Oosters lesje economie

De economische machtsverhoudingen in de wereld verschuiven van het Westen naar Azië en Zuid-Amerika. Europa houdt nu de hand op bij India.

Angela Merkel reageert verbaasd als de Indiase premier dr. Manmohan Singh haar college geeft op de G20-top in het Mexicaanse Los Cabos. 'Bezuinigen in de probleemlanden van de eurozone helpt alleen als de landen die daar een overschot hebben bereid zijn extra te stimuleren om een krimp in de hele zone te voorkomen', zegt hij tegen zijn Duitse collega.

De economische machtsverhoudingen in de wereld verschuiven, net als in de 4de eeuw met de volksverhuizing of de 17de eeuw na de renaissance. Azië en Latijns-Amerika die enkele van de oudste beschavingen hebben voortgebracht, nemen het heft weer in handen nadat zij drie eeuwen geleden door de kolonisten uit Europa waren geknecht. Deze week raakte Nederland zijn vaste bestuurszetel bij het IMF kwijt aan een van de nieuwe machten in wat vroeger de Derde Wereld werd genoemd.

Op de groepsfoto van Los Cabos worden de gewijzigde machtsverhoudingen symbolisch weergegeven. Op de voorste rij staat nog maar één EU'er: de nieuwkomer François Hollande. Daarnaast staan de presidenten van Argentinië, Indonesië, de VS, China, Mexico, Zuid-Korea, Zuid-Afrika, Brazilië en Rusland. Singh staat centraal op de tweede rij tussen Merkel en Cameron.

Hij heeft de Europese leiders behoorlijk in verlegenheid gebracht. Singh vertelt Europa niet alleen ronduit dat de aanpak van de crisis verkeerd is, maar uit er ook zijn ongenoegen over dat zij hiermee de ontwikkeling van de andere economieën in de wereld verstoren. 'Een groei van de investeringen in opkomende en ontwikkelingslanden is alleen mogelijk als die landen op langere termijn ook kapitaal kunnen aantrekken. Dat is moeilijk in een tijd waarin een crisis die kapitaalstromen verstoort en het kapitaal de veilige havens van Duitsland en van de VS opzoekt.'

Om de voorkomen dat de EU in de vicieuze cirkel van krimp belandt, moet Duitsland volgens de econoom uit India het risico nemen dat de inflatie oploopt. 'Gezamenlijke bezuinigingen in alle landen zijn niet het goede medicijn als de economische groei zo zwak is.'

Voor Singh, zo zegt een Indiase journalist, is het wennen om westerse leiders de les te lezen in plaats van door hen de les te worden gelezen. 'Wij zijn nog erg bescheiden.' Dr. Manmohan Singh wordt de Houdini van de Indiase economie genoemd. Sinds India twintig jaar geleden met liberaliseringsmaatregelen het economische mirakel in gang zette, is hij vijf jaar minister van Financiën en acht jaar premier geweest van het land met 1,2 miljard mensen.

Toen hij begon, hield India nog de hand op bij de westerse landen en het IMF. Nu houdt Europa in New Delhi de hand op, zij het dat het IMF het bedelwerk moet uitvoeren. Singh stelt namens India 10 miljard dollar (7 miljard euro) beschikbaar, zodat het IMF de problemen beter kan aanpakken. 'Toen het met ons slecht ging in de jaren negentig, hebben we ook hulp gehad van het IMF. Nu moeten we iets terugdoen.'

Maar in eigen land wordt deze vorm van zorg voor de noden van de oude koloniale machten nog niet echt begrepen. 'De president verdient het te worden afgeranseld met de schoenen van alle Indiase belastingbetalers', schrijft een van de kranten.

India is weliswaar een economische wereldmacht geworden, maar is geen rijk land. Het bbp per persoon is volgens de cijfers van het IMF slechts 3.699 dollar. Dat is minder dan dat van Irak, de republiek Congo en Honduras. Het is maar eenzesde deel van dat van Griekenland. Zelfs China, dat 43 miljard dollar beschikbaar stelt voor het steunfonds, zit met een bbp van 8.382 dollar per persoon nog ver af van de Europese welvaart. Ondanks de enorme groei is het overgrote deel van de Aziatische bevolking nog straatarm.

Daarnaast stokt de groei ook hier enigszins. India verwacht dit jaar slechts 6 tot 7 procent te groeien, het laagste percentage in negen jaar. De koers van de roepia is gedaald en de moesson heeft een kwart minder water opgeleverd dan gemiddeld, waardoor de oogst lager zou kunnen uitvallen.

In het vliegtuig terug naar New Delhi krijgt Singh een vraag voorgelegd van een Indiase journalist. 'We hebben 10 miljard dollar in de kas van het IMF gestort. Maar verrassend genoeg is dit goed bedoelde gebaar fout geïnterpreteerd in eigen land. Wilt u daar iets over zeggen?' Singh: 'Wij zijn allemaal leden van het IMF en spelen allemaal een belangrijke rol bij het voorkomen van problemen van het economische en financiële systeem. Als verantwoordelijk lid van het IMF en de internationale gemeenschap moesten wij ook iets doen. De andere landen van de BRIC - Brazilië, Rusland en China - doen het ook.'

Samen leggen de BRIC-landen in Mexico 80 miljard dollar op tafel, waardoor het IMF zelfs meer binnenhaalt voor het Europese steunfonds dan was voorzien. De Hindu Times neemt het als een van de weinige kranten op voor de premier: 'Waarom zal India, een ontwikkelingsland dat grote economische problemen kent, zo'n grote som geld aan de rijke Europeanen ter beschikking stellen? Op de eerste plaats omdat deze hulp is toegezegd in de BRIC en India moet die toezegging nakomen. Ten tweede is het geen filantropie, want de eurozone is India's grootste handelspartner. Het idee is om een handelspartner in problemen uit het moeras te trekken: niet meer, niet minder.'

Het klinkt bijna paternalistisch. Maar eigenlijk hebben India en China historisch recht van spreken. Hun beschavingen zijn veel ouder dan die van Europa. Pas de laatste drie eeuwen zijn ze door de Europeanen naar de kroon gestoken. Nadat India in 1850 een kroonkolonie was geworden van Groot-Brittannië, verarmde het land. In 1949 werd het onafhankelijk - totaal onderontwikkeld en compleet verdeeld.

In 1966 doneerde Nederland nog 26 miljoen gulden voor de actie 'Eten voor India'. Het land werd geteisterd door een enorme hongersnood. Eén jaar later begon de groene revolutie met een nieuw en beter soort rijstplant, grootschalig gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen en irrigatie. In 1984 hoefde India geen voedsel meer te importeren.

In China kwam de ommekeer na de dood van Mao Tse Tung in 1976. Onder zijn opvolger Deng Xiaoping werd de liberalisatie ingezet onder het motto: 'Het maakt niet uit of de kat wit of zwart is, als hij maar muizen vangt'.

Een jaar eerder, in 1975, was de G7 (VS, Canada, Japan, West-Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië) voor het eerst bijeengekomen. Deze rijkelandenclub had op dat moment nog een aandeel van 70 procent in het bbp van de wereld. In 1992 was dat al gedaald tot 52 procent en nu is het nog maar 38 procent. Tegelijkertijd is het aandeel van de E7 (Emerging 7) - de vier BRIC-landen plus Indonesië, Turkije en Mexico - toegenomen van 19 naar 31 procent.

Sinds de kredietcrisis van 2007 zijn de economieën van China en India met respectievelijk 44 en 35 procent gegroeid, terwijl de economieën van drie van de G7-landen krompen - die van de VS met 0,6 procent - en die van Duitsland met 1,6 procent groeide. In 2020 is het bbp van de E7 groter dan dat van de G7. In 2050 is China volgens berekening van Price Waterhouse Coopers veruit de grootste wereldeconomie, gevolgd door India, de VS en Brazilië. Het eerste Europese land komt pas op de negende plek.

Maar arrogantie is de meeste opkomende landen vooralsnog vreemd. De met de premiers meegereisde adviseurs en journalisten uit landen als Zuid-Afrika, Indonesië en gastland Mexico kijken nog naar de Europeanen op. Ze volgen nauwlettend het EK voetbal en kennen zelfs de opstellingen van de betere Europese teams uit hun hoofd, terwijl de Europese aanwezigen met de mond vol tanden staan als gevraagd wordt naar de huidige kampioenen voetbal van Amerika (Uruguay), Afrika (Zambia) of Azië/Oceanië (Japan), laat staan dat ze de opstelling uit hun hoofd kennen. In sportief en cultureel opzicht doet Europa er nog zeker toe. Zo lang het duurt .

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden