reportagelockdown in oostenrijk

Oostenrijk is weer (een beetje) open, maar het is er nog stil: ‘De regering heeft de mensen bang gemaakt’

Bouwmarkten en tuincentra behoren bij de winkels die weer open mogen in Oostenrijk. De versoepelingen zijn voorwaardelijk, benadrukte bondskanselier Sebastian Kurz. Beeld Fabian Weiss
Bouwmarkten en tuincentra behoren bij de winkels die weer open mogen in Oostenrijk. De versoepelingen zijn voorwaardelijk, benadrukte bondskanselier Sebastian Kurz.Beeld Fabian Weiss

Na een maand bijna volledige lockdown mochten in Oostenrijk dinsdag de kleinere winkels weer open. Het is daarmee een van de eerste landen die een exitstrategie in de praktijk brengt. In Wenen kijken de inwoners nog de kat uit de boom – behalve bij de bouwmarkten.

‘Het nieuwe normaal’ begint om zeven uur ’s morgens, voor de bouwmarkt in het tiende stadsdeel van Wenen, met een misverstand. De mensen in de rij kijken verward op hun telefoon of horloge – hebben ze toch iets verkeerd begrepen?

Tot een maand geleden konden klanten hier elke morgen vanaf 7 uur terecht. Maar in de nieuwe realiteit blijken winkels in Oostenrijk op z’n vroegst om 7.40 uur te mogen openen. Waarom dat tijdstip? Niemand weet het. Zoals de Oostenrijkse regering voor wel meer coronamaatregelen summier rekenschap heeft afgelegd, maar daarover later meer.

Halfbedekte gezichten

‘Echt wel weird’, zegt Christian van achter zijn zelfgemaakte mondkapje met bloemetjesmotief, kijkend naar de rij halfbedekte gezichten, naar de mensen die de handgreep van hun winkelwagen met plastic handschoenen omklemmen. Samen met zijn vriendin Bele wil Christian planten kopen. ‘Eindelijk.’ Nu ze zoveel thuis zijn, is lente op het balkon belangrijker dan ooit.

Na een maand bijna volledige lockdown mochten in Oostenrijk dinsdag winkels met een oppervlakte kleiner dan 400 m2 hun deuren weer openen, evenals bouwmarkten en tuincentra. Daarmee zijn de Oostenrijkers de eersten die een exitstrategie in de praktijk brengen, samen met Denemarken, waar kinderen tot 11 jaar weer naar school gaan.

Als het tien over half acht is, komt de rij in beweging, de slang van oranje winkelwagens ratelt over het asfalt, twee bouwvakkers denderen tussen de schuifdeuren door als stieren bij de eerste weidegang. Tot de vier beveiligers in gele hesjes hun hand omhooghouden. Stop. Het maximale aantal klanten dat in de winkel mag zijn, 1 per 20 m2, is bereikt.

‘Beloning voor de discipline’

Nee, het ‘nieuwe normaal’, zoals de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz de heruitvinding van het openbare leven met corona graag aanduidt, is nog lang niet de normaliteit die Europa in februari heeft achtergelaten.

Bovendien zijn de versoepelingen voorwaardelijk, zoals Sebastian Kurz dinsdag in een persconferentie benadrukte. De bevolking moet deze stap zien als ‘beloning voor hun discipline’.

De beperkingen die de regering van christen-democraten en groenen half maart per decreet oplegde, zijn ingrijpender dan die in Nederland. Mensen mogen alleen de straat op om boodschappen te doen, naar werk te gaan, voor een familielid te zorgen of te wandelen, hoogstens een uur per dag. De politie handhaaft streng en deelde zoveel boetes uit dat de minister van Binnenlandse Zaken moest toegeven dat sommige agenten wat ‘ijverig’ waren geweest.

Het lijkt wel te hebben gewerkt: het aantal besmettingen stijgt langzamer dan in de meeste landen en het aantal overledenen is relatief laag: 326. Alleen in Tirol, waar de lokale autoriteiten de skiliften illegaal lieten doordraaien terwijl vlak over de grens in Italië honderden mensen per dag stierven, woedt het virus nog hevig. Daarom is het dal rond het bekende skioord Ischgl tot nader order hermetisch afgesloten. Ondertussen onderzoekt het OM of lokale autoriteiten in het gebied kunnen worden vervolgd. Over Tirol, schandvlek op de gedisciplineerde natie, heeft Kurz het tijdens zijn persconferenties zo min mogelijk.

Persconferenties

Sebastian Kurz, die de liefde voor publieke optredens deelt met zijn keizerlijke voorgangers, was nog nooit zo zichtbaar als tijdens de coronacrisis. Sinds februari wijdde hij al 49 strak geregisseerde persconferenties aan het virus. Bijna dagelijks wandelt hij met drie ministers de perszaal binnen, waar ze plaatsnemen achter vier op ruime afstand van elkaar opgestelde glazen platen. De mondkapjes worden simultaan verwijderd – een enscenering die doet denken aan een Kraftwerk-concert, de pandemie-editie.

Dinsdag herinnerde Kurz de Oostenrijkers indringend aan de voorwaarden voor de versoepeling: mondkapje verplicht in winkels en openbaar vervoer. Als het goed gaat, mogen over twee weken alle winkels open en half mei de horeca en wellicht de scholen. Maar, dreigde Kurz, als het aantal besmettingen stijgt, ‘trek ik aan de noodrem’.

Europese regeringsleiders zullen de komende weken gespannen naar Oostenrijk kijken: zullen de mensen zich aan de nog bestaande beperkingen houden, of worden ze overmoedig en zullen ze roekeloos uitbotten als de kastanjes en seringen in de stille stadsparken en paleistuinen van Wenen?

Alexander Yossef heeft zijn Blokkerachtige winkel in het zevende district van Wenen weer geopend. Zijn verliezen schat hij in de tienduizenden euro’s.  Beeld Fabian Weiss
Alexander Yossef heeft zijn Blokkerachtige winkel in het zevende district van Wenen weer geopend. Zijn verliezen schat hij in de tienduizenden euro’s.Beeld Fabian Weiss

‘Paniek’

Want het is stil, op deze dinsdag in Wenen, ondanks de open winkels – de bouwmarkten blijken een uitzondering. Alexander Yossef, geboren Tadzjiek, maar al dertig jaar de trotse eigenaar van een Blokker-achtige alleswinkel in het zevende district, had het al gevreesd. ‘De regering heeft de mensen bang gemaakt, ze durven geen geld uit te geven.’

Nu staat hij met zijn twee medewerkers te wachten op de eerste klant. Yossef – ‘ik lees geen kranten, ik volg het nieuws op Facebook’ – vindt de ‘paniek’ rond het coronavirus vanaf het begin overdreven, met alle economische gevolgen van dien. Zijn verliezen schat hij in de tienduizenden euro’s. Ja, hij krijgt noodkredieten van de regering. Maar kredieten moet je terugbetalen en hij ziet de klandizie voorlopig niet terugkeren. Dan komt de eerste klant. Hij koopt drie paar sokken.

In het centrum, het eerste district, lijkt het de hele dag ’s morgens vroeg, wanneer je bij elke voorbijganger denkt: goh, er is nog iemand wakker. De Staatsoper, de Stephansdom, gewend te worden ingedronken door miljoenen toeristenogen per jaar, spieden gekrenkt de brede ringstraten af: waar blijven de toeschouwers die hun schoonheid bevestigen?

De verkoopster van een van de vele chocolaterieën in de Maria Hilfsgasse, de toeristenwinkelstraat, staat mismoedig de verpakkingen Mozartkugel af te stoffen. Het is voorbij het middaguur en ze heeft twee klanten gehad. De mondkapjes op de etalagepoppen aan de overkant werken ook al niet sfeerverhogend.

Een juridische catastrofe

Verderop staat Elisabeth (57) klaar om te gaan pinnen. Met hemelsblauwe plastic handschoenen die kleuren bij haar sjaaltje en tas schuift ze haar mondkapje over haar neus. Met haar andere hand houdt ze de hond vast – een Weense uit het boekje, die honderduit babbelt over het huis van vrienden in Venetië waar ze zo graag kwamen, over haar dochter van 15 die ze zo had gegund dat ze deze zomer ‘voor het eerst hand in hand met een jongen door het park kon flaneren’.

Dan neemt de universiteitsdocent rechten, want dat is ze ook, het over. Ze trekt een frons. ‘Maatschappelijk’ vindt ze de maatregelen verstandig, maar juridisch ‘een catastrofe’. Veel coronamaatregelen zijn uitgevaardigd per decreet en zijn in strijd met de grondwet, zegt Elisabeth – en ze is lang niet de enige rechtsgeleerde die dat zegt, blijkt op de opiniepagina’s van de kranten. ‘Maar het ergste is dat mensen hier zo gedwee reageren, dat niemand klaagt dat hun mobiele data worden doorgespeeld aan de overheid. Nog een paar jaar en Oostenrijk is daar waar het in de jaren dertig is opgehouden!’

En voor het leven echt weer normaal is, ‘zijn we twee jaar verder’, denkt Elisabeth. ‘En daarna zullen we zien wie de prijs betalen: de armen.’ Daarom gaat ze nu pinnen voor de dakloze bij de kerk. Elke week geeft ze hem 50 euro én een mondkapje, zegt ze terwijl ze de hond naar het bankfiliaal trekt. ‘Als welvarende Weense kan ik wel klagen, maar het blijft klagen op hoog niveau.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden