Op Amerongen werd Mozart genegeerd

Als een buitenmodel vliegenkast oogt de behuizing van de muziekbibliotheek van kasteel Amerongen. Vijf meter bladmuziek wordt achter de gazen deurtjes bewaard, samen tweeduizend titels uit de achttiende en negentiende eeuw....

Er is ook nog de bescheiden collectie in het Deldense kasteel Twickel, die twintig jaar geleden de naam van graaf Unico Wilhelm van Wassenaer als de ware componist van de aan Pergolesi toegeschreven Concerti armonici prijsgaf. Daarnaast het Koninklijk Huisarchief in Den Haag, dat zo'n zesduizend titels telt. Meer stille getuigen van het muzikale leven van de crème-de-la-crème uit de Nederlandse geschiedenis zijn er voor zover bekend niet.

Vandaar dat musicoloog Clemens Romijn twee jaar geleden met steun van het Prins Bernhard Fonds en het Mien van 't Sant Fonds begon aan een inventarisatie van de nog niet ontsloten Amerongse collectie. Zijn bevindingen werden, ingebed in een symposium rond het thema 'Muziek als onderdeel van het dagelijks leven van de adel in de 17e t/m de 19e eeuw', zaterdag op kasteel Amerongen gepresenteerd.

De verzameling bevat deels achttiende-eeuwse muziekboeken en manuscripten van de familie Van Reede, die kasteel Amerongen sinds 1577 in bezit had. Verder is er een groot aantal banden met negentiende-eeuwse muziek, afkomstig uit de nalatenschap van de in 1878 overleden pianiste Julie van der Duyn. Zij was de schoonmoeder van de graaf van Aldenburg Bentinck, die het kasteel in 1879 van de laatste Van Reede cadeau kreeg. Deze tweede collectie biedt weinig aanknopingspunten voor het musiceren op Amerongen.

Onderzoeker Romijn registreerde behalve de muziek ook gebruikssporen in de verzameling, waardoor veel duidelijk is geworden over de muzikale gewoonten van de Van Reedes. Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken, Annebeth voor intimi, is de aanstichtster geweest van de Amerongse muzikale bloeiperiode. Geboren op Slot Zuylen - zij was een nicht van Belle van Zuylen - en opgegroeid in Haagse kringen bracht zij een grote culturele bagage mee. Een jaar na haar huwelijk met Frederik van Reede in 1765 arriveerde op Amerongen een door Jacob Kirckman gebouwd klavecimbel uit Engeland.

Ook Frederik was kind aan huis in hofkringen. Hij kreeg als jongen in Den Haag, waar de Van Reedes in de winter woonden, onderwijs samen met de muzikaal begaafde prinses Carolina. De stadhouderlijke familie kwam wel op kasteel Amerongen als het echtpaar Van Reede daar met hun negen kinderen in de zomer verbleef.

Bij dergelijke gelegenheden klonk muziek in kleine bezettingen, blijkens de bewaarde muziek niet alleen in een voor de hand liggende combinatie als zangstem en klavier, maar ook voor fluit, viool, gitaar en harp. Frederik maakte zich daarnaast verdienstelijk in het Utrechtse stadsmuziekcollege. De muziek voor grotere bezettingen op Amerongen is vermoedelijk voor dit gezelschap bedoeld geweest.

De muzikale activiteiten werden na dertig jaar door de Franse inval ruw verstoord. Niet alleen de Oranjes vluchtten naar Engeland, ook de Van Reedes namen de wijk, om nooit meer dan incidenteel op het kasteel terug te keren. Twee ongetrouwde dochters kregen Amerongen tenslotte samen in bezit, en zorgden ervoor dat ook de Engelse bladmuziek in het kasteel terechtkwam.

Romijns conclusie over het op Amerongen gespeelde repertoire is onthullend: niet de zichtbaar onaangeraakte muziek van Mozart in de collectie vond aftrek, maar juist de werkjes van nu vergeten meesters als Colizzi, Ricci, Just, Arne, Schwindl, Kozeluch en Zappa. De afkeer was vermoedelijk wederzijds: toen Mozart in 1766 als wonderkind in Utrecht optrad, schold vader Mozart de leden van het stadsmuziekcollege die als begeleiders optraden uit voor 'grote ezels'. Nu maar hopen dat hij daarmee niet op Frederik heeft gedoeld.

Tentoonstelling: Verstopte noten. Symposiumbundel: De Muziekschat van Kasteel Amerongen. Cd: Kasteel Amerongen - Muziek op een statig Huis 1750-1800, Musica ad Rhenum, Jed Wentz. Info: Kasteel Amerongen, Drostestraat 29, 0343 454212.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden