Column

Op 15 maart gaat het om meer dan boter, kaas en eieren

De cultuuroorlog bereikt Nederland

Beeld anp

Als de 'denkende klasse' stemadviezen uitbrengt, is er iets mis. Bekende Britten smeekten onbekende Britten hun land in de EU te houden. Filmsterren in Hollywood trokken ten strijde tegen Trump. Vergeefs. Bekende Nederlanders doen nu een politieke oproep 'voor het te laat is'. In veel westerse landen woedt een cultuuroorlog. Bestanddelen: immigratie, identiteit en het verdwenen 'thuisgevoel'. Nederland is het volgende slagveld.

In Amerika kreeg geen presidentskandidaat zo veel steun van de 'weldenkende klasse' als Hillary Clinton. Ze was echter vervreemd van haar kiezersvolk. In juni 2016 kwam het Democratengezinde Brookings Instituut met interessante studieresultaten. Maar liefst 55 procent van de Amerikanen vond dat de American Way of Life werd ondermijnd door immigratie. Bij de working class was dat zelfs 68 procent. Opvallend: 57 procent van de blanke Amerikanen klaagde over 'omgekeerde discriminatie'. Zij voelen zich net zo gediscrimineerd als zwarten. Onder arbeiders was dat 66 procent.

Brookings concludeerde dat 'cultuur' een belangrijk verkiezingsthema zou worden. Dat ontging Clinton en ze deed precies het verkeerde. Zij maakte de werkende klasse uit voor deplorables (kneusjes) en criminaliseerde hen als populisten, xenofoben, homohaters en racisten. Zo vond ze haar Waterloo.

Ook in Nederland lijkt 'cultuur' een dragend thema te worden. 'Economie' is veel makkelijker want elke kiezer kent zijn beurs. Meer banen, begrotingstekort weggewerkt, mooie koopkrachtplaatjes en voor verkiezingsdag nog 'leuke dingen voor de mensen'. Voor 'economie' bestaat een pasklare strategie en de uitslag is doorgaans peilbaar.

Bij 'cultuur' niet. Dat gaat om identiteit, emotie en angst. Vooral niet-westerse immigratie roept angstbeelden van Überfremdung op.

De eigen identiteit, een cultuurproduct van eeuwen, wordt in korte tijd ondergeploegd. De deplorables wantrouwen hun eigen politiek-culturele elite en vrezen dat deze, goedbedoelend en lijdzaam, meedoet aan de culturele transformatie. Om 'erger te voorkomen'. Wie te lang dwarsligt, krijgt de catechismus van politieke correctheid over zich afgeroepen en wordt buitenspel gezet.

EU-leiders verdrongen zich onlangs om de Amerikaanse president Trump te veroordelen wegens diens inreisverbod van burgers uit zeven islamitische landen; gefaalde staten die een thuishaven voor terreurgroepen werden. Circa 50 procent van de Amerikanen steunt dat besluit.

Kennen EU-leiders hun bevolking? Pas kwam Chatham House met onderzoek onder Europeanen over immigratie: 55 procent wil een immigratiestop uit moslimlanden. Voorop: Polen, Oostenrijk, Frankrijk, Hongarije en België. Het rapport concludeert 'dat oppositie tegen meer immigratie uit vooral moslimlanden zeker niet beperkt is tot het Trump-electoraat'. Hoe zit het met het exportartikel 'Europese waarden' onder Europeanen? Pew deed vorig jaar onderzoek. In Italië, Griekenland, Hongarije en Polen heeft ruim 60 procent een negatief beeld over moslims. Van de Europeanen vindt 58 procent dat moslims 'apart' blijven; in Nederland 53 procent.

Er is onvrede over groeiende 'culturele diversiteit'. In Griekenland 63 en in Italië 53 procent. In Nederland 36 procent; onder laaggeschoolden 43 procent. In Nederland vindt 83 procent het delen van culturele gewoonten 'belangrijk'. Niet gek dat bij elk onderwerp, van hoofddoek tot zwarte Piet, de vlam in de pan slaat. Het cultureel explosief is in Europa groter dan in Amerika.

Cultuur loopt als breuklijn dwars door samenleving en politiek. Goed voorbeeld was de recente SGP-motie in de Eerste Kamer om jihadi's makkelijker hun Nederlandse nationaliteit te ontnemen. Voor waren: VVD, PVV, CDA, SGP en 50Plus. De rest was tegen. Voorstanders willen jihadi's uitsluiten op grond van nationale veiligheid; tegenstanders willen moslims niet voor het hoofd stoten.

De verkiezingen 2017 beginnen te lijken op die van 2002. Toen leek economie het hoofdthema. The Economist had Nederland uitgeroepen tot 'Europees modelland'. Het werd cultuur: immigratie en integratie.

Het idee dat met de moord op Fortuyn de oorzaken van diens komeetachtige opkomst ook zouden verdwijnen, werd een illusie. Wederom duikt de Kulturkampf op als veelkoppige draak. Gevolg is dat democratische instellingen onmiddellijk voor de vuurproef worden gezet. In een samenleving zonder sturing dreigen ze hun traditionele rol te verliezen. Het parlement wordt gepolariseerd, de regering stagneert, de rechterlijke macht raakt gepolitiseerd en de vierde macht, de pers, agiteert.

Op 15 maart gaat het om meer dan boter, kaas en eieren. Het is een 'Rendez-vous avec l'histoire'!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden