Oostvaarderswold schept ruimte

Het is weinig mensen ontgaan dat in de Oostvaardersplassen 's winters grote grazers sterven: edelherten, runderen en paarden. Dat veel mensen zich het lot van deze dieren aantrekken, is verheugend. Risico is dat het debat tot overhaaste beslissingen leidt. De tendens lijkt dat 'dit zo niet langer kan'. Voeren, schieten, vangen, anticonceptie, wolven introduceren: de oplossingen tuimelen over elkaar.

De nadruk in de discussie ligt op de sterfte van dieren en de zorgplicht van mensen. Maar in de Oostvaardersplassen wordt niet alleen gestorven, er wordt bovenal geleefd! Geen rund, paard of hert in Nederland leidt zo'n ongestoord bestaan als deze dieren. Zij worden zonder hulp buiten geboren. Ze mogen spelen, vechten en paren met wie ze willen. Ze worden nooit opgejaagd of gevangen, krijgen geen oormerken ingeknipt of chips onder de huid geprikt, krijgen geen mineralenbolussen in de keel gestopt en geen antibiotica. Ze hoeven geen mens op hun rug te dulden, worden niet in hokken gestopt en hoeven geen zware uier naar een melkrobot te dragen. Jonge dieren groeien samen met leeftijdgenoten en hun familie op.


Het is voor iedereen pijnlijk getuige te zijn van het sterven van de dieren in de Oostvaardersplassen. Voor bezoekers, maar ook voor de beheerders. Maar is deze manier van sterven in hun eigen leefomgeving voor dieren erger dan de stress van gevangen worden, gescheiden worden van familie, in een veewagen naar een slachterij? Hoe groot is de stress voor de groep wanneer kogels plotseling groepsgenoten verwijderen? Is het doden van dieren in de kracht van hun leven beter dan het schieten van dieren waarvan duidelijk is dat ze het niet redden? Is het beter vlees te oogsten voor menselijke consumptie dan dode dieren tot voedsel te laten dienen voor talloze andere dieren?


De grazers zijn door mensen in de Oostvaardersplassen gebracht en opgesloten binnen een hek. Maar ook in het grootste natuurgebied, en zonder hek, komt iedere populatie dieren vroeg of laat bij een punt waar het gebied vol is, het eten opraakt en de zwakste of minst aangepaste dieren sterven door voedselgebrek, ziekte, conflicten en predatie. Zoals overal reageren de dieren in de Oostvaardersplassen op deze grenzen aan de groei door minder jongen te krijgen: de groei gaat vanzelf uit de populatie. Wel zijn de Oostvaardersplassen geïsoleerd en biedt het gebied weinig variatie en beschutting.


Grenzend aan dit unieke gebied vol leven en weinig dood ligt Almere. Landelijk is besloten dat Almere een flink deel van de groei van de Randstad opvangt. Andere steden willen niet al hun recreatiegebieden opofferen aan huizen en bedrijventerreinen. Almere moet als kool kunnen groeien. Een snelle groei vraagt ruimte om te bouwen. Iedere stad van formaat heeft bovendien natuur van formaat. Rotterdam zijn delta, Den Haag zijn duinen, Utrecht zijn heuvelrug. Almere heeft nog geen gebied van formaat om echt de stad uit te kunnen. De grootschalige akkers en rechte polderwegen bieden mensen geen soelaas. Niet iedereen kan zich een boot veroorloven om de ruimte van het Markermeer op te zoeken. Ook heeft de stad ruimte nodig om bos en natuur die door stadsuitbreiding verdwijnen snel te compenseren.


Jaren geleden is ingezien dat ontwikkeling van een groots natuurgebied veel voordelen heeft: een verbinding voor de dieren met de Veluwe, recreatieruimte voor mensen en compensatieruimte voor de stedelijke ontwikkeling van Almere. Een internationale commissie adviseerde in 2006 om de Oostvaardersplassen te verbinden met het Horsterwold en de Veluwe. De provincie Flevoland is een paar jaar geleden voortvarend begonnen met de realisering van dit Oostvaarderswold. Bedrijven zijn gekocht, gebieden worden ingericht, ecoducten gebouwd. Het project is zo ver gevorderd dat stoppen meer kost dan doorgaan. Zonder het Oostvaarderswold kunnen Almere en zijn bewoners én de Oostvaardersplassen en zijn bewoners geen kant op. Toch is in de regeringsverklaring de noodzakelijke bijdrage van het Rijk aan het Oostvaarderswold geschrapt.


De Oostvaardersplassen en de dieren die er leven en sterven, hebben uiteindelijk niets aan onze emoties, doelstellingen, kogels, hooi of hormooninjecties. De enige duurzame oplossing voor de Oostvaardersplassen is het realiseren van de verbinding met de Veluwe via het Oostvaarderswold. Dan hebben grazers een groter en gevarieerder leefgebied, al zijn er ook dan grenzen aan de groei.


Dan melden zich vanzelf wilde zwijnen, die graag aas eten en bij gelegenheid niet aarzelen verzwakte dieren te doden om op te eten. Op een dag waarschijnlijk ook wolven en misschien ooit een lynx, als we het aandurven deze dieren die hun areaal op eigen kracht uitbreiden in ons land toe te laten. Dan kan Staatsbosbeheer de laatste stap zetten in het loslaten van het beheer. Dan kan National Geographic in Nederland een verbluffende reportage maken in een uniek natuurgebied. Dan heeft straks de vierde stad van Nederland het grootste natuurgebied waar mensen in verwondering natuur ervaren. De economie zal er net als de natuur wel bij varen.


Kees de Ruiter
Chris Braat




De auteurs werken bij ARK Natuurontwikkeling en de Foundation for Restoring European Ecosystems. De Oostvaardersplassen moeten worden verbonden met de Veluwe.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden