ProfielSebastian Kurz

Oostenrijkse kanselier Kurz wordt bewonderd door Europese conservatieven, thuis achtervolgd door corruptieschandalen

Sebastian Kurz eist meer vaccins voor Oostenrijk en is tegen immigranten. Zijn ‘Austria First’ maakt hem razend populair in eigen land, en een voorbeeld voor rechts Europa.

Sebastian Kurz. Beeld REUTERS
Sebastian Kurz.Beeld REUTERS

Alsof de Europese Unie nog niet genoeg vaccinatieleed had, was daar opeens onvrede van de Sebastian Kurz. De Oostenrijkse kanselier schimpte vorige week over Brussel als ‘vaccin-bazar’, stookte andere landen op, en dreigde volgens EU-diplomaten zelfs een deal met BiontechPfizer te blokkeren, als Oostenrijk geen grotere portie kreeg toebedeeld. De jongste Europese regeringsleider, Kurz is 34, heeft daarnaast een tweede ijzer in het vuur: via een persoonlijk lijntje met Poetin onderhandelt hij over een miljoen Russische Sputnik-vaccins voor Oostenrijk.

Wat drijft Kurz? Is het zijn frustratie over het feit dat zijn land zwaar had ingezet op de prik van AstraZeneca en bovengemiddeld gedupeerd is door de vertraagde leveringen? Of, zoals Kurz zelf zegt, solidariteit met de voornamelijk Oost-Europese landen nog minder vaccins krijgen?

Binnenlandse schandalen

De Oostenrijkse oppositie heeft een andere theorie. Met zijn luidruchtige ‘Austria First’ in Brussel, zou Kurz de aandacht willen afleiden van een net aan binnenlandse schandalen dat zich om hem heen sluit. ‘Als Kurz met zijn vinger naar iemand wijst’, zei sociaaldemocraat Philip Kucher tegen het online magazine Politico, ‘heeft hij meestal zelf iets verprutst.’ En een anonieme Europese diplomaat in het hetzelfde medium: ‘Soliditariteit is voor Wenen eenrichtingsverkeer.’

Van alle schandalen die als projectielen inslaan rond Kurz’ kanselarij, zijn de zogenaamde ‘Öbag-chats’ het meest bedreigend. Öbag is een holding die belast is met de coördinatie van overheidsaandelen in grote bedrijven, in het leven geroepen door Kurz zelf en naar nu blijkt op maat gesneden voor de baas ervan, Thomas Schmid, een politiek vriendje. Het meest belastende chatbericht is Kurz’ is felicitatie aan Schmid na diens aantreden: ‘Jij krijgt toch sowieso altijd wat je wilt’. Antwoord: ‘Ik hou van mijn Kanselier!’

Terug naar 2017, het jaar dat Kurz voor een dubbele sensatie zorgde. Niet alleen werd hij met 31 jaar de jongste Europese regeringsleider sinds jaren, vooral reanimeerde hij de op sterven na dood zijnde Oostenrijkse christendemocratische partij, de ÖVP. Daarmee bevrijdde hij zijn land van een van een Politikverdrossenheit, die het gevolg was van, ook toen, een baaierd aan Weense schandalen.

Kurz, op dat moment 31, was al vier jaar Minister van Europese Zaken en Integratie geweest en had zich als zodanig in 2015 populair gemaakt met zijn harde lijn in de vluchtelingenpolitiek en zijn pleidooi voor het sluiten van de Oostenrijkse grenzen, waarbij hij zei dat deze crisis niet op te lossen was ‘zonder vuile handen te maken.’

In zijn gooi naar het Kanselierschap gold Kurz als Saubermann, een schoon politicus – en niet alleen omdat hij er altijd uitziet alsof hij ’s nachts tussen twee cellofaantjes heeft liggen slapen en daarna door een Habsburgse lakei is gepommadeerd, maar vooral omdat hij zichzelf opwierp als iemand die geen deel uitmaakte van die konkelende Weense kliek. De juiste draai op het juiste moment, volgens een vilein profiel in het linkse opinietijdschrift Falter een van zijn specialiteiten, naast afleiden en blijven glimlachen.

Turkoois

De campagne was volledig toegesneden op Kurz’ persoon. Hij liet zelfs de partijkleur veranderen van zwart in turkoois. Met de kennis van nu kun je zeggen: een beetje van het blauw van de uiterst rechtse FPÖ waarmee hij eerst regeerde, en een beetje groen van zijn huidige coalitieparnter de Groenen - maximaal flexibel.

Na Kurz’ verkiezing barstte het land weer van het zelfvertrouwen. Wenen mag geografisch gezien de navel van de EU zijn, het 7 miljoen inwoners tellende land is vooral een universum op zichzelf, een land dat nog steeds lijdt aan fantoompijnen over de een eeuw geleden verloren status van grootmacht, en een land waar men over belangrijke zaken liever zwijgt dan spreekt.

Over de spectaculaire val van Kurz’ eerste kabinet bijvoorbeeld, werd in Wenen niet meer gesproken dan strikt noodzakelijk. In de zogenaamde ‘Ibiza-affaire’ was coalitiepartner FPÖ op het Spaanse eiland in de val gelokt door iemand die zich uitgaf als Russische oligarch die Oostenrijkse kranten wilde kopen in ruil voor donaties aan de partij. De enthousiaste reactie van een FPÖ-minister en Kurz-vertrouweling stond op video.

Comfortabel

Bij de vervroegde verkiezingen die volgden gaven de Oostenrijkers Kurz het voordeel van de twijfel. En ze geloven nog steeds in hem, zelfs nu de hij verstrikt blijkt in dezelfde corrupte vriendjespolitiek waartegen hij ageerde. De ÖVP staat op een comfortabele 34 procent, een hoogte waar de meeste Europese christendemocraten alleen nog maar van kunnen dromen.

En precies dat maakt dat de betekenis van Kurz als politicus de Alpen overstijgt. Hij is een rolmodel voor de nieuwe Europese conservatief die niet, of in elk geval niet openlijk, aan de uiterste rechterrand wil staan, maar wel immigratie- en eurokritisch is, en net als Kurz graag mag flirten met Rusland en de uitdovende Europese democratieën Hongarije en Polen. Dat laatste valt ook in Brussel op en is in diplomatieke kringen reden tot zorg.

Maar in buurland Duitsland geldt Kurz juist als beschermheilige van de rechter flank van de CDU die zich tegen Angela Merkel heeft gekeerd. Kurz’ Europese Alleingang inzake vaccinaties zal in deze kringen alleen maar worden toegejuicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden