Oost noch West vergooit zijn geld aan Zimbabwe

Graceland, zo noemen Zimbabwanen de nieuwe villa van Robert Gabriel Mugabe (83) en zijn jonge vrouw Grace...

Je bent er zo: na de rijk gesorteerde supermarkt van Kwikspar twee keer de afslag naar rechts, en waar het gammele weggetje breed en strak geasfalteerd wordt, daar begint de hoge witte muur van Graceland.

De poort alleen al verdient het predicaat opulent. Zes meter hoog, zware hardhouten kasteeldeuren plus een karakteristiek oosters dak voorzien van glanzend blauw geglazuurde tegels, met van die vrolijk omhoog krullende dakranden. Zo doen de echte liefhebbers van Aziatische kitsch het in China ook.

President Mugabe had zijn paleis (114 kamers) ongetwijfeld graag aan collega Hu Jintao uit Peking laten zien. Maar helaas, het kwam er niet van. De Chinese leider was de afgelopen tijd overal in Afrika, maar niet in Harare. Dat mag vreemd heten, want als er één Afrikaans land is dat zijn uiterste best lijkt te doen om in het balboekje van Peking te komen, dan is het Zimbabwe .

Wie rondloopt in Harare en Bulawayo, de twee belangrijkste steden van het land, ziet overal tekenen van sterk toegenomen Chinese aanwezigheid.

Een nieuwe Dongfeng (Chinees voor ‘bevrijding’)-truck die door Bulawayo dendert toont dat het Zimbabwaanse leger tegenwoordig niet meer in Europa winkelt, maar in China. De ruggegraat van de luchtmacht bestaat sinds kort uit zes gevechtsvliegtuigen, Made in China, en Air Zimbabwe heeft twee Modern Ark-60 turboprops gekocht. De machines vertonen soms wat kuren, maar alle waar naar zijn geld. De Chinezen zijn blij dat ze zo de Afrikaanse vliegtuigmarkt hebben opengebroken.

Op straat in Zimbabwe vallen de honderden winkels en markten vol Chinese spullen het meest op. Je kunt er schoenen en kleren kopen die veel goedkoper zijn dan wat lokaal wordt gemaakt.

Veel Zimbabwanen zijn er inmiddels wel achter dat Chinese handelaren hun land gebruiken om hun slechtste producten te dumpen. ‘Op die schoenen zou moeten staan ‘garantie verloopt na vier kilometer’, klaagt een verkoopster op een openluchtmarkt in Mbare, de volkswijk dicht bij het centrum van Harare. ‘Geef mij maar onze eigen Bata-schoenen.’

‘Ik denk niet dat de Chinezen op deze manier lang onze vrienden zullen blijven’, zegt een ambtenaar van de paspoortdienst. ‘Ze bouwen niets op, in tegenstelling tot de Britten. Ze investeren niet in ons land, ze willen alleen maar grondstoffen weghalen en hun producten verkopen’.

De publieke onvrede over China’s entree op de Zimbabwaanse markt – onderdeel van een groot ‘Afrika-offensief’ van Peking, gericht op het binnenhalen van zoveel mogelijk olie en metalen om de reuzengroei van de eigen economie te voeden – komt op het moment dat Zimbabwe op een absoluut dieptepunt is beland.

Door acht jaar van wanbestuur en de daaruit voortkomende gierende inflatie – met 1600 procent de hoogste ter wereld – is het land zodanig verloederd dat zelfs Robert Mugabe zich zorgen maakt. ‘Er zijn heel weinig eerlijke mensen. Het is vreselijk’, verklaarde de oudste president van Afrika (27 jaar aan het bewind) vorige week op zijn 83ste verjaardag.

Mugabe doelde op zijn eigen entourage, de kopstukken van de regeringspartij Zanu PF, waar het graaien en grijpen een hoge vlucht heeft genomen. Generaals, ministers en hun secondanten zijn actief in de illegale diamant- en goudhandel en rommelen massaal met de schaarse buitenlandse valuta.

De klaagzang van Mugabe onderstreept dat Zimbabwe , eens een van de meest ontwikkelde en welvarende landen van Afrika, op het hoogste niveau is gedegenereerd tot een maffiose staat: een verknipt regime dat onzinverhalen blijft verkopen over ‘succesvolle landhervorming’ en ‘verhoging van de productie’.

Ondertussen is een groot deel van de bevolking verpauperd en hebben twee- tot drie miljoen Zimbabwanen – eenvijfde van de bevolking – hun toevlucht gezocht in het buitenland, vooral in Zuid-Afrika en Engeland. Het is deze diaspora van de best geschoolde mensen die met overboekingen naar de familie thuis ervoor zorgt dat veel gezinnen nog net het hoofd boven water kunnen houden.

Maar de publieke gezondheidszorg is grotendeels ingestort, de gemiddelde levensverwachting is gedaald tot onder de 40 jaar, en ook dit jaar zal er weer veel buitenlandse voedselhulp nodig zijn.

Symbolisch is de teloorgang van de Zimbabwaanse dollar. Zes uien kosten bij de OK supermarkt in Harare inmiddels 4300 Zimbabwaanse dollar, terwijl de Zimdollar ooit – bij de onafhankelijkheid in 1980 – nog even veel waard was als zijn Amerikaanse evenknie.

President Mugabe had gehoopt dat China hem in zijn benarde nadagen te hulp zou schieten. Sinds Harare de steun van westerse donoren moet missen, is men naarstig op zoek naar nieuwe geldschieters, in het oosten.

Maar het nieuwe ‘Look East’-beleid blijkt alweer vastgelopen. ‘ Zimbabwe wil alleen nemen en niets geven’, luidt de verklaring van analist Eric Bloch. Volgens Bloch, een accountant, zakenman en commentator in Bulawayo die ook adviseur is van de centrale bank, zijn alle pogingen om nieuwe geldbronnen aan te boren stukgelopen op de onbetrouwbaarheid van de machthebbers in Harare.

Libië, Maleisië, Singapore, Koeweit, Zuid-Korea en laatstelijk India en China, overal ging Zimbabwe de afgelopen paar jaar af door de zijdeur. Steeds maakte de regering gewag van grote deals, en steeds volgde een diepe stilte. Met Global Steel, een onderdeel van de Indiase multinational Mittal, was bijvoorbeeld een akkoord bereikt om de Zimbabwaanse staalfabriek Zisco te nieuw leven in te blazen. Maar de Indiërs haakten af, omdat ze ‘niet wilden ingaan op alle corrupte verlangens’, aldus Bloch.

Zo vergaat het nu ook de Chinezen. Peking heeft vooral belangstelling voor platina-, chroom- en uraniummijnen, en voor noodlijdende staatsbedrijven als Zisco en elektriciteitsopwekker Zesa. De Chinezen zijn in eigen land ook heel wat wheeling and dealing gewend, maar de Zimbabwanen maken het te bont.

‘Chinezen zijn goede zakenlui. Ze betalen niet meer dan nodig is en kijken goed of partners wel betrouwbaar zijn’, aldus Bloch.

Daarom lieten de Chinese leiders op hun Afrikaanse reizen Harare zorgvuldig links liggen. Tot verdriet van Robert Mugabe, de man die vroeger bij zijn bevrijdingsstrijd cruciale steun kreeg van Peking. Onlangs nog verklaarde hij dat China ‘zijn tweede huis is’.

De Zimbabwaanse leider heeft echter over het hoofd gezien dat dergelijke romantiek niet meer werkt. Alle retoriek over oude kameraden ten spijt zijn er in Peking tegenwoordig harde zakenlui aan het bewind. Robert Mugabe kreeg op zijn verjaardag van de Chinese ambassadeur een busje cadeau, en dat was het.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden