leerlingen die Japans als tweede taal leren om maar op een goede school te komen.'

Tegenover de ouders staan de lycées. Hun tactiek is even simpel als officieel ontoelaatbaar. Chris Hunter: 'Hun systeem werkt op basis van uitsluiting.' Dat begint met de mededeling 'geen plaats beschikbaar' voor leerlingen met een minder briljant eindrapport. Voor kinderen die wel een plaats op een goede school bemachtigen, breekt een periode van drie jaar aan die uitsluitend uit werken bestaat. In de opvatting van veel - vooral beter gesitueerde - Fransen betekent school nog altijd geen lolletje, maar blokken.

'Passe ton bac d'abord' (Eerst maar je bac halen) is een gevleugelde uitdrukking van ouders tegen kinderen die liever buiten gaan voetballen of spelen met hun computer, dan tot diep in de avond te sleutelen aan een uittreksel van de drie dikste boeken van Emile Zola. Niet overdreven.

Zowel kalmeringsmiddelen als opppeppers vinden in middelbare-scholieren goede klanten. Bijlessen vormen een gouden negotie voor leraren, die er hun salaris mee kunnen verdubbelen. Want scholen die goed bekend staan, schrikken er niet voor terug om de helft van een klas te laten doubleren - alles voor het percentage en de eer en goede naam, en in hoge mate onverschillig voor het leed dat de kinderen wordt toegebracht. Als snel volgt krachtig advies voor de scholier om zijn heil elders te zoeken. Absolute topscholen als Henri IV of St Louis, allebei in het dure vijfde arrondissement van Parijs, houden zo hun reputatie hoog.

Al in 1983 achtte het departement herziening van het 'bac' hoognodig. 'De diagnose is niet nieuw', schrijft Le Monde. 'Sinds een jaar of twintig betreurt men dat het bac te duur is, dat sprake is van een gefossiliseerd systeem, dat het een doelloos geblok bevordert, en dat elke pedagogische vooruitgang wordt gesmoord.' De hervormingsvoorstellen duikelen over elkaar, zonder resultaat, om de reden dat scholen die willen veranderen, worden gestraft.

Grégory gaat niet naar de school van Chris Hunter, waar meer aan culturele vorming wordt gedaan, meer aan sport, minder aan domweg uit het hoofd leren. Het percentage van l'Ermitage is dan ook veel lager dan dat van het Lycée International.

De beste scholieren, met op hun bac de aantekening 'goed' tot 'uitmuntend', gaan vervolgens niet naar de universiteiten met hun massacollege's en hun slechte reuk. Zij mogen meedoen aan het toelatingsexamen voor de 'grandes écoles', waar de ijzeren selectie nog een paar jaar verder gaat. Op de grandes écoles - École Nationale d'Administration, Polytechnique, École Normale Supérieure, Sciences-po - recruteert de Franse staat zijn topambtenaren, z'n ministers en z'n président-directeur-généraux. Daar dromen ouders stiekem van. Wie een grande école heeft voltooid, is nog altijd voor zijn leven zeker van een goede baan, een goed salaris en goede vrienden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden