Op alle punten wint Poetin in kansloos compromis

Onverwacht snel waren de VS, Rusland, de EU en de Oekraïense regering het eens. Maar helaas, de opstande-lingen in Oost-Oekraïne zien niets in het akkoord.

Zelden waren het Westen en Rusland het zo snel met elkaar eens, en zelden leek een akkoord dat op papier stevig is ter plaatse zo onhoudbaar.


Tegen alle verwachtingen in kwamen de Europese Unie, de Verenigde Staten, Rusland en Oekraïne er donderdagavond tijdens het topoverleg in Genève al uit. Het akkoord is even simpel als verraderlijk. Alle partijen moeten agressie nalaten, de wapens inleveren en de centrale overheid in Kiev moet alles in het werk stellen om een grondwettelijke hervorming door te voeren die het oosten van het land zelfbestuur geeft.


Aan die laatste eis lijkt Kiev alvast te voldoen. In een gezamenlijke verklaring op de nationale televisie riepen president Oleksandr Toertsjinov en premier Arseni Jatsenjoek op tot nationale eenheid. Beiden beloofde meer rechten voor Russischtaligen en meer bestuurlijke macht voor gemeente- en provinciebesturen. Rusland zet in op een verregaande federalisering van Oekraïne, maar iedere wijziging van de status-quo is winst. Hoe meer zelfbestuur, hoe meer invloed van het buurland om de hoek.


Mocht het akkoord geen effect hebben, dan heeft de Amerikaanse buitenlandminister John Kerry iets achter de hand: hij dreigt met nieuwe sancties. Ook Sergej Lavrov heeft een stok achter de deur. In zijn jaarlijkse televisiemarathon liet president Vladimir Poetin weten hij wanneer de ontwikkelingen in Oekraïne hem niet bevallen hij zich het recht voorbehoudt militair in te grijpen. In Brussel en Washington wordt geschaakt terwijl Moskou bij iedere zet een speler knock-out slaat.


De grote vraag is wie precies de separatistische milities in Donetsk, Loegansk en een dozijn andere steden in Oost-Oekraïne moet ontwapenen. Het Oekraïense leger, zwak, verdeeld en vernederd, was de afgelopen dagen niet in staat met geweld in te grijpen. De kans is nihil dat het leger er nu in slaagt door het vriendelijk te vragen. Volgens het akkoord moet de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) hierin een grote rol spelen, maar een extra team aan waarnemers lost niets op. De ervaring op de Krim leert dat iets wat ook maar lijkt op een buitenlandse organisatie bij de eerste wegblokkade in het gezicht wordt gespuugd.


Vrijdagmiddag loste de vraag zichzelf op, want verscheidene pro-Russische leiders in het oosten van Oekraïne lieten weten dat ze niets in het akkoord zien. Laat Kiev eerst maar eens de wapens inleveren, klinkt het. Een logica waar misschien het Kremlin zelf nog niet eens aan gedacht heeft. Kortom; een onhoudbaar akkoord.


De eerste verliezer lijkt de centrale macht in Kiev. Zelfs ex-premier en huidig presidentskandidate Joelia Timo-sjenko liet vrijdag in Donetsk weten dat de rechten van de Russischtaligen zullen worden gewaarborgd en beloofde te zullen onderhandelen met vertegenwoordigers van de 'Volksrepubliek Donetsk', de pro-Russische betogers die zelfs Vladimir Poetin niet heeft erkend.


Naast de Russische militaire dreiging hangt Oekraïne ook nog eens een economisch drama boven het hoofd. Als Rusland de aangekondigde hogere gasprijzen en de achterstallige rekeningen doorschuift naar Kiev is de overheid failliet en kunnen de IMF-gelden direct naar het Kremlin worden overgemaakt.


Het is op alle punten winst voor Vladimir Poetin. Met de crisis in Oekraïne is de annexatie van de Krim bijna weer vergeten. De bewijzen dat er in Oekraïne verscheidene Russische militaire eenheden actief zijn, van soldaten van de militaire veiligheidsdienst tot reservisten en ex-legergeneraals, stapelen zich op. Toch wordt er in het akkoord met geen woord over gerept. Rusland heeft vrij spel.


In het Kremlin kan de zachte leunstoel worden aangeschoven. De deëscalatie zal ontsporen, de schuld kan niet alleen bij Kiev worden gelegd, maar zal ook in westerse schoenen worden geschoven.


Oekraïne

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden